Osiągnięcia Carla von Clausewitza. Autor przełomowego traktatu wojennego nigdy nie wygrał żadnej bitwy

Strona główna » XIX wiek » Osiągnięcia Carla von Clausewitza. Autor przełomowego traktatu wojennego nigdy nie wygrał żadnej bitwy

Traktat O wojnie autorstwa pruskiego generała Carla von Clausewitza uchodzi za jedno z najbardziej wpływowych dzieł z dziedziny nowoczesnej myśli wojskowej. Książka ukształtowała postawy najważniejszych dowódców i polityków XIX oraz XX wieku. O wiele rzadziej niż o samej publikacji pisze się jednak o dokonaniach autora. Nic dziwnego.

Jak wyjaśnia profesor Grzegorz Kucharczyk, autor opracowania nowej edycji traktatu O wojnie, Clausewitz na wiele sposobów posunął naprzód postrzeganie spraw militarnych.


Reklama


Przede wszystkim „dostrzegał ścisłą relację między wojną a polityką”. Przekonanie to znalazło zresztą wyraz w najbardziej pamiętnym zdaniu pruskiego generała: „Wojna jest kontynuacją polityki za pomocą innych środków”.

Warto jednak podkreślić, że ani ta, ani inne refleksje Clausewitza nie ukształtowały się pod wpływem taktycznych lub strategicznych sukcesów. Autor O wojnie z autopsji znał tylko porażki i frustracje.

Rosyjski generał przemawia przed portretem Carla von Clausewitza.
Rosyjski wojskowy przemawia przed portretem Carla von Clausewitza. Fotografia z 2004 roku (fot. QxaZQprV, lic. CC-BY-SA 3,0).

Droga wojskowa Clausewitza

Carl von Clausewitz podjął służbę w wojsku pruskim w roku 1792 jako zaledwie dwunastolatek. Był szlachcicem, ale jego rodzina nie należała do wpływowych ani nie miała większych tradycji militarnych.

Clausewitz zdobywał sznyty w burzliwych latach wojen napoleońskich. W 1795 roku awansowano go już do stopnia porucznika, a w 1801 wstąpił do berlińskiej Kriegsakademie, Szkoły Wojennej.


Reklama


Ukończył akademię z doskonałymi wynikami, został kapitanem, a także adiutantem księcia Augusta Hohenzollerna. Cóż jednak z tego, jeśli jego dalsza kariera była pasmem obiektywnych porażek.

Oficer za biurkiem

Młody oficer należał do zagorzałych zwolenników zbrojnej konfrontacji z Francuzami. Tak jak pragnął, doczekał się walnej bitwy z siłami napoleońskimi.

Artykuł powstał między innymi w oparciu o wstęp profesora Grzegorza Kucharczyka do polskiego wydania traktatu O wojnie autorstwa Carla von Clausewitza (Bellona 2022).

14 października 1806 roku wziął udział w przegranej batalii pod Auerstedt. Wówczas to, jak wyjaśnia Grzegorz Kucharczyk, „runęła legenda fryderycjańskiej, niezwyciężonej armii”, poza tym zaś „doszło do prawdziwej implozji państwa Hohenzollernów”.

Sam Clausewitz nie zasłużył się w walce, a potem tylko dowodził batalionem podczas… długiej ucieczki przed Francuzami. Wreszcie, w Prenzlau w Brandenburgii, dostał się do wrogiej niewoli.


Reklama


W późniejszych latach, po tym jak Napoleon podporządkował sobie Prusy, Clausewitz pracował w ministerstwie wojny i w sztabie generalnym. Był także członkiem komisji opracowującej regulaminy kawalerii i piechoty. Ogółem: uwijał się za biurkiem, a nie w koszarach czy na polu bitwy.

Jedna porażka, żadnego zwycięstwa

W 1812 roku, nadal przekonany o konieczności przeciwstawienia się Napoleonowi, Clausewitz zdezerterował i przeszedł na stronę Rosjan. Car Aleksander I od razu dał mu rangę pułkownika, ale przydzielił go do zadań sztabowych, a nie służby w polu.

Carl von Clausewitz (z prawej) i bitwa pod Jeną–Auerstedt – jedyne walne starcie, w którym wziął udział.

Prusak tylko z oddali przyglądał się zmaganiom pod Borodino. Jak podkreśla Grzegorz Kucharczyk we wstępie do nowej edycji traktatu O wojnie, Clausewitza ominęły też przełomowe bitwy pod Lipskiem i pod Waterloo, gdzie wreszcie udało się przemóc cesarza Francuzów.

Ogółem „jedyną wielką bitwą, w której osobiście uczestniczył” było wspomniane wcześniej starcie pod pod Auerstedt, zakończone „upokarzającą klęską wojsk pruskich”.

Bibliografia

  • Raymond Aron, Clausewitz. Philosopher of War, Simon & Schuster 1985.
  • Carl von Clausewitz, O wojnie, oprac. G. Kucharczyk, Bellona 2022.

Jeden z najważniejszych traktatów wojskowych ostatnich stuleci

Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.