Polka deportowana na Syberię weszła do kolejowej toalety. To co tam ujrzała prześladowało ją do końca życia

Strona główna » II wojna światowa » Polka deportowana na Syberię weszła do kolejowej toalety. To co tam ujrzała prześladowało ją do końca życia

Droga Polaków deportowanych przez NKWD na Syberię była prawdziwą gehenną. W trakcie wielotygodniowej podróży głód, pragnienie oraz mróz zebrały potworne żniwo. W bydlęcych wagonach zmarły tysiące nieszczęśników. Nastoletni wówczas Edward Kurkowski po latach opisał upiorne okrycie, jakiego dokonali zesłańcy.

Zgodnie z zachowanymi dokumentami NKWD podczas czterech wielkich akcji deportacyjnych z lat 1940-1941 Sowieci wywieźli na Syberię około 325 000 obywateli przedwojennej Polski. Ponadto do łagrów trafiło od 80 000 do nawet 100 000 mieszkańców II RP aresztowanych przez stalinowską tajną policję.


Reklama


Oswajanie ze śmiercią

Już sama droga do miejsc zesłania była prawdziwym koszmarem, który pociągnął za sobą tysiące ofiar. Jak podkreśla Wojciech Lada w książce Mali tułacze nieszczęśnicy transportowani przez wiele tygodni w bydlęcych wagonach umierali „w zimie z powodu głodu i mrozu, latem – głodu i zaduchu”.

Właśnie takimi wagonami wieziono Polaków na Sybir (Steffen Voß/CC BY 2.0).
Właśnie takimi wagonami wieziono Polaków na Sybir (Steffen Voß/CC BY 2.0).

Powszechną praktyką stosowaną przez strażników było „wyrzucanie zwłok, ot tak, z wagonu prosto w śnieg lub na ziemię, (…) niezależnie od pory roku”. Dla wielu więźniów widok stawał się ponurą codziennością, oswajając ich ze śmiercią.

„Co mamy robić z trupami?”

Zdarzały się jednak sytuacje, które do końca życia prześladowały deportowanych. Świadkiem jednej z nich był – wówczas 13-letni – Edward Kurkowski. Cytowany przez Wojciecha Ladę tak po latach opisywał rzecz, której świadkiem został pewnego mroźnego dnia:


Reklama


Wchodząca do szopy podobnej do ubikacji kobieta wyskoczyła stamtąd z przeraźliwym piskiem. Głos przerażenia wydobywał się z jej gardła, choć zatykała dłonią usta. Radziecki żołnierz zbeształ ją za to, że bez zezwolenia oddala się.

– Przecież tam stoją ludzie zamarznięci na śmierć – wykrztusiła. W ubraniach, czapkach, nawet w kapeluszach, a zamarznięci!

Artykuł stanowi fragment książki Wojciecha Lady pt. Mali tułacze (Prószyński i S-ka 2022).
Artykuł powstał głównie w o o książkę Wojciecha Lady pt. Mali tułacze (Prószyński i S-ka 2022).

Rzecz jasna pozostali deportowani natychmiast zaczęli dopytywać o szczegóły makabrycznego odkrycia. Próbowali również osobiście sprawdzić, co tak przestraszyło kobietę. Ale zaalarmowani krzykiem strażnicy nie wpuścili ich do szopy. Za to jeden z oficerów z brutalną szczerością powiedział:

Spokojnie, towarzysze Polacy. Ludzie wszędzie umierają, w transportach też. Wyciągamy martwych z wagonów, nie mogą przecież jechać z żywymi, to chyba zrozumiałe, a transporty z Polakami przejeżdżają tędy codziennie. Nie ja je wysyłam. Ludzie umierają wszędzie.

Polak nie Polak. Co mamy robić z trupami? Przechowujemy je w budce ubikacyjnej, innej nie mamy. A na wiosnę, jak śnieg stopnieje i ziemia roztaje, to pochowamy jak obywateli.

„A dlaczego na leżąco?”

Gdy deportowani dopytywali dlaczego w takim razie zmarli przechowywani są ubikacji, enkawudzista odparł, że:


Reklama


– Nie mamy innej szopy. Zresztą ta ubikacja jest już nieczynna.
– Dlaczego na stojąco? – zapytała przerażona wciąż kobieta.
– A dlaczego na leżąco? – odpowiedział pytaniem lejtnant i odszedł.

Na to jeden z towarzyszy niedoli Kurkowskiego rzucił: „obliczyli, że na stojąco więcej się zmieści”.

Tablica poświęcona Zesłańcom Sybiru we wrocławskiej bazylice św. Elżbiety (Poznaniak1975/CC BY 3.0).
Tablica poświęcona Zesłańcom Sybiru we wrocławskiej bazylice św. Elżbiety (Poznaniak1975/CC BY 3.0).

Wojciech Lada w książce Mali tułacze podkreśla, że „nie wiadomo, gdzie cała ta sytuacja się zdarzyła, ale z pewnością gdzieś, gdzie był posterunek, a więc pewnie i peron, i jakieś ludzkie osiedle”. Im dalej na wschód, tym takich miejsc było mniej.

W efekcie zwykle to sami deportowani musieli zająć się pochówkiem zmarłych. Grzebano ich w zaspach lub płytkich zbiorowych mogiłach tuż obok torów, podczas krótkich postojów pośrodku niczego.

Przeczytaj również o tym, że Stalin wywiózł cały naród na Syberię. Po kilku miesiącach nie żyło już 40% deportowanych


Reklama


Poruszająca opowieść o dzieciach wobec piekła wojny

  • Wojciech Lada, Mali tułacze, Prószyński i S-ka 2022.
  • Okupowana Polska w liczbach, Bellona 2022.
Autor
Daniel Musiał

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.