Początki turystyki w Sopocie. Dziurawe molo, ciasne chaty i ścieki w morzu

Moda na wyjazdy nad morze wybuchła zupełnie nieoczekiwanie. Jeszcze u schyłku XVIII wieku nic jej nie zapowiadało. Przedstawiciele elit udawali się latem na wieś, obcować z przyrodą i z mitem sielskiego, prowincjonalnego życia. Nad morze nic ich nie gnało. 

Wygrzewanie się na plaży, nie mówiąc nawet o rzucaniu się między fale, uznano by w kręgach bogaczy za szczyt ekstrawagancji.


Reklama


Dwadzieścia lat później sytuacja wyglądała już zgoła odmiennie. „Wody są dla lata tym, czym dla zimy salony” – zaczęto mawiać we Francji na początku XIX stulecia.

Niedługo dziennik „Le Figaro” ogłosi, że w najgorętszych miesiącach „w Paryżu zostają tylko stróże i literaci”. Dam i dżentelmenów należało szukać nie w modnych kawiarniach, ale na riwierze.

Okładka broszury Ostseebad Zoppot an der Deutschen Riviera z 1913 roku.

Narodziny nadmorskich kurortów

Śladem Miasta Świateł poszedł cały kontynent. Urokliwe, senne nadmorskie osady zaczęto na gwałt rozbudowywać i pokrywać farbą. Z dnia na dzień stawały się turystycznymi „kurortami”, przyjmującymi tysięczne rzesze zamożnych urlopowiczów.

Na południu Europy wypadało bywać w Abbacji; nad Bałtykiem rosła popularność Kołobrzegu i Świnoujścia. Ale o wakacjach w Sopocie nikt nawet nie myślał.


Reklama


Idealna lokalizacja… i nic poza tym?

Z pozoru miejscowość miała doskonałe warunki do zrobienia kariery wśród ośrodków wczasowych.

Leżała zaledwie dziesięć kilometrów od granic ciasnego, przeludnionego Gdańska, w którym pięćdziesiąt tysięcy ludzi marzyło o wyrwaniu się w nieco spokojniejsze i bardziej malownicze miejsce. 

Sopot (Zoppot) widoczny na mapie pruskiego Pomorza z 1811 roku.

Tyle tylko, że Sopot takim miejscem po prostu nie był. Na początku stulecia trudno było go nazwać inaczej, niż zabitą dechami, rybacką wioską.

Wioska bez nazwy

Liczył 23 domy i zaledwie 307 mieszkańców. Prawdę mówiąc nie miał nawet powszechnie przyjętej nazwy. Niemcy mówili na miejscowość „Zoppot”, „Zopot”, ale też Copot”.


Reklama


Polakom jeszcze trudniej było się zdecydować na jedną formę. Józef Ignacy Kraszewski pisał o swojej wizycie w „Sobótce”. Publicysta Tadeusz Krępowiecki wspominał o „Sobocie”. Ostatecznie przyjęła się jednak, na długie lata, forma mnoga. Na pytanie „gdzie jedziesz” wypadało odpowiedzieć: do Sopotów.

Dwie wanny i woda z wiadra

Pierwszy zakład kąpielowy w nadmorskiej osadzie powstał w 1820 roku. Przybytek ufundował właściciel tutejszych dóbr, niejaki Wagner.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Projekt do ambitnych nie należał. Dwie wanny, do których wiadrami przynoszono wodę morską, podgrzewaną na kuchni. I to już wszystko. Wprawdzie pruskie władze nalegały na rozbudowę pensjonatu, ale Wagner nie widział w tym żadnego interesu.

Kąpiel z dala od morza

Bardziej przewidujący okazał się Jean Georges Haffner – francuski lekarz z armii napoleońskiej, słusznie nazywany twórcą nowoczesnego Sopotu. W 1823 roku rozpoczął budowę własnego zakładu zdrojowego. 

Sopot na pocztówce z 1903 roku.

