Zabytki związane z Hurytami

Mitanni, kraj Hurytów. Jedno z najbardziej tajemniczych imperiów starożytnego świata

Strona główna » Starożytność » Mitanni, kraj Hurytów. Jedno z najbardziej tajemniczych imperiów starożytnego świata

Historia zna wiele przypadków, gdy wielcy zostają zapomniani. Losy starożytnych Hurytów oraz jednego z utworzonych przez nich państw – antycznego Mitanni – są na tle innych zapomnianych szczególnie ciekawe.

Wiedza o najpotężniejszym mocarstwie piętnastowiecznej Azji Zachodniej sprzed naszej ery jest zaskakująco uboga. Rzec można, odwrotnie proporcjonalna do jego wielkości.


Reklama


Huryci i Mitanni przez tysiące lat pozostawali zagadką. Jeszcze w XIX wieku dysponowano wyłącznie szczątkowymi informacjami na ich temat, a nawet uważano Hurytów i Mitannijczyków za całkowicie odrębne ludy.

Aktualnie w nauce nastąpił znaczący postęp, jednak mimo to Huryci nadal znajdują się w cieniu innych wielkich cywilizacji starożytnego Bliskiego Wschodu: Sumeru, Babilonii czy Asyrii.

Zasięg państwa Mitanni (na pomarańczowo) około 1400 roku p.n.e.

Zaginiona stolica Mitanni

Większość informacji pochodzi z kilku stanowisk archeologicznych znajdujących się w pobliżu takich antycznych miast jak Hattusas (obecnie Boğazkale, ok. 150 km na wschód od tureckiej Ankary) i Alalach, a także Nuzi (odnalezione nieopodal Kirkuku w północnym Iraku) oraz egipskiej Amarnie (pierwotnie nazywanej Achetaton).

Hurytolodzy stale badają zgromadzone materiały, ponieważ cały czas pokłada się nadzieję w rezultatach prac wykopaliskowych. Możliwe, że jeszcze za naszego życia uda się zlokalizować zaginioną stolicę mitannijskiego królestwa – Waszukanni.


Reklama


Kraj Hurri albo Porzecze

Skoro wiemy już o samym istnieniu Mitanni, naturalną koleją rzeczy jest postawienie pytania: jak to możliwe, że w tak wymagającym regionie Bliskiego Wschodu, pośród walczących ze sobą pomniejszych królestw, księstewek, miast-państw i kraju Hatti [Hetytów], wyrosło imperium.

Wydaje się, że huryckie ośrodki miejskie utworzyły potężną konfederację na terenach Mezopotamii (dorzecze Chaburu i przedgórze Tur Abdin), wykorzystując osłabienie najważniejszych pobliskich miast, Aleppo i Babilonu, oraz zamęt panujący w państwie hetyckim.

Tekst stanowi fragment książki Dominika Stasiaka pt. Kadesz 1274 p.n.e. (Bellona 2022). To najnowsza publikacja w kultowej serii „Historyczne Bitwy”.

Pod koniec XVI wieku p.n.e. konfederacja ewoluowała w państwo mitannijskie, znane z hetyckich tekstów także jako kraj Hurri (z powodu zamieszkującego je ludu), Hanigalbat (często występujące w tekstach asyryjskich, prawdopodobnie będące określeniem zajmowanego terytorium) lub wśród starożytnych Egipcjan jako Naharina, czyli Porzecze (egipskie neher tłumaczy się jako „rzeka”).

Jego potęgę odzwierciedlały podboje prowadzone w północnej Syrii. W drugiej połowie XV wieku p.n.e. praktycznie wszystkie tereny syryjskie znalazły się w zasięgu Mitanni. W dużej mierze było to zasługą Parattarny, jednego z pierwszych królów imperium, o którym wiemy, że zdołał zwasalizować Idrimiego, władcę uprzednio zniszczonego przez hetyckich najeźdźców Alalach.

Tajemniczy rodowód

Warto odnotować, że imiona wielu mitannijskich władców wywodzą się przypuszczalnie z kręgu języków indoirańskich, należących do indoeuropejskiej rodziny językowej. Rzutuje to na aktualną wiedzę na temat pochodzenia Hurytów, którzy bez wątpienia nie byli ludem indoeuropejskim.

Lingwiści nie znajdują także semickich korzeni ich języka – hurycki należy bowiem do grupy języków północno-wschodnio-kaukaskich. Mimo przewagi liczebnej „kaukaskich” Hurytów w składzie etnicznym ludności Mitanni nierzadko uważa się, że faktyczne rządy w państwie sprawowała indoirańska arystokracja oraz że to właśnie jej wpływ na społeczeństwo pozwolił na konsolidację huryckich wspólnot, od dawna obecnych w regionie, w jedno królestwo.


