Niemieckie ofiary nazistowskiego terroru. Sądy doraźne Hitlera zabiły tysiące obywateli III Rzeszy

Krwawy terror, zaprowadzany przez nazistów w podbijanych krajach, nie ominął także III Rzeszy. Aparat represji był jednak w samych Niemczech relatywnie mniej surowy, a prześladowania spotykały przede wszystkim przeciwników politycznych i przedstawicieli mniejszości narodowych. Zmieniło się to dopiero, gdy na horyzoncie zamajaczyło widmo wojennej klęski.

Wkroczenie Armii Czerwonej do wschodnich prowincji III Rzeszy przyniosło olbrzymi chaos i falę niezadowolenia. Aparat państwowy zaczął się sypać, a ludność coraz głośniej krytykowała destrukcyjną politykę Führera.


Reklama


W tej sytuacji niemieckie ministerstwo sprawiedliwości – stosując się do wytycznych dyktatora – postanowiło sięgnąć po  metody, które stosowano od lat w okupowanych krajach. Mowa o sądach doraźnych (Standgerichte), mających działać na „terenach zagrożonych przez nieprzyjaciela”.

Trzy możliwe wyroki

Zostały one powołane do życia rozporządzeniem wydanym 15 lutego 1945 roku przez ministra sprawiedliwości Rzeszy Ottona Georga Thieracka.

Minister sprawiedliwości Rzeszy Otton Georg Thierack (domena publiczna).
Minister sprawiedliwości Rzeszy Otton Georg Thierack (domena publiczna).

Ustalono w nim, że o winie orzekać będzie gremium, na którego czele stanie zawodowy sędzia. Pomagać mieli mu wyższy funkcjonariusz NSDAP (bądź stowarzyszonej z partią organizacji) oraz oficerowie Wehrmachtu, Waffen-SS lub policji.

Wyznaczaniem członków zespołu sędziowskiego zajmował się sam gauleiter (naczelnik) danego okręgu. Nie trzeba chyba dodawać, że gauleiterzy – najbardziej fanatyczni spośród nazistów – wyczekiwali z prawdziwym utęsknieniem na wprowadzenie tych przepisów w życie…

Przeczytaj też: Trupy zagazowanych wożono wagonikami. Relacja Polaka, który był świadkiem początków piekła Treblinki

Jak pisze Ian Kershaw w książce Führer. Walka do ostatniej kropli krwi, sądy doraźne:

(…) miały się zajmować wszelkimi wykroczeniami, które mogły osłabić ducha bojowego, i wydawać jeden z trzech werdyktów: wyrok śmierci, oczyszczenie podsądnego z zarzutów bądź skierowanie sprawy do sądu działającego w zwyczajnym trybie.


Reklama


Komisarz obrony Rzeszy zatwierdzał wyroki i ustalał miejsce, czas oraz metodę egzekucji.

„Kto nie jest gotów do walki za naród…”

Rozwiewając ewentualne wątpliwości naczelników okręgów, Martin Bormann – zaufany zausznik Hitlera – pisał:

Führer oczekuje, że gauleiterzy będą się wywiązywali z postawionego przed nimi zadania z nieodzowną surowością i konsekwencją oraz bezwzględnie zduszą wszelkie oznaki rozkładu, tchórzostwa i defetyzmu, karane wyrokiem śmierci przez doraźny sąd wojenny. 

Zaufany zausznik Adolfa Hitlera Martin Bormann (Bundesarchiv/Friedrich Franz Bauer/CC-BY-SA 3.0).
Zaufany zausznik Adolfa Hitlera Martin Bormann (Bundesarchiv/Friedrich Franz Bauer/CC-BY-SA 3.0).

Kto nie jest gotów do walki za naród i zadaje mu cios w plecy w najtrudniejszej chwili, nie zasługuje na życie i musi zginąć z ręki kata.

Jak widać sądy doraźne nie miały nic wspólnego ze sprawiedliwością. Ich działalność była zaś bardzo szeroka.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Do siedmiu tysięcy wyroków śmierci

Z zachowanych akt wynika, że Standgerichte wydały od sześciu do siedmiu tysięcy wyroków śmierci, które rzecz jasna skwapliwie wykonywano. Należy przy tym pamiętać, że bardzo często nie czekano nawet na taką quasi-sądową decyzję i bez żadnego procesu mordowano rzekomych „zdrajców” Trzeciej Rzeszy.

Na czym polegała owa zdrada? Niejednokrotnie chodziło tylko o zbyt głośne wyrażanie wątpliwości co do tego, czy kolejne „cudowne bronie” zapewnią III Rzeszy zwycięstwo lub krytyka nadużyć, jakich dopuszczali się funkcjonariusze partyjni.


Reklama


Latające sądy doraźne

Omnipotencja trybunałów stała się jeszcze większa po tym, jak 9 marca 1945 roku Hitler wydał dekret powołujący do życia „latające sądy doraźne” (fliegendes Standgericht).

Te „sądy” przemieszały się po tym, co jeszcze zostało z „Tysiącletniej” Rzeszy i rozprawiały z ludźmi, „których oskarżono o osłabianie w jakikolwiek sposób wysiłku wojennego”. Najczęściej ferowanym wyrokiem była śmierć.

Tablica upamiętniająca nieieckich 5 oficerów rozstrzelanych z rozkazu latającego sądu doraźnego w marcu 1945 roku (Wsombeck/CC BY-SA 4.0).
Kamień nagrobny upamiętniający niemieckich oficerów rozstrzelanych z rozkazu „latającego sądu doraźnego” w marcu 1945 roku (Wsombeck/CC BY-SA 4.0).

Jak podkreśla Antony Beevor w swojej książce Berlin 1945. Upadek, wyraźnie polecono, aby „każdy przewodniczący składu orzekającego był »głęboko oddany sprawie naszej Rzeszy«”.

Od werdyktu rzecz jasna nie było odwołania, zaś aby „usprawnić” całą machinę, egzekucji dokonywał na miejscu starszy oficer przewodniczący „procesom”. Nie ma to jak prokurator, sędzia i kat w jednej osobie.


Reklama


Nieznany bilans zbrodni

Z uwagi na braki w materiałach źródłowych nie sposób stwierdzić ilu dokładnie zbrodni sądowych dopuściły się „latające sądy doraźne”. Musiały ich być jednak przynajmniej tysiące.

Gdy Rzesza płonęła, obywatele Niemiec poznawali na własnej skórze, jak wyglądała „sprawiedliwość” w wykonaniu brunatnego reżimu, której w poprzednich kilku latach doświadczyła niemal cała Europa.

Przeczytaj również o tym jak Niemcy torturowali Polaków w więzieniu na Pawiaku. Bili prętami, przypalali ciała, razili prądem

Bibliografia

  1. Beevor Antony, Berlin 1945. Upadek, Znak Horyzont 2015.
  2. Kershaw Ian, Führer. Walka do ostatniej kropli krwi, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak 2012.

Ilustracja tytułowa: Pluton egzekucyjny oraz płacząca Niemka na zdjęciu z 1945 roku. Ilustracja poglądowa (Bundesarchiv/CC-BY-SA 3.0).

Autor
Rafał Kuzak
1 komentarz
  • Mój pradziadek,były żołnierz,mieszkaniec opolszczyzny, oczywiście obywatel III rzeszy dostał karę śmierci za krytykę Hitlera. Ale w trybie normalnym. Nawet nie wiadomo gdzie jest pochowany.

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.