Miliony Ukraińców umierały z głodu. Francuscy politycy twierdzili, że nic złego się nie dzieje

Strona główna » Międzywojnie » Miliony Ukraińców umierały z głodu. Francuscy politycy twierdzili, że nic złego się nie dzieje

Wielki Głód z lat 1932-1934 kosztował życie milionów mieszkańców sowieckiej Ukrainy. Mimo że władze w Moskwie starały się ukryć przed światem potworne skutki Hołodomoru, to informacje na ten temat zaczęły w końcu docierać poza granice ZSRS. W tej sytuacji włodarze Kremla sięgnęli po dezinformację. Jednymi z głównych jej narzędzi stali się francuski ambasador w Moskwie Charles Alphand oraz były premier Edouard Herriot.

Bezpośrednią przyczyną Wielkiego Głodu w Ukrainie była rozpoczęta w 1931 roku masowa kolektywizacja tamtejszego rolnictwa. Spowodowała ona drastyczny spadek plonów.


Reklama


Miliony ofiar

Mimo że politbiuro w Moskwie doskonale zdawało sobie z tego sprawę, Stalin zażądał, aby w 1932 roku ponad połowa planowanych zbiorów została wywieziona z Ukrainy w ramach obowiązkowego kontyngentu. Lokalne władze, chcąc wypełnić wyśrubowane limity, podjęły brutalne rekwizycje. Chłopom zabierano nawet ziarno przeznaczone na kolejne zasiewy.

Działania zaowocowały jednym z największych ludobójstw XX wieku. Zapewne nigdy nie poznamy dokładnej liczby ofiar, która według różnych szacunków wynosiła od trzech do nawet ponad dziesięciu milionów.

Wychudzona ukraińska dziewczynka na zdjęciu wykonanym w Charkowie w 1933 roku (Alexander Wienerberger/domena publiczna).
Wychudzona ukraińska dziewczynka na zdjęciu wykonanym w Charkowie w 1933 roku (Alexander Wienerberger/domena publiczna).

Najprawdopodobniej było ich jednak około 4,5 miliona. Właśnie do takich wniosków –  po szeroko zakrojonych badaniach – doszedł kilka lat temu zespół ukraińskich naukowców kierowany przez Omeliana Rudnićkiego.

Przyjaciele Związku Sowieckiego

Sowieckie władze za wszelką cenę starały się ukryć przed światem skalę ludobójstwa, w końcu jednak zagraniczna prasa zaczęła pisać o tragedii, jaka spotkała ludność Ukrainy. W tej sytuacji komunistyczna propaganda ruszyła do kontrataku, rozpoczynając zakrojoną na szeroką skalę akcję dezinformacyjną, mającą dowieść, że klęska głodu to wymysł wrogów ZSRS.


Reklama


Aby przekonać zagranicznych polityków i opinię publiczną, że Ukraińcom nie dzieje się żadna krzywda postanowiono między innymi wykorzystać świadectwa francuskiego ambasadora w Moskwie Charlesa Alphanda oraz byłego trzykrotnego premiera Edouarda Herriota.

„Przejechałem Ukrainę”

Obaj byli znani ze swej sympatii do bolszewików i w związku z tym latem 1933 roku zostali zaproszeni przez włodarzy Kremla do wzięcia udziału w podróży po Związku Sowieckim. Oczywiście objazd kraju został zaplanowany w ten sposób, aby wywrzeć na nich jak najlepsze wrażenie.

Inspiracją do opublikowania tego artykułu stała się powieść Tanii Pjankowej pt. Wiek czerwonych mrówek (Mova 2023). To przejmująca powieść o jednym z najtrudniejszych momentów w historii Ukrainy – Wielkim Głodzie w latach 1932–1933.
Inspiracją do opublikowania tego artykułu stała się powieść Tanii Pjankowej pt. Wiek czerwonych mrówek (Mova 2023). To przejmująca powieść o jednym z najtrudniejszych momentów w historii Ukrainy – Wielkim Głodzie w latach 1932–1933.

Jak podaje Thierry Wolton w książce pt. Historia komunizmu Alphand i Herriot odwiedzali wysprzątane i sterylnie czyste wioski, gdzie spędzono całymi tysiącami statystów, którzy udawali „radosnych chłopów” oraz „żołnierzy Armii Czerwonej przebranych za wzorcowych kołchoźników”. Mistyfikacja całkowicie się powiodła. Po powrocie nad Sekwanę Herriot pisał:

Przejechałem Ukrainę. A więc! Ręczę wam, że widziałem ją podobną do przynoszącego obfite plony ogrodu. Twierdzicie, że ten kraj doświadcza teraz smutnych czasów? Trudno mi mówić o czymś, czego nie widziałem. Jednak poprosiłem, by mnie zawieziono do miejsc, o których słyszałem, że są ciężko doświadczone. Otóż widziałem tam wyłącznie dobrobyt.


