Michał Anioł z pasją kroił ludzkie zwłoki. Upiorna obsesja przyniosła mu sławę

Już jako nastolatek wszedł w ciche porozumienie z księdzem, który zgodził się dostarczać mu zwłoki. Otwierał trupy mężczyzn i kobiet. Sam chwalił się, że nie ma w tej dziedzinie nikogo, kto mógłby się z nim równać.

Ascanio Condivi znał Michała Anioła (ur. 1475, zm. 1564) lepiej, niż ktokolwiek inny. Był nie tylko pomocnikiem i uczniem wybitnego artysty, ale też autorem jego pierwszej „autoryzowanej” biografii.


Na polecenie mistrza spisał sylwetkę pochlebną i w pełni odpowiadającą wyobrażeniu Michała Anioła o sobie samym. Tekst miał na celu zwalczenie plotek zgodnie z którymi niezrównany rzeźbiarz oraz malarz był zarazem człowiekiem zawistnym, aroganckim i chciwym.

Książka Vita di Michelagnolo Buonarroti ukazała się z literówką w tytule, ale na jej karty nie trafiło ani jedno nieprzychylne słowo. Nad każdym zdaniem bohater miał pełną kontrolę.

Trzeba o tym wspomnieć, bo niniejszym mamy w ręku dowód, iż Michał Anioł poczytywał sobie krojenie zwłok za wielki powód do dumy.

Szkice anatomiczne Michała Anioła.

Obsesja na punkcie anatomii

Condivi pisał: „Michał Anioł rozciął każde znane zwierzę, a sekcji ludzkich zwłok przeprowadził więcej, niż wiodący specjaliści w tej dziedzinie”.

„Michał Anioł był perfekcjonistą i miał obsesję na punkcie anatomii” – potwierdzają współcześni lekarze, Lennart Bondeson i Anne-Greth Bondeson.


Do pierwszych trupów dobrał się już jako osiemnastolatek. Wszedł wówczas w osobliwy układ z zaprzyjaźnionym przeorem z kościoła Świętego Ducha we Florencji.

Chłopak zgodził się wykonać dla świątyni zdobiony krucyfiks. Przeor miał w zamian udostępniać początkującemu artyście zwłoki z podległego sobie szpitala i z innych powiązanych placówek. Obaj wywiązali się z warunków niepisanego paktu.

Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Joanny Łenyk-Barszcz i Przemysława Barszcza pt. Tajemnice dzieł sztuki. Ukazała się ona właśnie nakładem Wydawnictwa Fronda.

„Dokonywał wielokroć sekcji”

Nie wiadomo ile dokładnie Michał Anioł przeprowadził autopsji. Pewnie dziesiątki, zarówno na mężczyznach, jak i kobietach. Jego przyjaciel Giorgio Vasari stwierdził z uznaniem: „Dokonywał wielokroć sekcji zwłok, aby poznać zasady anatomii, dzięki czemu zyskał tę doskonałość rysunku, jaką się później odznaczał”.

Cel był oczywisty, skutki również. Michał Anioł do perfekcji opanował każdy detal ludzkiej anatomii i potrafił oddać go w niezrównanie realistyczny sposób. Stał się już niekwestionowanym mistrzem, ale z upływem lat wcale nie zaprzestał obcować z martwymi.


Joanna Łenyk-Barszcz i Przemysław Barszcz, autorzy książki Tajemnice dzieł sztuki wyjaśniają:

Wiemy, że Michał Anioł uczestniczył w krojeniu zwłok i zgłębiał anatomię współpracując z ówczesnymi lekarzami podczas swoich pobytów w Rzymie.

Przeczytaj też: Leonardo da Vinci i Michał Anioł. Dlaczego ci dwaj geniusze tak się nie znosili?

Obowiązkowy punkt w CV?

Może tak być musiało. O ile u zarania renesansu sekcje zwłok budziły zgrozę i oburzenie, to w pierwszych dekadach XVI wieku stanowiły już swoisty… obowiązek artystów. Znany jest przypadek Baccia Bandinellego, który poszukując pracy tak przedstawiał swoje referencje:

Mogę pokazać ci miłościwy panie, że wiem jak pokroić mózg, a także ciało żywego człowieka, ponieważ przeprowadzałem sekcje martwych, aby poznać tajniki sztuki.

Szkice anatomiczne Michała Anioła.

Michał Anioł nie musiał formułować podobnych przechwałek. Jego ekspercki status był powszechnie znany. Poproszono go nawet o pomoc w przygotowaniu naukowego atlasu anatomicznego

Teoria „śmiała i frapująca”

Mistrz posiadł znaczącą wiedzę z zakresu medycyny. Jak wielką? Pytanie to stanowi dzisiaj źródło niemałych kontrowersji.


Jak tłumaczą ze szczegółami autorzy książki Tajemnice dzieł sztuki, istnieje teoria „równie śmiała, co frapująca”. Zgodnie z nią na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej, w słynnym fresku obrazującym stworzenie Adama, renesansowy artysta ukrył… mapę najważniejszego ludzkiego organu.

Jeżeli przyjrzeć się płaszczowi, stanowiącemu tło Boga i całej otaczającej Go grupie postaci, wyraźnie widać, że stanowią dokładny plan ludzkiego mózgu, przedstawionego ze wszystkimi szczegółami:

Stworzenie Adama według Michała Anioła. Czy sławny fresk stanowi mapę ludzkiego mózgu?

Rdzeń przedłużony medulla oblongata, tętnica kręgowa arteria vertebralis wyobrażona za pomocą wijącej się, zielonkawej szarfy, móżdżek cerebellum, płaty mózgowe rozdzielone bruzdami i szczelinami.

Czy Michał Anioł naprawdę znał wszystkie te sekrety neurobiologii? Jeśli tak, to w wieku XVI musiał dysponować wiedzą, na którą świat medycyny będzie czekać aż do stulecia dwudziestego…

Przeczytaj też o „twierdzy” templariuszy w Polsce. Na całym świecie nie ma drugiego takiego budynku.

Sekrety kryjące się za wielkimi dziełami kultury

Bibliografia

  1. Bambach C., Anatomy in the Renaissance [w:] Heilbrunn Timeline of Art History, 2000.
  2. Bondeson L., Bondeson A.G., Michelangelo’s divine goitre, „Journal of the Royal Society of Medicine”, t. 96 (2003).
  3. Łenyk-Barszcz J., Barszcz P., Tajemnice dzieł sztuki, Wydawnictwo Fronda 2019.
  4. Strauss R.,M., Marzo-Ortega H., Michelangelo and medicine, „Journal of the Royal Society of Medicine”, t. 95 (2002).
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.