Początki kariery Bernarda L. Montgomery'ego. Czy jego sukces był dziełem przypadku?

Do historii przeszedł jako zwycięzca bitwy pod El Alamein i pogromca sławnego Lisa Pustyni. Niewiele jednak brakowało, a Bernard L. Montgomery w ogóle nie wziąłby udziału w walkach w Afryce. Jego kariera była efektem osobliwego zrządzenia losu.

Przełom wiosny i lata 1942 roku był dla brytyjskich wojsk w Afryce prawdziwym koszmarem. Najpierw jednostki dowodzone przez gen. Rommla zadały im klęskę w bitwie pancernej pod Ghazalą, a następne przystąpiły do kolejnego z rzędu oblężenia Tobruku.


Trwało ono zaskakująco krótko i już po kilku dniach – 21 czerwca – dowództwo twierdzy skapitulowało. Jednocześnie w ręce Niemców wpadły duże zapasy materiału wojennego oraz bezcennego paliwa.

W tej sytuacji Winston Churchill postanowił wziąć sprawy w swoje ręce. Oznaczało to ni mniej ni więcej tylko jego wyjazd na Bliski Wschód i zrobienie „porządków” w dowództwie.

Winston Churchill już jesienią 1939 roku proponował zaminowanie norweskich wód terytorialnych (domena publiczna).
Latem 1942 roku Winston Churchill postanowił zrobić porządki w dowództwie brytyjskich wojsk na Bliskim Wschodzi (domena publiczna).

Porządki na Bliskim Wschodzie

Pod znakiem zapytania stanęły dalsze losy generała Claude’a Auchinlecka, który do tej pory był zwierzchnikiem wszystkich sił brytyjskich na Bliskim Wschodzie, a jednocześnie bezpośrednio dowodził brytyjską 8. Armią.

Na posiedzeniu Gabinetu Wojennego 1 sierpnia 1942 roku – jak pisze w swojej książce Wodzowie i dowódcy Andrew Roberts – premier oświadczył, że„ze względu na »bardzo przygnębiający« raport Auchinlecka o zawieszeniu operacji ofensywnych do połowy września on sam leci do Egiptu, aby zaaranżować »bardziej energiczne działania«.

Przeczytaj też: Stalin już pół roku wcześniej wiedział, że Hitler go zaatakuje. Dlaczego zignorował wszystkie ostrzeżenia?

Jak powiedział, tak zrobił i już 3 sierpnia samolot z premierem oraz jego świtą – na czele z szefem Imperialnego Sztabu Generalnego, generałem Alanem Brooke’em – wylądował na lotnisku między Kairem a Aleksandrią.

Niemal zaraz po dotarciu do ambasady brytyjskiej w stolicy Egiptu Churchill z wrodzonym sobie wigorem przystąpił do „przemeblowań” w dowództwie. Zawiedziony kunktatorstwem Auchinlecka szukał na jego miejsce kogoś energicznego, kto mógłby przeciwstawić się świeżo awansowanemu na marszałka polnego Erwinowi Rommlowi.


Młody, energiczny, doświadczony… i martwy

Początkowo jego wybór padł na samego Brooke’a, ten jednak wymówił się brakiem doświadczenia w walkach na pustyni (co było prawdą).

Churchill miał na szczęście drugiego kandydata. Dowództwo nad 8. Armią powierzył Williamowi „Straferowi” Gottowi, który dotychczas dał się poznać jako wybitny znawca walk na pustyni oraz zwolennik ofensywnego stylu prowadzenie działań zbrojnych.

William Gott na zdjęciu wykonanym niedługo przed jego śmiercią (domena publiczna).
William Gott na zdjęciu wykonanym niedługo przed jego śmiercią (domena publiczna).

Premier, zmęczony flegmatyczną postawą Auchinlecka, liczył, że aktywny i zdeterminowany generał pozwoli odwrócić losy wojny…

Teraz pewnie zastanawiacie się, dlaczego wcześniej nie słyszeliście o żadnym Williamie Gotcie? Wszystko przez to, że dopiero co mianowanemu dowódcy zdarzył się bardzo przykry wypadek.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

7 sierpnia samolot z Gottem na pokładzie, lecący rzekomo bezpieczną trasą, został zestrzelony przez samotny niemiecki myśliwiec. W ten oto sposób generał zginął zanim zdążył w ogóle dotrzeć do swojej armii. Do dzisiaj spekuluje się, że jego śmierć nie była zrządzeniem losu, ale wynikiem zamachu, który przeprowadzili Niemcy dzięki informacjom uzyskanym z podsłuchu radiowego.

No cóż, na pewno było to zrządzenie fortuny z perspektywy pewnego mało znanego dowódcy, który od paru lat nie wyściubiał nosa poza Wyspy Brytyjskie.


Zupełnie zielony generał

Bernard Law Montgomery – bo o nim mowa – od czasu ewakuacji spod Dunkierki dowodził wojskami broniącymi wybrzeży Anglii przed spodziewaną inwazją niemiecką. Początkowo odpowiadał za obronę Hampshire oraz Dorset i właśnie wtedy wdał się w długi konflikt ze… znanym nam już Claude’em Auchinleckiem.

