Początki kina w Polsce. Seans za 20 kopiejek i pierwsza wytwórnia filmowa

W pewnym sensie to Polska była kolebką światowego przemysłu filmowego. A przynajmniej mogła nią być. W 1894 roku, niecały rok przed słynnymi braćmi Lumiére, wynalazcami kinematografu, własne urządzenie zaprezentował Kazimierz Prószyński.

Pleograf, skonstruowany przez niespełna dwudziestoletniego warszawiaka, studiującego na uniwersytecie w belgijskim Liège, rejestrował i odtwarzał materiał filmowy. Filmy wyświetlane z jego pomocą miały od jednej do kilku minut długości.


Reklama


W 1910 roku ten sam wynalazca zbudował pierwszą w dziejach ręczną kamerę filmową – aeroskop. Prezentacja urządzenia wywołała niemałe poruszenie wśród członków Francuskiej Akademii Nauk. Rok później ruszyła produkcja.

W zamierzeniu Prószyńskiego aeroskop miał służyć do tworzenia zdjęć reporterskich i rzeczywiście to z jego pomocą nakręcono pierwsze kroniki filmowe z czasów I wojny światowej. Aeroskop dał też jednak ogromne możliwości rodzącej się branży filmowej.

Kazimierz Prószyński filmujący za pomocą aeroskopu ulice Paryża w 1909 roku (domena publiczna).
Kazimierz Prószyński filmujący za pomocą aeroskopu ulice Paryża w 1909 roku (domena publiczna).

Pierwszy sens filmowy w Polsce

Prószyński niezaprzeczalnie był jednym z pionierów kinematografii, jednak to bracia Lumiére z sukcesem upowszechnili własny wynalazek.

W 1895 roku przeprowadzili pierwszy pokaz filmowy. Już w listopadzie 1896 roku ich „żywe obrazy” dotarły też nad Wisłę – zaprezentowano je w Teatrze Miejskim w Krakowie. Organizatorzy wyświetlili 20-minutowy zestaw filmów przygotowany przez Francuzów.


Reklama


„Ordynarne, płytkie, demoralizujące, psujące smak”

Początkowo w modzie było pogardzanie kinem jako rozrywką niskich lotów, odpowiednią dla ludzi z dołu drabiny społecznej. Wspominał o tym między innymi Karol Irzykowski w wydanej w roku 1924 pracy Dziesiąta muza. Zagadnienia estetyczne kina.

Krytykanci uważali, że ruchome obrazy są tylko marnym surogatem teatru, a przy tym odbierają mu widownię. Podkreślano też, że są one „ordynarne, płytkie, demoralizujące, psujące smak”.

Poznajcie prawdę o tym jak żyli nasi pradziadkowie dzięki książce Przedwojenna Polska w liczbach (Bellona 2020).
Poznajcie prawdę o tym, jak żyli nasi pradziadkowie w książce Przedwojenna Polska w liczbach, przygotowanej przez zespół WielkiejHISTORII.pl.

Niezależnie od utyskiwań tradycjonalistów, dziesiąta muza podbiła serca Polaków. Miliony wyczekiwały nowych premier. Także inteligencja z coraz większym zainteresowaniem wpatrywała się z srebrne ekrany. Nawet marszałek Józef Piłsudski, już w wolnej Polsce, urządzał prywatne pokazy filmowe.

Seans za 20 kopiejek

Jak pisze Edward Zajiček w książce Poza ekranem. Kinematografia polska 1918–1991, w Kongresówce większość kin działała w gęsto zaludnionych dzielnicach robotniczych.


Reklama


Wejście na pokaz kosztowało przed pierwszą wojną światową około 20 kopiejek (odpowiednik dzisiejszych 8 złotych). W 1911 roku w Warszawie działało 60 kinematografów, a każdy z nich średnio odwiedziło 133 000 widzów.

Narodziny polskiego Hollywoodu

Pierwsza wytwórnia filmowa nad Wisłą, nosząca dumną nazwę Sfinks, została założona już w 1911 roku. Za inicjatywą stał Aleksander Hertz.

Cztery zachowane kadry z pierwszego polskiego filmu Ślizgawka w Łazienkach, który Prószyński nagrał w latach 1894-1898 (domena publiczna).
Cztery zachowane kadry z pierwszego polskiego filmu Ślizgawka w Łazienkach, który Prószyński nagrał w latach 1894-1898 (domena publiczna).

Działalność zaczęto od ekranizacji powieści Elizy Orzeszkowej Meir Ezofowicz. Śladem pisarki, która zgodziła się na adaptację jej dzieła, poszli później między innymi zafascynowany ideą kina Stefan Żeromski, który wydał zgodę ekranizację Dziejów grzechu i Gabriela Zapolska, która na potrzeby filmu napisała Niebezpiecznego kochanka.

Przeczytaj również o najnowocześniejszej technologii komunikacji w międzywojniu. Czy Polacy mieli do niej dostęp?

****

Powyższy tekst przygotowałam na potrzeby książki Przedwojenna Polska w liczbach (Bellona 2020)To wspólna publikacja autorstwa członków zespołu portalu WielkaHISTORIA.pl, ukazująca jak naprawdę wyglądało życie w II RP.


Reklama


Prawda o życiu naszych pradziadków

Autor
Aleksandra Zaprutko-Janicka
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.