Paryżanie uciekający z miasta przed niemiecką inwazją. Fotografia z 1940 roku

Kobiecy pamiętnik z inwazji na Francję w 1940 roku. „Ciała leżą na poboczu, kieliszek wina kosztuje 10 franków”

Strona główna » II wojna światowa » Kobiecy pamiętnik z inwazji na Francję w 1940 roku. „Ciała leżą na poboczu, kieliszek wina kosztuje 10 franków”

Sofka Skipwith z pochodzenia była rosyjską arystokratką. Za sprawa małżeństwa – obywatelką brytyjską. W dramatycznych dniach niemieckiej inwazji na Francję przebywała jednak w Paryżu – o odwiedzinach u matki. Oto jej prywatnej zapiski z przełomowych chwili w dziejach kraju i Europy.

Poniższe fragmenty pamiętnika Sofki Skipwith zostały opublikowane przez jej wnuczkę, Sofkę Zinovieff, na kartach książki Czerwona księżniczka (Bellona 2021). Śródtytuły pochodzą od redakcji – w oryginale w ich miejscu są same daty. Resztę tekstu zamieszczamy bez ingerencji.


Reklama


Pierwszy wpis Skipwith sporządziła 21 maja 1940 roku – jedenaście dni po tym, jak wojska niemieckie ruszyły do ataku. Było to już po tym, jak francuski premier, Paul Reynaud, przyznał w rozmowie telefonicznej z Winstonem Churchillem: „zostaliśmy pokonani”. Paryż został zajęty przez Wehrmacht 14 czerwca.

21 maja 1940. „Wszyscy uciekają”

Trwa ewakuacja Paryża – banków, firm itp. Wszyscy uciekają, chociaż Niemcy ogłosili podobno, że Paryż nie będzie bombardowany… Dzisiejsze gazety mają tylko jedną stronę z powodu braku papieru. Francuskie stacje radiowe przestały nadawać muzykę… taniec jest zabroniony.

Francuscy uchodźcy. Fotografia z czerwca 1940 roku.
Francuscy uchodźcy. Fotografia z czerwca 1940 roku.

W dzielnicach mieszkalnych na ulicach nie ma prawie żywego ducha. Można odnieść wrażenie, że to nowe Pompeje – nieuszkodzone, ale niezamieszkane.

3 czerwca 1940. „Ryk silników, gwizd spadających bomb”

Dziś po raz pierwszy na Paryż spadły bomby… Alarm zignorowano… ale w ciągu kilku minut zaczęła się straszliwa strzelanina, usłyszeliśmy ogłuszający ryk silników, gwizd spadających bomb i gwałtowne eksplozje. Szyby drżały w oknach. Zdecydowaliśmy się zejść do piwnicy.


Reklama


10 czerwca 1940. „Rzeka samochodów z materacami na dachach”

Miasto jest dzisiaj puste i pozbawione wyrazu. Nigdzie nie można znaleźć taksówki – albo zostały zarekwirowane na potrzeby wojska, albo wywożą ewakuowanych. Z Paryża wypływa rzeka samochodów z materacami na dachach… Całe miasto ładuje pierzyny na samochody i ręczne wózki…

Dzieci zasypiają na rogach ulic, gdzie objuczone tobołkami rodziny czekają na tramwaj lub samochód. Przerywany ostrzał, monotonny huk samolotów i palące słońce.

Fragmenty pamiętnika Sofki Skipwith zostały opublikowane przez jej wnuczkę, Sofkę Zinovieff, na kartach książki Czerwona księżniczka (Bellona 2021).

11 czerwca 1940. „Wszyscy mówią, że pewnie załadują nas na ciężarówki”

W konsulacie brytyjskim, do którego zadzwoniłam dziś rano, powiedziano mi, że nie ma rozkazu ewakuacji i że poddani brytyjscy zostaną poinformowani za pośrednictwem prasy. Pewnie dowiemy się, jak i kiedy wyjechać, jeśli chcemy.

Wszyscy mówią, że pewnie załadują nas wszystkich na ciężarówki, jeśli zajdzie taka potrzeba, i że wyjazd na własną rękę to czyste szaleństwo…

Montparnasse – ludzie w różnym wieku siedzący na ulicy, oparci o ściany domów, tłoczący się w bramach. Samą stację oplata ludzki wieniec, szeroki na dziesięć, piętnaście rzędów. Wszyscy cisną się ze swoimi zawiniątkami i z walizkami. Żołnierz rozdaje wafle z dużego koszyka.

