Polacy w Imperium Rosyjskim po 1795 roku. Rozbiory sprawiły, że Rosjanie przestali stanowić większość we własnym kraju

Wbrew wyobrażeniom włodarzy Petersburga, imperialna Rosja nigdy nie była krajem jednolitym narodowościowo. Dopiero jednak rozbiory Polski przyniosły prawdziwe trzęsienie ziemi. I zmieniły demografię Rosji w sposób, z którym carowie nie potrafili sobie poradzić.

Ludność państwa rosyjskiego w roku 1795 – a więc bezpośrednio po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej – oszacował historyk Władimir Kabuzan. Jego praca w tym temacie ukazała się w roku 1990 i uwzględniała charakter momentu dziejowego.


Reklama


41 milionów ludzi

Odmiennie od wcześniejszych i późniejszych badaczy, Kabuzan uwzględnił w składzie ludności imperium różne narody słowiańskie – także te, które u schyłku epoki nowożytnej nie miały jeszcze wykształconych elit i w pełni odrębnej tożsamości.

Autor ocenił, że Imperium Rosyjskie zamieszkiwało w 1795 roku łącznie 41 milionów ludzi. Z tego niespełna połowę stanowili Rosjanie (20 milionów, dokładnie 48,9% populacji). Ukraińców było 19,8% (8 milionów), a Białorusinów 8,3% (3,4 miliona).

Mapa rozbiorów Polski sporządzona na początku lat 90. XVIII wieku.

Czwarty naród imperium?

Na czwartym miejscu Kabuzan umieścił Polaków. Było ich 2,53 miliona i stanowili 6,2% całej ludności państwa.

Można by pomyśleć – niewiele. Była to jednak zdecydowanie największa w imperium grupa o ściśle odrębnej tożsamości.


Reklama


Odrębna tożsamość

Przodkowie dzisiejszych Ukraińców i Białorusinów byli przez władze w Petersburgu uważani za Rosjan tylko kultywujących lokalne tradycje, nie zaś za przedstawicieli samodzielnych narodów. Ich asymilacja nie zawsze postępowała po myśli władz, ale w większości przypadków kończyła się sukcesem.

Z Polakami było inaczej. Od końca XVIII stulecia więcej niż co 20 mieszkaniec państwa carów należał do narodu posiadającego liczącą setki lat tradycję polityczną, kultywującego swoje pismo, alfabet, specyficzną kulturę.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Mniejszość we własnym kraju

Rosjanie nigdy wcześniej nie próbowali kontrolować tak wielkiej i różnej grupy etnicznej. Wszystkie powstania i klęski polityki zaborczej pokazały, że nie byli do tego ani przygotowani ani zdolni też po roku 1795.

Liczby zestawione przez Kabuzana mają przy okazji walor symboliczny. Zgodnie z danymi tego historyka, właśnie rozbiory Polski sprawiły, że Rosjanie przestali stanowić większość populacji we własnym kraju.

Stolica Imperium Rosyjskiego na planie z połowy XVIII wieku.

Katolicka fala. Zmiany w składzie wyznaniowym

Wpływ rozbiorów na rosyjskie państwo i kulturę imperium stanie się nawet bardziej oczywisty, gdy spojrzy się na zmiany w sytuacji wyznaniowej.

Władimir Kabuzan podzielił ludność pogrzebanej Rzeczypospolitej między innymi na Białorusinów, Polaków, Ukraińców i Żydów. Na mapie religijnej rewolucja była jednak o wiele bardziej jednorodna.

Przeczytaj też: Człowiek odpowiedzialny za rozbiory Polski miał jedną obsesję. Ktoś mógłby powiedzieć, że co najmniej chorobliwą

W roku 1762 prawosławni stanowili 86,1% ludności imperium, katolicy mniej niż 1%, a Żydzi – zaledwie 0,3%. Rozbiory Rzeczypospolitej sprawiły, że liczebność zarówno drugiej, jaki i trzeciej grupy wystrzeliła w górę.

