Kara śmierci w przedwojennej Polsce. Liczba skazanych i straconych jest przerażająco wysoka

Kara śmierci obowiązywała przez cały okres istnienia II Rzeczpospolitej. Sądy bardzo chętnie po nią sięgały, a głowa państwa w większości przypadków nie korzystała z prawa łaski. Ile osób skazano w niepodległej Polsce na śmierć? Ile wyroków zostało wykonanych?

Pomimo odzyskania niepodległości, aż do początku lat 30. XX wieku nad Wisłą obowiązywały przepisy karne byłych państw zaborczych. Dopiero w lipcu 1932 roku wprowadzono jednolity, polski kodeks karny. Przewidywał on wyrok śmierci w pięciu przypadkach.


Reklama


Za co karano śmiercią w II RP?

W pierwszej kolejności skazany musiał liczyć się z utratą życia w razie działań mających na celu pozbawienie Polski niepodległości lub oderwanie części jej terytorium.

Stryczkiem karano także próbę zamachu na życie lub zdrowie prezydenta RP, udział w działaniach zbrojnych przeciw Polsce w mundurze obcego państwa, jak również akcje dywersyjne w trakcie wojny.

Jak często przedwojenne sądy skazywałyy na śmierć. Na zdjęciu skład sędziowski orzekający w sprawie o zabójstwo (domena publiczna).
Jak często przedwojenne sądy skazywały na śmierć. Na zdjęciu skład sędziowski orzekający w sprawie o zabójstwo (domena publiczna).

Ostatni z artykułów przewidujący najwyższy wymiar kary odnosił się do zabójstwa.

Takie paragrafy obowiązywały w postępowaniu zwyczajnym. W Polce działały też jednak sądy doraźne, wydające wyroki śmierci nawet za drobniejsze przestępstwa. Pisaliśmy o nich obszernie w innym tekście.


Reklama


Tutaj wspomnę tylko, że sądy doraźne mogły orzec karę śmierci za złamanie aż 23 artykułów kodeksu karnego oraz rozporządzenia prezydenta RP z 1928 roku o karaniu szpiegostwa i innych przestępstw wobec państwa.

Makabryczny bilans działalności sądów doraźnych

Jak często polskie sądy sięgały po najwyższy wymiar kary? Dysponujemy szczegółowymi danymi odnośnie postępowań doraźnych. Wynika z nich, że tylko od 1919 do 1924 roku skazano na śmierć 719 osób. Część sprawców została jednak ułaskawiona decyzją głowy państwa. Stracono 561 przestępców.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

W tym okresie niechlubny rekord padł w roku 1922, kiedy przed pluton egzekucyjny (o tym jak wykonywano karę śmierci przeczytacie tutaj) trafiło aż 125 skazańców. W pozostałych latach było ich od 85 do 88.

Od 1925 roku dało się zaobserwować wyraźną tendencję spadkową. W trakcie czterech lat (1925-1928) zapadło 155 wyroków skazujących na śmierć, a wykonano ich 77. Przy czym w 1928 roku było jedynie dwóch skazańców. Przez kolejne dwa lata nikt nie nie został zasądzony na śmierć w trybie doraźnym.

W swojej najnowsze książce Seryjni mordercy II RP Kamil Janicki demaskuje mroczne oblicze przedwojennej Polski (Wydawnictwo Literackie 2020).
O najgorszych przestępcach przedwojennej Polski przeczytacie w książce Kamila Janickiego pt. Seryjni mordercy II RP (Wydawnictwo Literackie 2020).

Sytuacja uległa zmianie dopiero jesienią 1931 roku, kiedy na skutek wielkiego kryzysu kraj zaczęła zalewać fala przestępczości. Przed sądy doraźne znów trafiły sprawy o morderstwa, rozboje, ale także szpiegostwo. Przez cztery miesiące na śmierć skazano 39 osób. 26 zostało straconych.

Rok później było to już 127 wyroków i 78 egzekucji, a kolejne 12 miesięcy zamknięto 88 wyrokami skazującymi na śmierć i 55 przypadkami, gdy przestępcy zawiśli na szubienicy. Sądy doraźne funkcjonowały do 13 marca 1934 roku. Przez ostatnie dwa i pół miesiąca zdążyły wydać 16 wyroków śmierci, z których połowę wykonano.

Łącznie w latach 1919-1934 sądy doraźne skazały na śmierć aż 1144 osoby. 805 wyroków zostało wykonanych. Jedynie 30% sprawców mogło liczyć na łaskę ze strony naczelnika państwa, a potem prezydenta.

Setki skazanych

Niestety nie dysponujemy tak dokładnymi danymi w odniesieniu do kary śmierci ferowanej przez zwykłe sądy. Główny Urząd Statystyczny wydał tylko dwa tomy „Statystyki kryminalnej”, dla lat 1924 i 1925. Skazano wówczas na śmierć odpowiednio 120 i 69 osób.

Sądy doraźne skazały na śmierć 1144 osoby, 805 wyroków zostało wykonanych. Na zdjęciu miejsce straceń na stokach warszawskiej Cytadeli (domena publiczna).

Poza tym pewne szczegóły przynosi „Mały Rocznik Statystyczny” z 1932 roku. Znajduje się tam tabela informująca o tym, że w latach 1924-1928, co roku w kraju zapadało średnio ponad 70 wyroków śmierci.

Dokładniejsze wiadomości zachowały się dla lat kolejnych – od 1932 do 1937. W tym czasie najwyższy wymiar kary orzeczono w 246 przypadkach, przy czym 195 osób skazano w pierwszych dwóch latach. Potem zapadało od 10 do 14 wyroków rocznie. Wiemy też, że w latach 1935-1937 wykonano łącznie 24 egzekucje.


Reklama


Wskazanie sumy wszystkich wyroków bądź egzekucji z czasów II Rzeczpospolitej nie jest możliwe. Ostrożnie szacując, sądy zwykłe posłały przed pluton egzekucyjny bądź na szubienicę podobną liczbę przestępców, co trybunały doraźne. Razem ofiar mogło być więc nawet powyżej 1500.

Przeczytaj także o tym ilu seryjnych morderców grasowało w przedwojennej Polsce?

Najgorsi mordercy przedwojennej Polski. Kryminalne tajemnice i nierozliczone zbrodnie

Bibliografia

  1. Malezini M., Punitywność wymiaru sprawiedliwości karnej w Polsce w XX wieku, „Temida”, t. 2, 2003.
  2. Mały Rocznik Statystyczny 1932, Warszawa 1932.
  3. Mały Rocznik Statystyczny 1935, Warszawa 1935.
  4. Mały Rocznik Statystyczny 1936, Warszawa 1936.
  5. Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939.
  6. Rocznik Statystyki Rzeczpospolitej Polskiej 1924, Warszawa 1925.
  7. Rocznik Statystyki Rzeczpospolitej 1925/1926, Warszawa 1927.
  8. Rocznik Statystyki Rzeczpospolitej 1930, Warszawa 1930.
  9. Winawer K., Postępowanie doraźne, Warszawa 1934.
Autor
Rafał Kuzak
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.