Plan Marshalla. Jak duża była amerykańska pomoc i czy naprawdę uratowała europejską gospodarkę?

W ramach Planu Marshalla od 1948 do 1952 roku Amerykanie wpompowali w europejską gospodarkę miliardy dolarów. Jakie były rzeczywiste skutki pomocy? Kto najbardziej skorzystał na Planie Marshalla?

Plan Marshalla (…) miał doprowadzić do szybkiej, solidnej odbudowy Europy poprzez jednostronną ekonomiczną interwencję Stanów Zjednoczonych. Pod każdym rozsądnym względem taka odbudowa faktycznie nastąpiła.


Reklama



60-procentowy wzrost wydajności

Od 1947 do połowy 1952 roku, kiedy oficjalnie zakończyło się przekazywanie pomocy Marshalla, wydajność produkcyjna w krajach objętych planem wzrosła o 60 procent (dla porównania, od stycznia 2003 do stycznia 2008 roku, w latach poprzedzających kryzys finansowy, wskaźnik produkcji przemysłowej EU-27 wzrósł o 15 procent).

Istniały duże wahania — wzrost sięgał od 24 procent w Szwecji do 241 procent w Niemczech zachodnich — ale zyski generalnie były znaczne i powszechne. (…)

Plakat z 1950 roku promujący Plan Marshalla (E. Spreckmeester/domena publiczna).
Plakat z 1950 roku promujący Plan Marshalla (E. Spreckmeester/domena publiczna).

Do jakiego stopnia jednak odbudowę pociągnął sam plan Marshalla? Pomoc może poprawić warunki życia w kraju również wtedy, kiedy zostaje pochłonięta, nie poprawiając zdolności kraju do zaspokojenia swoich potrzeb. Dlatego powinno się zadać pytanie, czy gospodarki Europy Zachodniej rzeczywiście poradziły sobie lepiej, niż gdyby nie miały wsparcia ze strony planu.

Warto na początek rozważyć sytuację, którą zastali planiści Marshalla. W 1945 roku produkcja przemysłowa osiągała zaledwie 34–46 procent przedwojennego poziomu w krajach Beneluksu i Francji oraz 20 procent w Niemczech i we Włoszech.

Przeczytaj też: Zbrodniarz współodpowiedzialny za Katyń i zniszczenie Polski. Dlaczego zachodni politycy tak go podziwiali?

Jednak tylko niewielką część tego spadku można było przypisać bombardowaniom i przenosinom zakładów produkcyjnych. Większość wynikała z braku możliwości sprowadzenia surowców, żywności i towarów. Uszkodzenia infrastruktury transportowej (dróg, mostów, kolei i portów) były ogromne.

Wielkość amerykańskiej pomocy w ramach Planu Marshalla

Kiedy od połowy 1945 do końca 1946 roku infrastruktura przeszła naprawy, odbudowa mocno uszyła. Surowa zima z przełomu 1946 i 1947 roku oraz tragicznie ubogie w jej następstwie zbiory przyniosły Europie zapaść; brak żywności, paliwa i surowców przemysłowych odbił się na łańcuchu produkcji.


Reklama



Kryzys jednak był czasowy. Produkcja przemysłowa i rolna podniosła się pod koniec 1947 roku i dalej wzrastała w 1948 roku, kiedy zaczęły napływać fundusze Marshalla.

Od 1948 do 1952 roku (cztery lata i kwartał) Stany Zjednoczone przekazały 13,2 miliarda dolarów do szesnastu krajów objętych planem Marshalla. Biorąc pod uwagę poziom inflacji z tych lat, w sumie było to 14,3 miliarda dolarów (według przelicznika z 1952 roku). Pomoc skoncentrowała się głównie w pierwszej fazie: w 1948 roku przekazano 31 procent, w 1949 roku 30 procent, w 1950 roku 20 procent, w 1951 roku 12 procent i 8 procent w 1952 roku.

Tekst stanowi fragment książki Benna Steila pod tytułem Plan Marshalla. Postawić świat na nogi (Wydawnictwo Literackie 2020)

Które państwa zyskały najwięcej na Palenia Marshalla?

Największymi odbiorcami były Zjednoczone Królestwo (3,2 miliarda dolarów, dziś 32 miliardy dolarów), Francja (2,7 miliarda dolarów, dziś 27 miliardów), Włochy (1,5 miliarda dolarów, dziś 15 miliardów) i Niemcy zachodnie (1,4 miliarda dolarów, dziś 14 miliardów dolarów).

Austria i Norwegia otrzymały najwięcej w przeliczeniu na osobę (po 130 dolarów, czyli 1300 dolarów według dzisiejszych wartości). Dostawy stanowiły średnio 2,6 procent ówczesnej produkcji kraju biorcy. Według współczesnych wartości łącznie w ramach planu Marshalla przekazano 130 miliardów dolarów.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Gdyby jednak przeliczyć tę pomoc proporcjonalnie do PKB Stanów Zjednoczonych (1,1 procent) od 2012 do 2016 roku, wyniosłaby grubo ponad 800 miliardów dolarów. Całkowita liczba byłaby jeszcze wyższa, dyby doliczyć do niej wartość wsparcia militarnego i innego, spoza planu Marshalla.

Zważywszy jednak na fakt, że odbudowa Europy była już w toku, kiedy zaczęła napływać pomoc, oszacowanie wyników planu jest dużym wyzwaniem. Wiadomo, że wzrost gospodarczy był generalnie wyższy w krajach, które otrzymały pomoc większą w stosunku do swojego PKB.

Niemcy Zachodnie w ramach Planu Marshalla otrzymały 1,4 miliarda ówczesnych dolarów (domena publiczna).
Niemcy Zachodnie w ramach Planu Marshalla otrzymały 1,4 miliarda ówczesnych dolarów (domena publiczna).

Wpływ Planu Marshalla na europejską gospodarkę

Aby wyodrębnić i wskazać konkretny wpływ pomocy na wzrost, ekonomiści przeprowadzili statystyczne symulacje, wykorzystując dane historyczne i porównując rzeczywisty wzrost kursów po 1948 roku z szacowanymi wartościami w przypadku braku pomocy.

Najczęściej przytaczane szacunki sugerują, że plan Marshalla wywarł bardzo pozytywny skutek, i to nawet po zbadaniu innych czynników, które mogły się przyczynić do wzrostu.


Reklama



We Francji, Niemczech, Danii i krajach Beneluksu wzrost wydajności w latach 1948–1949 przypisywany skutkom planu Marshalla ocenia się na wyższy o 2 do 5 punktów procentowych, niż gdyby planu nie realizowano. W Austrii wzrost był wyższy o 7 punktów procentowych. Wzrost ten reprezentuje niezwykły poziom zwrotu pomocy amerykańskiej: 100 procent lub więcej.

Przeczytaj również o tym ile Polska straciła na tym, że Stalin nie pozwolił nam przystąpić do Planu Marshalla

Źródło:

Tekst stanowi fragment książki Benna Steila pod tytułem Plan Marshalla. Postawić świat na nogi. Ukazała się ona w Polsce nakładem Wydawnictwa Literackiego.

Polecamy

Tytuł, lead i śródtytuły pochodzą od redakcji. W celu zachowania jednolitości tekstu usunięto przypisy, znajdujące się w wersji książkowej. Tekst został poddany obróbce redakcyjnej w celu wprowadzenia większej liczby akapitów.

Autor
Benn Steil
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.