Reklama


Poparciem tezy o obecności Indoirańczyków w Mitanni (Ariów) może być struktura społeczna imperium. W sferze oddziaływania kultury huryckiej można wyróżnić zamkniętą, przypuszczalnie składającą się wyłącznie z ludzi pochodzenia indoirańskiego, warstwę wojowników zwanych marijanni, co na terenach ówczesnego Bliskiego Wschodu jest zjawiskiem osobliwym, natomiast charakterystycznym dla tradycji ludów Półwyspu Indyjskiego z ich systemami kastowymi.

Obecnie przeważa jednak pogląd odrzucający stałą obecność Ariów wśród mitannijskiej ludności i wskazujący raczej na pewne kontakty, do jakich musiało dochodzić pomiędzy nimi przez wieki.

Hurycka kadzielnica. Ok. 1000-1300 p.n.e.
Hurycka kadzielnica. Ok. 1000-1300 p.n.e. (fot. Osama Shukir Muhammed, lic. CC-BY-SA 4,0).

Zbrojne ramię imperium

Niezależnie od tego, czy rzeczywiście ówcześni władcy Mitanni mieli indoirański rodowód, czy ich imiona były tylko spuścizną wcześniejszych związków elementu huryckiego z Indoirańczykami i zostały zachowane jako część królewskiej tradycji, imperium umocniło swoją pozycję na Bliskim Wschodzie.

Można domniemywać, że podboje przychodziły mu łatwiej niż wcześniejszym hetyckim zdobywcom, i to nie tylko z powodu wspomnianego osłabienia potencjalnych przeciwników przez wyniszczające wojny. Przyczynił się do tego również rozwój rzemiosła wojennego.


Reklama


Huryci z Mitanni potrafili odpowiednio wytresować konie i używali ich w zaprzęgach rydwanów bojowych. Elita wojskowa w postaci marijanni walczących z platform rydwanów, wyposażonych w nowatorski rynsztunek – zbroje wykonane z brązowych łusek i łuki kompozytowe – musiała stać się skutecznym zbrojnym ramieniem imperium.

Prowadzenie kampanii ułatwiało także to, że w wyniku trwającej już kilkaset lat stopniowej asymilacji napływowej ludności huryckiej z miejscowymi ludami Huryci stanowili dominującą większość w Kizzuwatnie, a także znaczny odsetek w miastach hetyckich i syryjskich (często osiągając wysoki status społeczny – nawet wśród kilkorga władców syryjskich miast-państw można się doszukać huryckich imion), co pozwalało skuteczniej zagarniać kolejne terytoria.

Zabytki związane z Hurytami
Zabytki związane z Hurytami. Figurka z III tysiąclecia p.n.e. z dołączonym napisem huryckim (fot. Rama, lic. CC BY-SA 2.0 FR) i kadzielnica z II tysiąclecia p.n.e. (fot. Osama Shukir Muhammed, lic. CC-BY-SA 4,0).

Apogeum rozkwitu

Wszystko to sprawiło, że zasięg terytorialny Mitanni był naprawdę imponujący. W okresie największego rozkwitu imperium zdołało podporządkować sobie tereny od mocno wysuniętej na wschód od Tygrysu Arraphy do wybrzeża Morza Śródziemnego i południowo-wschodniej Anatolii, gdzie włączyli Kizzuwatnę do swojej strefy wpływów.

Jego południowa granica w Syrii mogła znajdować się na wysokości miasta Kadesz, zaś dalej na wschód biegła wzdłuż północnych rubieży kasyckiej Babilonii. Ekspansja w kierunku północnym jest najtrudniejsza do określenia.


Reklama


Możliwe, że władza państwa mitannijskiego sięgała terenów Wyżyny Armeńskiej, a nawet częściowo Wyżyny Irańskiej. Bezpieczne jest założenie, że miejsce, w którym Tygrys rozpoczyna swój bieg, na pewno znajdowało się pod kontrolą Hurri.

Dominacja tego bliskowschodniego mocarstwa tak głęboko przeniknęła do świadomości ówczesnych, że studiując hetyckie i aramejskie źródła, często można się natknąć na określenie przedmiotów pochodzących z Syrii przymiotnikiem „huryckie”, nawet jeśli były wytworem innych społeczności zamieszkałych na tych obszarach.

Źródło

Powyższy tekst stanowi fragment książki Dominika Stasiaka pt. Kadesz 1274 p.n.e. (Bellona 2022). To najnowsza publikacja w kultowej serii „Historyczne Bitwy”.

Tytuł, lead oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce korektorskiej.

Jedna z najsłynniejszych bitew w dziejach starożytnego Bliskiego Wschodu

Autor
Dominik Stasiak

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.