Koh-i-noor na Wielkiej Wystawie z 1851 roku. Dlaczego nie spodobał się odwiedzającym?

Strona główna » XIX wiek » Koh-i-noor na Wielkiej Wystawie z 1851 roku. Dlaczego nie spodobał się odwiedzającym?

Koh-i-noor, dar maharadży Pendżabu dla brytyjskiej królowej, miał być przebojem londyńskiej Wielkiej Wystawy. To do niego skierowali swoje kroki pierwsi goście… by już po chwili wyjść z poczuciem skrajnego rozczarowania. Co poszło nie tak?

Królowa Wiktoria oczekiwała zaplanowanego na 1 maja 1851 roku otwarcia Wielkiej Wystawy z prawdziwą niecierpliwością. Wraz z księciem małżonkiem, Albertem, chciała roztoczyć przed zgromadzoną w Londynie publicznością obraz brytyjskiej potęgi. Ekspozycja, umiejscowiona w Pałacu Kryształowym, przedstawiała największe osiągnięcia kulturalne i przemysłowe imperium.


Reklama


Organizatorzy zgromadzili na niemal siedmiohektarowej przestrzeni ogromną liczbę przedmiotów. Tym, który wzbudzał ich największą dumę, był jednak zdobyty i przywieziony zaledwie rok wcześniej na Wyspy diament o nazwie Koh-i-noor, czyli „Góra Światła”. Już wówczas zaliczano go do grona najpiękniejszych klejnotów na świecie; spodziewano się, iż stanie się największą atrakcją wystawy.

Entuzjazm podchwyciły gazety, które jeszcze przed wielkim otwarciem rozpisywały się na temat kamienia i jego historii. Kiedy zatem pierwsi goście wkroczyli do Pałacu, nic dziwnego, że skierowali się w stronę Koh-i-noora. Diament spoczywał w złoconej skrzynce, na czerwonym aksamicie.

Królowej Wiktorii i księciu Albertowi zależało na tym, by cała wystawa – a zwłaszcza Koh-i-noor – spodobały się publiczności (fot. Franz Xavier Winterhalter/domena publiczna).

„Brylanty są w zasadzie bezbarwne…”

Wbrew powszechnym oczekiwaniom „bohater” wystawy nie wzbudził jednak zachwytu. „Po zamknięciu wystawy pierwszego dnia stało się jasne, że z Koh-i-noorem jest coś nie w porządku” – opowiada Anita Anand, współautorka książki opowiadającej historię słynnego diamentu. – „Zwiedzający, którzy obejrzeli go z bliska, odchodzili niezadowoleni”.

Rozczarowanie gości Pałacu Kryształowego dosadnie wyraziła gazeta „Illustrated London News”. Jej redaktorzy nie przebierali w słowach:

Brylanty są w zasadzie bezbarwne, a najwspanialsze nie mają żadnych skaz ani zanieczyszczeń jakiegokolwiek rodzaju i przypominają kroplę najczystszej wody. Koh-i-noorowi brakuje szlifu, który wydobyłby jego czystość i blask, i z tego powodu rozczaruje wielu, jeśli nie wszystkich, którzy z taką niecierpliwością parli naprzód, żeby go zobaczyć.

Artykuł powstał w oparciu o książkę Williama Dalrymple'a, i Anity Anand pod tytułem "Koh-i-noor. Historia najsłynniejszego diamentu świata" (Noir sur Blanc 2019).
Artykuł powstał w oparciu o książkę Williama Dalrymple’a, i Anity Anand pod tytułem „Koh-i-noor. Historia najsłynniejszego diamentu świata” (Noir sur Blanc 2019).

Taki stan rzeczy zmartwił najbardziej księcia Alberta, liczącego na to, że powodzenie wystawy jemu samemu przysporzy popularności. Niemal natychmiast podjął on próbę uratowania dobrej sławy eksponatu. Jak pisze Anand:

Już po kilku dniach królewski małżonek kazał otoczyć klejnot lampami gazowymi, by zalśnił w oczach gości wystawy, ale nie na wiele się to zdało. Niebawem odwiedzający Pałac Kryształowy odwrócili się plecami do Koh-i-noora i po prostu omijali go z daleka.

Wielki przegrany Wielkiej Wystawy

To, co nastąpiło w kolejnych miesiącach, można nazwać regularną wojną o uwagę publiczności. Organizatorzy nie zamierzali się poddawać. Najpierw pokazali kamień w nowej oprawie. Gdy to nie pomogło, zbudowano skomplikowaną konstrukcję, wykorzystującą lustra i lampy gazowe, by dodać diamentowi blasku. Umieszczono go też na innej tkaninie o kolorze, który dziennikarze określali jako „coś pomiędzy wściekłym różem a cesarskim fioletem”.

Wysiłki w końcu zostały zauważone przez prasę, która na powrót zainteresowała się kamieniem. Uważano też, że nowa ekspozycja przydaje mu tajemniczości – teraz dostęp do gabloty był utrudniony i można było oglądać diament tylko pojedynczo.

Tak w roku Wielkiej Wystawy wyglądał Koh-i-noor (fot. Chris 73/CC BY-SA 3.0).

Sukces niezwykłej „metamorfozy” Koh-i-noora był jednak w najlepszym razie umiarkowany. 23 czerwca 1851 roku „London Evening Standard” donosił:

Najwyraźniej jest w tym kamieniu coś odpychającego, bo im bardziej się go podświetla, tym mniej jest skłonny do pokazywania swojej wspaniałości. Goście z soboty, którzy ulegli pokusie zmiany stosunkowego chłodu panującego w nawie głównej na temperaturę 28−29 stopni, bo taki duszny upał panuje w kabinie brylantu, w żadnym wypadku nie odeszli usatysfakcjonowani jego wyglądem […].

I tak, wywołując – trzeba przyznać – trochę zachwytów, ale jeszcze więcej szyderstw, najsłynniejszy diament w historii dobrnął do końca wystawy. W październiku 1851 roku, „wolny od dalszych publicznych upokorzeń” (jak określa to Anand) trafił z powrotem do królewskiego skarbca. Na prawdziwe uznanie musiał jeszcze trochę poczekać: przyniósł mu je dopiero nowy szlif, wykonany w 1852 roku.

Przeczytaj też, jak wyglądały początki kariery jednej z najbogatszych kobiet w dziejach. Wiedziałaś, że urodziła się w Polsce?


Reklama


Bibliografia:

Ilustracja tytułowa: Koh-i-noor w czasach swojej świetności, w koronie królowej Marii (fot. domena publiczna).

Autor
Anna Winkler
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.