Kary za kradzież w średniowiecznej Polsce. Najgorsze czekało za czwartym razem

Strona główna » Średniowiecze » Kary za kradzież w średniowiecznej Polsce. Najgorsze czekało za czwartym razem

Kradzieże stanowiły w średniowieczu prawdziwą plagę. Najbardziej doskwierały mieszkańcom miast. I to właśnie w miastach ścigano je z wyjątkową surowością.

Miasta późnośredniowiecznej Polski były lokowane na prawie niemieckim, zwłaszcza saskim (magdeburskim). Zasady przeszczepione z Zachodu porządkowały nie tylko życie polityczne Krakowa, Poznania czy Lwowa, ale też obowiązujące w nich restrykcje karne.


Reklama


Władze polskiej stolicy przechowywały w swej kancelarii niemieckojęzyczną wersję Sachsenspiegel, a więc tak zwanego Zwierciadła saskiego. Na jego podstawie osądzano każde z przestępstw, do jakich dochodziło w granicach grodu.

W innych miastach panowała podobna praktyka, z tym że poza Zwierciadłem posiłkowano się jeszcze magdeburskim Weichbildem.

Kradzieże były prawdziwą zmora dla średniowiecznych mieszczan (Jan Matejko/domena publiczna).
Kradzieże były prawdziwą zmora dla średniowiecznych mieszczan (Jan Matejko/domena publiczna).

„Kara więzienia nie istniała”

„Kary stosowane w sądownictwie miejskim średniowiecza były, jak wszędzie, brutalne i okrutne” – pisała Antonina Jelicz w książce Życie codzienne w średniowiecznym Krakowie. – „Kara więzienia nie istniała niemal, pominąwszy jakieś wypadki wyjątkowe. Areszt stosowano głównie w celach śledczych”.

Proces kończył się jeśli nie uniewinnieniem, to natychmiastową karą. Szczęśliwców, którzy załapali się na królewską amnestię, mieli dobre pochodzenie lub przydatne koneksje, czekało wygnanie. Innych – fizyczna odpłata za popełnione czyny.


Reklama


„Na skórze i włosach”

W myśl prawa saskiego osoby winne drobnych kradzieży karano w pierwszej kolejności chłostą, wykonywaną publicznie pod pręgierzem miejskim.

Co więcej winnemu groziła tak zwana „kara na skórze i włosach”. Bartłomiej Groicki, autor pierwszego polskiego komentarza do praw magdeburskich, wydanego w XVI stuleciu, twierdził, że początkowo miała ona znaczenie dosłowne: sprawcy golono włosy, by w ten sposób go pohańbić.

Podstawową karą za niewielkie kradzieże była chłosta (domena publiczna).
Podstawową karą za niewielkie kradzieże była chłosta (domena publiczna).

Ponieważ jednak „ludzie krótkie włosy poczęli nosić”, sankcję zaostrzono. A pod niewinnym określeniem kryło się obcięcie „kawałka nosa albo ucha”.

Krzyż wypalony na czole

Okaleczonego przestępcę puszczano wolno, a chłosta nie zawsze działała na niego trzeźwiąco. W efekcie ogromnym problemem była recydywa. Saskie zwody prawa zalecały, by wielokrotnych kryminalistów karać coraz bardziej surowo.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Niezmiennie chłostano, ale złodziej miał się też kolejno liczyć z: obcięciem nosa, uszu i wypaleniem krzyża na czole. Jak wyjaśniał Groicki „takie cechowanie”, a więc piętnowanie, kryminalistów, stosowano, by ludzie byli w stanie ich rozpoznać i by „się strzegli”.

Krzyż był już jednak ostrzeżeniem ostatnim. Kto nawet po jego wypaleniu nie zarzucił złodziejskiego fachu i po raz czwarty dał się schwytać, miał „być powrozem na szubienicy nacechowany, aby więcej ludziom nie szkodził”.

Jeżeli złodziej został czwarty złapany czekała go szubienica ( Thomas Quine/CC BY 2.0).
Jeżeli złodziej został czwarty złapany czekała go szubienica ( Thomas Quine/CC BY 2.0).

Lepiej kraść za dnia

Nie każdy mógł liczyć na tak długą wyrozumiałość. Lekko traktowano tylko przestępców działających za dnia. Tym, którzy kradli nocą już za pierwszym razem groziła egzekucja.

Kluczowe znaczenie miała też wartość skradzionych przedmiotów. W Zwierciadle saskim przewidywano karę śmierci dla tego, kto ukradł więcej niż trzy szylingi. Zdaniem historyka średniowiecznej przestępczości, Macieja T. Radomskiego, w XIV-wiecznym Krakowie kwota ta przekładała się na 1-2 grosze.


Reklama


Każdy więc, kto zagarnął rzeczy warte więcej niż dzisiejsze 50-120 złotych, w myśl prawa miał trafić prosto na szubienicę.

Przeczytaj również o polowaniach na czarownice w średniowieczu. Kiedy naprawdę zaczęto masowo palić kobiety na stosach?

Bibliografia

  • Groicki Bartłomiej, Porządek sądów i spraw miejskich, oprac. Krzysztof Opaliński, Anetta Luto-Kamińska.
  • Jelicz Antonina, Życie codzienne w średniowiecznym Krakowie (wiek XIII-XV), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1966.
  • Radomski Maciej T., Ipsa Civitas Habundat Furibus… Przestępcy i przestępczość w późnośredniowiecznym Krakowie [w:] Coram Iudicio. Studia z dziejów kultury prawnej w miastach późnośredniowiecznej Polski, red. Anna Bartoszewicz, Wydawnictwo DiG/Instytut Historyczny UW, Warszawa 2013.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.