Pasowanie na rycerza w średniowieczu. Czemu naprawdę służyło, zanim stało się pustym i powszechnym gestem?

W późnym średniowieczu pasowanie na rycerza było powszechne i niemal obowiązkowe. Wcześniej sytuacja wyglądała zupełnie inaczej. W czasach, gdy obyczaj dopiero się kształtował, na przypasanie miecza mogli liczyć tylko ludzie najwyżej postawieni. A ceremonia miała namacalne i natychmiastowe konsekwencje.

W wieku XIV, zwłaszcza na zachodzie Europy, pasowano na masową skalę. Wystarczyło urodzić się w odpowiedniej rodzinie, posiadać ziemię po ojcu i przychylnego suwerena.


Ceremonia przystąpienia do stanu rycerskiego nie była nawet przywilejem, ale – wprost obowiązkiem, potwierdzającym zobowiązania wobec władcy. A także swoistym rytuałem przejścia od dzieciństwa do dorosłości. Traktowanym nie tak znowu inaczej niż bar micwa w kulturze żydowskiej, bierzmowanie w katolicyzmie, czy też… uroczyste „osiemnastki” w czasach nam współczesnych.

Kilka stuleci wcześniej sytuacja wyglądała zupełnie inaczej. Jeszcze w wieku XI przypasanie miecza stanowiło obrządek rzadki, elitarny i niezwykle znaczący.

Król Francji Jan II Dobry pasujący rycerzy na miniaturze z początku XV wieku.

Druga koronacja

Zaszczytu zostania rycerzem mogli dostąpić właściwie tylko władcy, ich synowie i ewentualnie najwyżej postawieni wasale.

Ceremonia nawiązywała wprost do karolińskich rytów obejmowania władzy. Traktowano ją nawet jako swoistą drugą koronację: tyle że przeprowadzaną nie w obliczu i na użytek Kościoła, ale dla zyskania posłuchu wśród kasty możnowładczej.

Z tego rozwiązania robiono użytek zwłaszcza za panowania władców, którzy wstępowali na tron jako małe dzieci.


Pasowanie na rycerza… i samodzielnego władcę

Sławne później cesarz Henryk IV został pasowany na rycerza w roku 1065, co symbolicznie otwierało jego samodzielne, dorosłe rządy.

Podobnie rzecz się miała z królem Francji Filipem I Kochliwym. Monarcha został koronowany jako siedmiolatek, w 1059 roku. Rządy w jego imieniu długo jednak sprawowała matka – pochodząca z Rusi Anna z rodu Rurykowiczów. Lata bezwolnego dzieciństwa należało czytelnie oddzielić od okresu stuprocentowego panowania. Dlatego też pod koniec lat 60. XI wieku nastoletni Filip został pasowany na rycerza.

Pasowanie na rycerza na francuskiej miniaturze z XIV wieku.

Jeszcze bardziej znamienny jest przykład sławnego Wilhelma Zdobywcy. W odniesieniu do niego kronikarze wprost pisali, iż nie za sprawą ceremonii wyniesienia na tron (odbytej, gdy był dzieckiem), ale dopiero na skutek uroczystego przypasania miecza zdołał zawładnąć krajem i pohamować spadające na jego ziemie nieszczęścia.

Namacalne i natychmiastowe

Pasowanie na rycerza towarzyszyło przejęciu jeśli nie pełni władzy, to przynajmniej kontroli nad jedną z prowincji państwa.


Mogło też poprzedzać pierwszą wyprawę zbrojną księcia w roli samodzielnego dowódcy lub jego dynastyczne małżeństwo. Ewentualnie stanowiło ryt potwierdzający, iż dany syn został uznany za oficjalnego następcę tronu. Zawsze jednak miało namacalne i natychmiastowe konsekwencje.

Przeczytaj też o tym, ile trwała żałoba w średniowiecznej Polsce. Jak szybko wolno się było ponownie ożenić albo wyjść za mąż?

***

O tym, jaką rolę ceremonia przypasania miecza odegrała we wczesnej historii Polski pisałem w książce Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę. Do kupienia na przykład w Empiku.

Więcej na temat Bolesława Krzywoustego i jego małżonek przeczytasz w mojej książce: Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę.

Bibliografia

  1. Z. Dalewski, Pasowanie na rycerza książąt polskich we wcześniejszym średniowieczu. Znaczenie ideowe i polityczne, „Kwartalnik Historyczny”, t. 104 (1997).
  2. R.A. Johnston, Knights [w:] taż, All Things Medieval. An Encyclopedia of the Medieval World, Santa Barbara 2011.
  3. M. Keen, Chivalry, New HavenLondon 1990.
  4. J. Rajman, Pasowanie na rycerza [w:] tenże, Encyklopedia średniowiecza, Kraków 2006.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.