Onanizm w średniowieczu. Mówiono, że to "płynna ofiara składana szatanowi"

Mroczna ofiara dla pana piekieł? Najcięższy z grzechów, z którego wyspowiadać można się tylko biskupowi? A może rzecz zbyt powszechna, by w ogóle opowiadać o niej księdzu? Jak średniowieczne podchodziło do onanizmu?

Przełom IV i V wieku naszej ery wyznacza nie tylko schyłek starożytności i początek średniowiecza. To też początek chrześcijańskiego zainteresowania zagadnieniem onanizmu.


W pierwszych wiekach po Chrystusie uwaga Kościoła koncentrowała się na kwestiach fundamentalnych. Dogmatach, organizacji, przetrwaniu pomimo prześladowań. Kiedy jednak pozycja nowej religii się ustabilizowała, myśliciele zaczęli roztrząsać także problem, który wielu nurtuje po dziś dzień.

Oznaka żądzy

Święty Jan Kasjan (zm. 435) twierdził, że sny erotyczne, nocne polucje i masturbacja stanowią oznakę żądzy i nawet dla bardzo pobożnego mnicha mogą stać się przeszkodzą na drodze do świętości.

Imaginacyjny portret Guiberta z Nogent i karta z jednej z jego ksiąg.

Podobnego zdania był święty Cezary z Arles (V-VI wiek). Do skrajności w swoich poglądach posunął się natomiast Guibert z Nogent (XI-XII wiek).

Spisał on moralizatorską opowieść o wiarołomnym zakonniku, który zapragnął zgłębić tajniki czarnej magii. Po pomoc udał się do znajomego (a jakże) Żyda, który z kolei zgodził się przedstawić (nie)świętego człowieka samemu diabłu. 

Przeczytaj też: Kastracja Mieszka II Lamberta. Czy polskiemu królowi naprawdę zmiażdżono genitalia?

Piekielne porady

Szatan w zamian za dostęp do wiedzy tajemnej zażądał od mężczyzny ofiary złożonej… z jego spermy. „Spryskasz mnie nią, a następnie posmakujesz jej, albowiem tak uczynić należy składając mi pokłon” – miał wyrzec pan piekieł wedle Guiberta z Nogent.

Tę właśnie osobliwą historię powtarzali następnie księża z ambon, przestrzegając wiernych przed prawdziwym celem onanizmu (wychwalanie szatana!).


Podobne spojrzenie na masturbację miał żyjący w VI wieku święty Kolumban, który w swoim penitencjale zalecał, by grzeszników winnych tego czynu karać minimum dwuletnim, ścisłym postem. Identycznie, jak za seks ze zwierzętami.

Być może w pracach Guiberta i Kolumbana zaczytywał się arcybiskup Reims Guy z Roye, który trzy stulecia później zawyrokował, że onanizm stanowi grzech tak ciężki, iż odpuścić go może wyłącznie sam biskup, i to w drodze wyjątku.

Ilustracja do De Claris Mulieribus Boccaccia. Francuska miniatura z XV-XVI wieku.

„Brukanie swego ciała własnymi rękoma”

Wszystko to były jednak opinie cokolwiek radykalne. Poza klasztorami i poza ośrodkami życia religijnego do problemu masturbacji podchodzono tak jakby… to w ogóle nie był problem.

Publicznie nikt nie piętnował onanistów. Nie zdarzało się też, by władze świeckie próbowały pociągać ich do jakiejkolwiek odpowiedzialności. Nawet różni autorzy penitencjałów (ksiąg pokutnych) spoglądali na onanizm bardzo tolerancyjnie.


Paenitentiale Bigotianum z IX wieku masturbujących się księży zalecało karać zaledwie trzytygodniowym postemPenitencjał Staroangielski „brukanie swego ciała własnymi rękoma” też obłożył tylko 20-dniowym postem.

Najbardziej grzeszne przypadki

Kary były z zasady zbliżone dla mężczyzn i kobiet, chyba że w grę wchodziło wykorzystanie przedmiotów.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Za kobiecą masturbację z wykorzystaniem sztucznego członka Burchard z Wormacji (X-XI wiek) zalecał karać roczną (jeśli zabawa odbywała się w pojedynkę) lub nawet trzyletnią pokutą (kiedy udział brało więcej osób).

Czy trzeba się spowiadać?

Inne uczone prace podkreślały, że spośród wszystkich seksualnych grzechów masturbacja jest najmniej poważnym. Zastanawiano się nawet na forum Kościoła, czy w ogóle tak mało istotny akt wymaga spowiedzi i pokuty.

Ocenzurowana ilustracja z XV-wiecznego kodeksu zawierającego regułę benedyktyńską klasztoru z Metten.

Szeroko średniowieczne podejście do masturbacji podsumował na przełomie XIV i XV wieku Jean Gerson, który poświęcił jej cały traktat naukowy (sic!). Z jednej strony uznał on masturbację za problem istotny, z drugiej zaś za zjawisko, które dotyczy każdego i to już od najmłodszego wieku.

„Wciąż bezwolnie manipulują przy swoich…”

Jak wyjaśnia James A. Brundage w książce Law, Sex and Christian Society, Gerson był zdania, iż:

Chłopcy często zaczynają się masturbować już w wieku pięciu, lub nawet trzech lat. Zanim zdążą dorosnąć na tyle, by docenić wagę swego czynu, są już tak bardzo uzależnieni od sprawianej samym sobie przyjemności, że wciąż bezwolnie manipulują przy swoich genitaliach.


Rozwiązanie problemu wedle średniowiecznego myśliciela? Dobre towarzystwo, dużo modlitwy, częste poszczenie i samobiczowanie.

A gdyby to wszystko nie pomogło – zawsze można zdaniem Gersona splunąć na ziemię, jednocześnie wypowiadając formułkę odpędzającą diabła. Żądza przynajmniej na chwilę powinna dać o sobie zapomnieć.

Przeczytaj też o średniowiecznych penisowych drzewach. Dlaczego pojawiały się w ówczesnej sztuce?

Bibliografia

  1. Bitel Lisa M., Women in Early Medieval Europe 400-1100, Cambridge University Press, 2002.
  2. Brundage James A., Law, Sex, and Christian Society in Medieval Europe, University of Chicago Press 2009.
  3. Medieval Obscenities, red. Nicola McDonald, Boydell & Brewer Ltd, 2006.
  4. Bullough Vern L., Brundage James, Handbook of Medieval Sexuality, Routledge 2013.
  5. Edmond J. Coleman, Walter O. Bockting, Masturbation as a Means of Achieving Sexual Health, Routledge 2013.
  6. Ruth Mazo Karras, Sexuality in Medieval Europe: Doing Unto Others, Psychology Press 2005.
  7. The Oxford Handbook of Women and Gender in Medieval Europe, red. Judith M. Bennett,Ruth Mazo Karras, Oxford University Press, 2013.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.