Dopiero w grudniu 1941 roku objął zwierzchnictwo nad wszystkimi wojskami w południowo-wschodniej Anglii, ale wtedy było już rzeczą absolutnie oczywistą, że Niemcy nie przeprowadzą żadnego desantu na Wielką Brytanię. 

Wyglądający na niezbyt zadowolonego Montgomery na zdjęciu wykonanym w 1941 roku (domena publiczna).
Wyglądający na niezbyt zadowolonego Montgomery na zdjęciu wykonanym w 1941 roku (domena publiczna).

Wszystko wskazywało na to, że Montgomery spędzi resztę wojny bezczynnie i w zapomnieniu. Nagle jednak los się do niego uśmiechnął: William Gott zginął w katastrofie lotniczej.

Kandydaturę Montgomery’ego na ponownie opróżnione stanowisko dowódcy 8. Armii zaproponował jego dawny mentor, szef Imperialnego Sztabu Generalnego Alan Brooke.

Przeczytaj też: Brutalna prawda. Czy Francja i Wielka Brytania miały w ogóle szansę wygrać z Hitlerem w 1939 roku?

„Niejaki” Bernard Montgomery

Churchill zdążył poznać Montgomery’ego podczas swoich podróży po kraju i chociaż go nie lubił, to doceniał aktywność i zdecydowanie generała. Z braku lepszych alternatyw zgodził się, by przyszły pogromca Lisa Pustyni spróbował swoich sił w Afryce Północnej.

Teraz wszystko potoczyło się już błyskawicznie. Gabinet Wojenny w Londynie nie wyraził swego sprzeciwu, chociaż najprawdopodobniej jego członkowie nie mieli pojęcia kim jest człowiek, którego mianują na stanowisko dowódcy 8. Armii.

Montgomery już jako dowódca 8 Armii. Listopad 1942 roku (domena publiczna).
Montgomery już jako dowódca 8 Armii. Listopad 1942 roku (domena publiczna).

Jeden z nich wspominał wówczas, że premier i Szef Imperialnego Sztabu Generalnego „nosili się z myślą o niejakim generale Montgomerym”.No cóż, parę miesięcy później zapewne już by tak nie powiedział…

Przeczytaj również o tym, że Brytyjczycy wcale nie zamierzali pomóc Polsce. Dlaczego w 1939 roku złożyli nam kłamliwe sojusznicze gwarancje?

Bibliografia

  1. Andrew Roberts, Wodzowie i dowódcy, Świat Książki, 2011.
  2. Tom Hickman, Ochroniarz Churchilla, Replika, 2011.
  3. Lord Alanbrooke, War Diaries 1939-1945, University of California Press, 2003
Współautor
Rafał Kuzak
Współautor
Kamil Janicki
1 komentarz
  • Słynny ” Monty” był przereklamowany. Podczas I Wojny nie ‚zabłysnął”, niczym spektakularnym się nie wykazał, czego najlepiej dowodzi fakt, że chociaż pod jej koniec awansował do stopnia podpułkownika, to podczas reorganizacji armii w latach 20-tych, chcąc pozostać w mundurze, musiał przełknąć zweryfikowanie do stopnia kapitana. Praktycznie najlepiej nadawał się na kolonialnego żandarma, nic więc dziwnego, że sprawdzał się jedynie podczas pacyfikacji rozruchów hinduskich czy arabskich separatystów. Dowódcą w Afryce został niejako z przypadku, gdy Churchill chwilowo nie miał nikogo na to stanowisko, a tylko dzięki temu, że pokonał Afrika Korps, jego „chwilowa” kariera nie skończyła się szybko, a nawet nabrała przyspieszenia. Wobec podwładnych był twardy, a nawet okrutny, czego nauczyło go obchodzenie się z tubylczymi żołnierzami w koloniach. Wymagał bezwzględnego posłuszeństwa i wykonywania rozkazów bez względu na straty, które jego żołnierze ponosili o wiele większe, niż u innych dowódców. Wielce prawdopodobne, że to z powodu, iż strategiem był przeciętnym, a zwyciężał dzięki uporowi, determinacji i zmuszaniu podwładnych do maksymalnego wysiłku, nie bacząc na straty. Pod tym względem podobny był do Seppa Dietricha , dowódcy elitarnej dywizji SS LSAH, a następnie korpusu i wreszcie armii pancernej SS. Afrika Korps pokonał nie dzięki geniuszowi strategicznemu, a przewadze liczebnej i technologicznej, poświęcaniu życia żołnierzy dla osiągnięcia wytyczonego celu oraz szprycowaniu ich przed bitwą metaamfetaminą, co zapożyczył od Niemców. Najlepiej jego cechy charakteru oddaje fakt, że winę za klęskę operacji Market Garden, której był autorem i dowódcą, zrzucił na najlepszego biorącego w niej udział dowódcę – generała Sosabowskiego.

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.