Reklama


„Zwiedzamy kołchoz w gminie”

To jeszcze nie wszystko. Polityk wkrótce opublikował również książkę, w której znalazł się między innymi taki fragment:

(…) dotarliśmy do tej właśnie wioski, częściowo niemieckiej, Kortitza, z której wyszła bajka o nędzy na Ukrainie. Przyjrzyjmy się uważnie. Czarna ziemia jest już przygotowana pod zasiew. Przed tonącymi w świeżej zieleni domami z czerwonej cegły bawią się tłuściutkie dzieci. (…)

Edouard Herriot (domena publiczna).
Edouard Herriot (domena publiczna).

Zwiedzamy kołchoz w gminie. Co prawda maszyny rolnicze są skromne, a praca źle zorganizowana, ale zboże jest w takiej obfitości, że [nic się nie dzieje, gdy] trochę zginie. W tym roku każdy robotnik dostanie od 3 tysięcy do 5,5 tysiąca kilogramów zboża; a w każdej rodzinie jest kilku robotników.

„Kampania inspirowana przez Niemców”

Równie entuzjastycznie na temat tego co zobaczył w Ukrainie i na Kaukazie Północnym wypowiadał się Alphand. W jednym z raportów wysłanych później do Paryża ambasador donosił:


Reklama


(…) jeździliśmy koleją od końca do końca tam i z powrotem pośród tych nieogarnionych pól uprawnych, obsianych po horyzont zbożem, obfitujących w czarnoziemy, na których nie trzeba stosować nawozu.

W odległości 60–70 kilometrów od najbliższych miast odwiedziliśmy kilka kołchozów oraz jeden sowchoz i wracamy z całkiem wyraźnym przeświadczeniem o fałszywym charakterze wiadomości rozpowszechnianych w prasie, oraz przekonaniem, którego zarys dałem w dotychczasowej korespondencji, że jest to kampania inspirowana przez Niemców i białych Rosjan chcących przeszkodzić w zbliżeniu francusko-sowieckim.

Francuski ambasador w Moskwie Charles Alphand negował wszelkie świadectwa o dramacie jaki rozgrywał się na Ukrainie (domena publiczna).
Francuski ambasador w Moskwie Charles Alphand negował wszelkie świadectwa o dramacie jaki rozgrywał się na Ukrainie (domena publiczna).

Dalej zaś dodawał, że „przez ponad cztery miesiące pod koła naszego auta wiele razy wbiegały kury”. W związku z tym był przekonany, że:

Gdyby naprawdę na tych terenach miliony ludzi ginęły z głodu, to ci nieszczęśnicy zjedliby najpierw kury, zanim zaczęliby myśleć o żywieniu się padliną. Potrzebne byłyby miliony żołnierzy, żeby uniemożliwić im jedzenie ziarna.

Być może Alphand i Herriot rzeczywiście dali się nabrać, albo po prostu przymykali oko na wszystko, co nie pasowało do ich wizji „robotniczego raju”. Tak czy inaczej ich relacje stały się orężem w ręku komunistów, dzięki któremu mogli dyskredytować dalsze próby nagłośnienia tragedii.

Inspiracja

Inspiracją do opublikowania tego artykułu stała się powieść Tanii Pjankowej pt. Wiek czerwonych mrówek (Mova 2023). To przejmująca powieść o jednym z najtrudniejszych momentów w historii Ukrainy – Wielkim Głodzie w latach 1932–1933. Tłumaczenie: Marek S. Zadura.

Przejmująca powieść o Wielkim Głodzie w Ukrainie

Bibliografia

  • Anne Applebaum, Czerwony głód, Wydawnictwo Agora 2018.
  • Konstanty Gebert, Ostateczne rozwiązania. Ludobójcy i ich dzieło, Wydawnictwo Agora 2022.
  • Thierry Wolton, Historia komunizmu na świecie. Kaci, Wydawnictwo Literackie 2021.
Autor
Rafał Kuzak

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy srebrnego wieku, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły, Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Wawel. Biografia (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.