Kąpiele morskie z prawdziwego zdarzenia wciąż jeszcze uchodziły za ekscentryczny wybryk. Człowiek na poziomie nie szedł na plażę, ale do specjalnej kabiny z natryskami.

Haffner wystawił sześć takich kabin, do których wodę morską pod ciśnieniem doprowadzono rurami. W wieży zegarowej, stanowiącej punkt rozpoznawczy zakładu, znajdował się też specjalny kocioł grzewczy. Każdy kuracjusz, niczym w najlepszych światowych kurortach, sam mógł regulować temperaturę i siłę strumienia. 


Reklama


W kabinie czekał na niego wygodny tapczan, a zaraz za drzwiami – gotowy na każde skinienie kąpielowy.

Pierwsze molo w Sopocie

To był strzał w dziesiątkę. Obok zakładu szybko wyrósł pierwszy w Sopocie Dom Zdrojowy. Haffner zadbał też o urządzenie parku i malowniczych ścieżek spacerowych. On wreszcie był pomysłodawcą i twórcą pierwszego sopockiego molo.

Molo w Sopocie na pocztówce z przełomu XIX i XX wieku.

Pomost stanął w 1827 roku i mierzył wówczas niezbyt imponujące 31 i pół metra. Więcej nie było trzeba, bo też Sopot w swoich pierwszych turystycznych latach nie mógł narzekać na nadmierny tłok.

„Cicha wioseczka”

To była wioska, do której jechano po to, by odciąć się od codziennego gwaru. Jedną z pierwszych miłośniczek Sopotu został znana poetka i powieściopisarka, Narcyza Żmichowska. Wspominała, że jest tam „cichość, swoboda, czas wolny”.

Dla Kraszewskiego Sopot też był przede wszystkim „cichą wioseczką”. Turystów z roku na rok przyjeżdżało jednak coraz więcej, a wraz z nimi – narastały problemy. Narzekano na brak kanalizacji i na cuchnące ścieki, które rzeczkami spływały prosto do morza.

Kobiety psioczyły na dziurawe molo, w którego deskach grzęzły obcasy butów. A wszyscy bez wyjątku – krytykowali nędzne, ciasne kaszubskie chatki i koszmarny dojazd. Początkowo do kurortu można było dotrzeć wyłącznie omnibusem, po wertepach i wśród pyłu.


Reklama


Stolica hazardu i prostytucji

Do rangi prawdziwie europejskiej Sopot awansował dopiero w 1870 roku wraz z otwarciem linii kolejowej. Teraz dojazd z Warszawy zajmował już tylko 16 godzin i wymagał – bagatela – czterech przesiadek. W drugiej połowie XIX stulecia to było bardzo, ale to bardzo niewiele.

Około 1850 roku właściciele domów wypoczynkowych zacierali ręce z radości, jeśli przez cały sezon miejscowość odwiedziło tysiąc osób.

Dom Zdrojowy w Sopocie na fotografii z końca XIX wieku.

W przededniu wybuchu pierwszej wojny światowej liczba kuracjuszy przekraczała już dwadzieścia tysięcy. Prowincjonalny Sopot, w którym zakochał się francuski doktor, niepostrzeżenie odszedł do historii.

Z zacisznej dziury urósł do rangi stolicy nadmorskiego hazardu i gniazda prostytucji. I tylko polscy inteligenci nagle przestali tu tłumnie przyjeżdżać.


Reklama


Rzeczpospolita właśnie odzyskała niepodległość i patriotyzm nakazywał wypoczywać nad polskim morzem. Czyli jakiś kilometr czy dwa na zachód od Sopotu…

Przeczytaj też o ostatnim wielkim pożarze Krakowa. Spłonęła ogromna część miasta, w tym najcenniejsze zabytki.

Bibliografia

  1. F. Mamuszka, Sopot. Szkice z dziejów, Ossolineum 1975.
  2. D. Plaza-Opacka, T. Stegner, E. Sztykiel, Po słońce i wodę. Polscy letnicy nad Bałtykiem w XIX i w pierwszej połowie XX wieku, Oficyna Pomorska 2004.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.