W 1795 roku prawosławnych było już tylko 72,3%, katolików 10,3% (co dziesiąty mieszkaniec imperium!), a Żydów – 2,3%.


Reklama


Narodowości imperium rosyjskiego w 1795 roku. Lista

Na koniec dokładne liczby. Według Władimira Kabuzana na całą populację Rosji, w roku 1795 wynoszącą 41 174 000 osób, składały się następujące narodowości:

1. Rosjanie – 20,12 mln osób (48,9% populacji),

2. Ukraińcy – 8,16 mln osób (19,8%),

3. Białorusini – 3,40 mln osób (8,3%),

Katarzyna Wielka na angielskiej karykaturze z epoki.

4. Polacy – 2,53 mln osób (6,2%),

5. Finowie – 900 tysięcy osób (2,2%),

6. Litwini – 819 tysięcy osób (2%),

7. Tatarzy – 796 tysięcy osób (1,9%),

8. Łotysze – 722 tysiące osób (1,8%),


Reklama


9. Żydzi – 576 tysięcy osób (1,4%),

10. Estończycy – 483 tysiące osób (1,2%),

11. Inni (5,9%).

Przeczytaj też o tym, jak Katarzyna Wielka – Niemka ze Szczecina – została rosyjską carycą.

Bibliografia

  • W.M. Kabuzan, Narody Rossii v XVIII veke, Moskwa 1990.
  • W. M. Kabuzan, Rasprostrenie prawosławia i drugich konfessii w Rossii w XVIII―naczale XX w. (1719―1917 gg.), Moskwa 2008.
Autor
Kamil Janicki
4 komentarze
  • Rosja nie chciała rozbiorów Polski do tego namówiły ją Prusy, poza tym większość ziem zabranych nie była Etnicznie Polska, gdyż Warszawa została przejęta dopiero po wojnie z Napoleonem.

  • Biedna Rosja która nie chciała rozbiorów RON. Prawda jest natomiast to że 1 i 2 rozbiór Rosyjski nawet Koronę wzmocnił. Rdzennie Polskie ziemie znalazły się bowiem w 3 zaborach Pruskich i 2 Austryjackich. Tylko w 3 zaborze Rosyjskim znalazły się ziemię zamieszkane przez ludność Polska ,w większym lub mniejszym stopniu. Największym błędem RON było to że nie zdołała się przekształcić w Rzeczpospolita Trojga Narodów ,według umowy z 1657 miało powstać Księstwo Ruskie. Umowa ta zawarta 50 lat wcześniej mogła zapobiec rozbiorom RON. W 1815 Rosja zajęła już ziemie Polskie 2 zabór Austryjacki i kawałek 1 , 3 ,2 i część 1 zaboru Pruskiego. Po czym Rosja dokonała 4 zaboru Polski oddając Prusom resztę ziemie 1 zaboru oraz część 2. Rosja ziemie Polskie oddała chociaż nie musiała ,bo Austria nie dostała nic. A pokonana Francja mogła stanowić zagrożenie tylko dla Prus i Austrii ,ale nie Rosji.

  • DO postu ANONIMA dodam tylko iż Austria to było jedno wielkie dziadostwo, nawet nie stać było jej na te rozbiory, więc kto za nią stał ? Oczywiście nasz dozgonny od wieków przyjaciel, jakim zowie się Anglia i to z jej poduszczenia & sfinansowania biednej Austrii dochodziło do rozbiorów Polski i jej jątrzenia na niekorzyść Polski .
    A jeśli chodzi o samą Rosję w oparach wielkiej – małej rewolucji za ostatniego Romanowa, to nikt nie wyciągnął doń pomocnej dłoni, jakby się wydawało dwór angielski , WIELCY RYCERZE ŚW. JERZEGO ( TFU, TFU ) wszak to całkiem bliska rodzina (TFU) dworu Romanowów

  • Jeszcze bliższą rodziną Romanowów był kajzer Wilhelm, bliski kuzyn cara. Kuzyni się nie zgadzali ze sobą, a w wyniku ich głupiego sporu śmierć i zniszczenie dosięgło miliony ludzi na całym niemal świecie.

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.