Po co starożytni Rzymianie pili krew zabitych gladiatorów?

Starożytni lekarze twierdzili, że to okropność i barbarzyństwo, godne co najwyżej dzikiego zwierzęcia. Nie potrafili jednak przekonać ludzi, by zrezygnowali z obyczaju sączenia krwi gladiatorów. Dlaczego Rzymianie tak chętnie sięgali po posokę ofiar areny?

Wzmianka o tym, że starożytni Rzymianie uważali picie krwi zabitego gladiatora za skuteczne lekarstwo na epilepsję pojawiła się w I wieku naszej ery, w dziele Aulusa Corneliusa Celsusa.


Rzymski uczony zapisał, że „niektórzy uwolnili się od tej choroby, pijąc gorącą krew z poderżniętego gardła gladiatora”.

Nie miał przy tym wątpliwości, że jest to „nędzna pomoc” – którą jednak toleruje się ze względu na „jeszcze nędzniejszą chorobę”.

Walka gladiatorów na obrazie Jeana-Leona Gerome’a (domena publiczna).

Desperackie lekarstwo

Podobne opisy tej odstręczającej praktyki pojawiały się także u innych autorów starożytnych, między innymi Pliniusza Starszego i Areteusza z Kapadocji. Ten pierwszy w XXVIII księdze Historii naturalnej odnotował:

Chorujący na choroby kaduczne [tj. epilepsję – przyp. A.W.], piją krew szermierzy (zabitych) z żywych niejako pucharów, co widząc czyniące na tymże samym placu zwierzęta dzikie, grozą przejmuje.

Przeczytaj też: Największa epidemia w starożytnym Rzymie. Pochłonęła miliony ofiar

A niestety! Owi mniemają, że jest bardzo skutecznie pić ciepłą i kurzącą się jeszcze krew, i całowaniem ran, duszę samę w siebie wciągnąć, gdy tymczasem nie godzi się przybliżać ust ludzkich nawet do ran dzikich zwierząt.

Z kolei Areteusz zapisał – i jest to, jak podkreśla profesor historii z uniwersytetu Columbia, William V. Harris, wiarygodna relacja – że widział tę „kurację” na własne oczy.


Ktoś (najprawdopodobniej właśnie epileptyk) zdołał złapać nieco krwi zabitego właśnie gladiatora do przygotowanego wcześniej kielicha i natychmiast ją wypił.

„Doskonałe rezultaty”

Harris, badający ludową medycynę wśród starożytnych, uważa opisany zwyczaj za „najbardziej makabryczne ze wszystkich przekonań rzymskich na temat lecznictwa”. Nie ma jednak wątpliwości, że w imperium był on dość rozpowszechniony – wspominają o nim jeszcze autorzy z VI wieku naszej ery.

Atak epilepsji na ilustracji przypisywanej J.- B. Jouvenetowi (fot. Wellcome Images/CC BY 4.0).

Nawet lekarze uznający zwyczaj za całkowite barbarzyństwo, nie potrafili go wyplenić. A co dopiero ci, którzy – jak bizantyński medyk z VI wieku, Aleksander z Tralles (dzisiejsze Aydin w Turcji) – podkreślali, że picie posoki gladiatorów „często przynosi doskonałe rezultaty”!

Jak to możliwe? Ferdinand Peter Moog i Axel Karenberg, którzy poświęcili makabrycznemu lekarstwu artykuł, opublikowany na łamach „Journal of the History of Neurosciences”, wyjaśniają:


(…) jakim cudem ta recepta przetrwała co najmniej pięć wieków starożytności? Jeśli wykluczymy możliwe przypadki ataków nieepileptycznych i ich uzdrawianie przez dramatyczne leczenie, możliwym rozwiązaniem tej trudnej kwestii może być wiara, którą nazwiemy „iluzją terapeutycznej skuteczności”.

Współczesne badania wykazały, że wielu pacjentów tylko raz doświadcza dużego napadu padaczki. Poza tym niektóre młodzieńcze formy choroby (…) ustępują całkowicie po okresie dojrzewania.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Nie pomagał też fakt, że nie znano żadnego innego lekarstwa na tę chorobę. Terapie zalecane przez lekarzy, w tym osławione i nadużywane upuszczanie krwi, zwykle nie dawały żadnego efektu. Rodziny cierpiących były więc skazane na praktyki ludowe.

Etruskie zwyczaje?

Przy okazji Moog i Karenberg starali się też dociec, dlaczego właśnie krew gladiatorów była uważana za tak cenną. Ich zdaniem przesąd wywodzi się jeszcze z czasów etruskich, gdy walki niewolników czy jeńców organizowano przy okazji pogrzebu ważnego członka społeczności.

Źródeł przesądu na temat leczniczych właściwości krwi gladiatorów można doszukiwać się w kulturze etruskiej (fot. Kristian Zahrtmann/domena publiczna).

Ci wcześni „gladiatorzy” byli niemal świętą ofiarą – więc także ich krew musiała mieć niezwykłe właściwości. Teoria wyjaśnia zarazem, dlaczego niektórzy starożytni obok krwi wymieniali wątrobę. Dla Etrusków był to ważny organ, wykorzystywany między innymi do wróżenia.

Kiedy Celsus opisywał makabryczne lekarstwo, o sakralnym wymiarze dawno już zapomniano. Utrzymał się za to przesąd, iż należy sączyć posokę tych, którzy zginęli od uderzenia miecza. Dlatego gdy gladiatorów zabrakło (ich walki zostały zakazane w III wieku naszej ery), sięgano po prostu po krew „wojowników” lub skazańców, którym ścięto (mieczem) głowę.

Przeczytaj też: Największa katastrofa budowlana starożytnego Rzymu? Zginęły w niej dziesiątki tysięcy ludzi

Co ciekawe, Moog i Karenberg przywołują także fragment autobiografii Hansa Christiana Andersena, znanego autora bajek dla dzieci, który był świadkiem podobnego leczenia jeszcze w XIX wieku. Jak pisał:

Widziałem godnego pożałowania biedaka, którego przesądni rodzice zmusili do wypicia kielicha krwi ofiary egzekucji, próbując wyleczyć go z epilepsji.


Andersem nie był odosobniony w swoim spostrzeżeniu. Na zachodzie Europy jeszcze nieco ponad stulecie temu kwitł handel krwią i częściami ciała skazańców. Po to remedium sięgały tysiące pacjentów.

Jak widać, niektóre przesądy potrafią przetrwać nawet dwa milenia. Ale trudno się dziwić, skoro także w historii „naukowej” medycyny nie brakowało bestialskich i nieskutecznych zabiegów…

Przeczytaj także o tym, z jakim zapałem Michał Anioł kroił ludzkie zwłoki. Czy to ta upiorna obsesja przyniosła mu sławę?

Bibliografia:

  1. Pliniusz Starszy, Historia naturalna, t. 9, Drukarnia J. Łukaszewicza w Poznaniu 1845.
  2. William V. Harris, Popular medicine in Graeco-Roman Antiquity. Explorations, Brill 2016.
  3. Ferdinand Peter Moog, Axel Karenberg, Between Horror and Hope: Gladiator’s Blood as a Cure for Epileptics in Ancient Medicine, „Journal of the History of the Neurosciences”, t. 12, nr 2, s. 137-143.

Ilustracja tytułowa: rzymska uczta na obrazie Roberto Bompianiego (domena publiczna).

Autor
Anna Winkler
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.