Stacja jest zamknięta, zabezpieczona metalowymi kratami i otoczona kordonem policji, aby tłum nie wdarł się przemocą. Ludzie mdleją i chorują, dzieci płaczą, kobiety szlochają, dziewczęta chichoczą, niektórzy czytają, jedzą, śpią, inni tylko patrzą. Ludzie, ludzie, ludzie… Zaduch nie do opisania…


Reklama


Nie ma nikogo, kto mógłby im powiedzieć, dokąd mają się udać, jak długo będą musieli czekać, nikogo, kto zadbałby o jedzenie dla nich. Nie ma nic. Czerwony Krzyż wyjechał wczoraj.

12 czerwca 1940. „Ciała leżą na poboczu”

Gorączkowa ewakuacja, bieganie od stacji do stacji, ucieczka piechotą… Trasę ewakuacji nazywa się teraz La Route du Sang [Droga krwi]. Samochody i ciężarówki pędzą, nie bacząc, kto lub co stoi im na drodze – ręczne wózki, rowery, wózki dziecięce – wszyscy spychani są do rowów lub giną pod kołami, a po ich ciałach przejeżdżają kolejne samochody.

Paryżanie uciekający z miasta przed niemiecką inwazją. Fotografia z 1940 roku
Paryżanie uciekający z miasta przed niemiecką inwazją. Fotografia z 1940 roku.

Ciała leżą na poboczu… Nie można zdobyć jedzenia, a kieliszek wina kosztuje dziesięć franków. Straszliwa panika…

Podobno przerażająca liczba dzieci zginęła podczas ewakuacji. Ciała zmarłych piętrzą się zmieszane z bronią, ze sprzętem, z karabinami maszynowymi itp…

Kiedy o pierwszej otworzyłam okno i okiennice, było ciszej niż na wsi. Dziś w nocy w Paryżu ulice nie były oświetlone. Nie było słychać kroków ani samochodów. Absolutna cisza i ciemność…


Reklama


13 czerwca 1940. „Pożar był niesamowity”

Około szesnastej trzydzieści od północy nadciągnęła złowieszczo czarna burzowa chmura. Niedługo potem spadł deszcz sadzy. Krople spadały na twarze i ręce, pokrywając chodniki, skórę, ubrania… to płoną zapasy ropy w całym Paryżu.

Pożar był niesamowity – w niebo strzelała ogromna kolumna dymu, szeroka na jakieś trzysta metrów… podstawę kolumny trawiły płomienie. Gdy zapadł zmrok, całe niebo rozświetliła czerwona łuna.

Defilada Wehrmachtu na Polach Elizejskich. Rok 1940.
Defilada Wehrmachtu na Polach Elizejskich. Rok 1940.

14 czerwca 1940. „Niemieccy żołnierze są młodzi, silni i surowi”

Hitler obiecał, że przybędzie do Paryża piętnastego. Dziś rano o siódmej trzydzieści niemieccy oficerowie byli na placu Zgody. Około dziesiątej wyszłam po ziemniaki i usłyszałam o tym od sprzedawcy…

Niemieccy żołnierze są młodzi, silni i surowi. Brudni – ale nie zrozpaczeni ani wyczerpani jak nasi ludzie. Niektórzy spośród tłumu uśmiechali się do nich (żołnierze przesyłali całusy), ale większość stała, przyglądając się im w milczeniu i bez uśmiechu. Niektóre kobiety płakały…


Reklama


Spacerują teraz po Polach Elizejskich, jakby były ich własnością, siedzą w kawiarniach po dwóch, trzech i podrywają dziewczęta… Czerwona flaga ze swastyką zawisła na wieży Eiffla, na Łuku Triumfalnym, na budynku admiralicji i na hotelu Crillon.

Wczorajszy czarny deszcz odcisnął swoje piętno na mieście. Wszystkie płaskie powierzchnie pokrywa cienka warstwa sadzy, jak czarny śnieg, na którym widać ślady stóp.

Przeczytaj też przejmujące fragmenty prywatnego pamiętnika żydowskiej nastolatki w okupowanej Polsce.

Źródło

Powyższe fragmenty pamiętnika Sofki Skipwith zostały opublikowane przez jej wnuczkę, Sofkę Zinovieff, na kartach książki Czerwona księżniczka (Bellona 2021). Pozycję możecie kupić na Empik.com.

Prawdziwy świat bohaterów doktora Żywago

Fragmenty pamiętnika Sofki Skipwith zostały opublikowane przez jej wnuczkę, Sofkę Zinovieff, na kartach książki Czerwona księżniczka (Bellona 2021).
Autor
Sofka Skipwith
1 komentarz

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.