Proces majora Jerzego Sosnowskiego. Tak potraktowano polskiego bohatera schwytanego przez Niemców

Major Jerzy Sosnowski był największym asem przedwojennego polskiego wywiadu. Stworzona przez niego w połowie lat 20. na terenie Niemiec siatka szpiegowska działała aż do początku 1934 roku. Gdy została rozbita oficer trafił do więzienia. Dopiero dwa lata później wymieniono go na niemieckich agentów złapanych nad Wisłą. Po powrocie do kraju nie czekało go jednak radosne powitanie.

Sosnowski został (…) natychmiast osadzony w areszcie. Zamiast gratulacji i pochwał rozpoczęto napastliwe, zakłamane od początku do końca śledztwo [w sprawie rzekomej współpracy z Niemcami], uniemożliwiając jednocześnie jakikolwiek kontakt majora ze światem zewnętrznym, w tym z rodziną i ewentualnymi świadkami.


Reklama


„Była wściekła chryja”

Wykończony psychicznie Sosnowski podciął sobie żyły w nocy z 26 na 27 maja 1936 roku. Odratowano go. Przetrzymywano go całkowicie bezprawnie przez kolejny rok, więc 26 maja 1937 roku przestał przyjmować posiłki.

Postanowił jednak walczyć z prześladowcami. 8 października 1937 roku, dzięki pomocy życzliwego wojskowego, udało mu się przesłać bardzo poufny list do ojca, w którym napisał: „Z Mayerem [Stefan Mayer był szefem wywiadu wojskowego] nie ma pertraktacji! Zginę albo go zniszczę!”. I prosił o pismo do marszałka Rydza-Śmigłego, które powinien napisać sławny adwokat Zygmunt Hofmokl-Ostrowski.

Jerzy Sosnowski na zdjęciu z okresu, gdy jako rotmistrz służył w 13 Pułku Ułanów Wileńskich (domena publiczna).
Jerzy Sosnowski na zdjęciu z okresu, gdy jako rotmistrz służył w 13 Pułku Ułanów Wileńskich (domena publiczna).

Ciąg dalszy sprawy odbył się w gabinecie marszałka, a obecny tam generał Kordian Józef Zamorski, komendant główny Policji Państwowej, napisał tak:

Wysłuchawszy, Śmigły-Rydz wybucha i opowiada mi aferę rtm. Jerzego Sosnowskiego, którego trzymał Oddział II Sztabu Głównego w prywatnym mieszkaniu od blisko 2 lat, ten jednak zdołał wypisać cały memoriał i dostarczyć Zygmuntowi Hofmokl-Ostrowskiemu i ten dopiero dotarł z nim do Śmigłego-Rydza.


Reklama


Była wściekła chryja. Wezwany [szef Oddziału II Sztabu Głównego generał] Tadeusz Pełczyński płakał, Śmigły-Rydz był wściekły, bił pięścią w stół w obecności [naczelnego prokuratora wojskowego pułkownika ] Teofila Marescha i [szefa Sztabu Głównego generała] Wacława Stachiewicza. Sosnowskiego oddano sądowi.

Nieprawdopodobny wyrok

W efekcie tego piekiełka i płaczów Pełczyńskiego już 9 października 1937 roku przygotowane zostało na majora doniesienie Oddziału II Sztabu Głównego do Wojskowej Prokuratury Okręgowej, ale rozprawa przeciwko Sosnowskiemu rozpoczęła się dopiero 29 marca 1938 roku o godzinie 9.00 w Wojskowym Więzieniu Śledczym nr 1 przy ulicy Gęsiej 24 w Warszawie.

Artykuł stanowi fragment książki Jerzego Rostkowskiego pt. Piękne i niebezpieczne. Arystokratki polskiego wywiadu (Rebis 2020).
Artykuł stanowi fragment książki Jerzego Rostkowskiego pt. Piękne i niebezpieczne. Arystokratki polskiego wywiadu (Rebis 2020).

W lutym 1939 roku ogłoszono nieprawdopodobny wyrok – sąd uznał winę Sosnowskiego za w pełni udowodnioną i skazał go na 15 lat więzienia, karę grzywny w wysokości 200 tysięcy zł z nawiązką, w razie nieściągalności zamienianą na karę więzienia, przyjmując jeden dzień więzienia za równowartość 100 zł grzywny, karę dodatkową w postaci utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 10 lat karę dodatkową wydalenia z wojska, zarządzenie rozciągnięcia nad oskarżonym dozoru policyjnego na okres 5 lat.

Dla oficera taki wyrok równa się wyrokowi śmierci – Sosnowski zapowiedział odwołanie. Niczego więc nie zmieniły zarządzone przez Rydza-Śmigłego zmiany w kierownictwie Oddziału II, kiedy jego szefem został pułkownik Marian Smoleński, któremu marszałek wyraźnie powiedział, że nominuje go na to stanowisko, żeby uzdrowił Wydział Wywiadowczy. Jasno określił, że miało to związek z toczącym się wówczas procesem majora Sosnowskiego.

Ostateczne rozpatrzenie apelacji majora złożonej do Najwyższego Sądu Wojskowego udaremnił wybuch wojny. Jerzy Sosnowski został nocą z 6 na 7 września wywieziony w transporcie więziennym do Lublina, później do Lwowa i przez Kowel do Włodawy. Tam puszczono wszystkich więźniów prócz majora.

Śmierć majora Sosnowskiego

Jego jednego samochodem więziennym transportowano przez Dubno, Krzemieniec, Halicz, Stanisławów i Nadwórną do miasteczka Jaremcza, gdzie nastąpiło spotkanie z oficerami „Dwójki”. Ta trasa to ponad 1000 kilometrów dla krążącej w różne strony więźniarki. Spotkać się najwyraźniej nie było łatwo, ale panowie oficerowie najwyraźniej uciekali tamtędy do pobliskiej Rumunii.

Jedna ze strona "Kalendarzyka czynności" prokuratora zajmującego się sprawą majora Sosnowskiego (LukaszKatlewa/CC BY-SA 4.0).
Jedna ze strona „Kalendarzyka czynności” prokuratora zajmującego się sprawą majora Sosnowskiego (LukaszKatlewa/CC BY-SA 4.0).

Spotkanie odbyło się pod miasteczkiem w lesie. Sosnowskiego puszczono wolno, ale kilka minut po odjeździe oficerów usiłowano go zastrzelić. Przypadkowi ludzie odwieźli poważnie rannego majora do szpitala w Stanisławowie. 2 listopada 1939 roku został aresztowany przez NKWD i przewieziony do Moskwy.

Na Łubiance nie zgodził się na współpracę z wywiadem sowieckim. Nie został zwolniony na mocy układu Sikorski–Majski w 1941 roku. Zmarł z wycieńczenia 26 maja 1942 roku w więzieniu w Saratowie. Miejsce pochówku nie jest znane.

Przeczytaj również o brutalny akcie zemsty Mosadu. Rzucono ich na pożarcie krokodylom


Reklama


Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Jerzego Rostkowskiego pt. Piękne i niebezpieczne. Arystokratki polskiego wywiadu. Ukazała się ona nakładem Domu Wydawniczego Rebis 2020.

Każda historia to materiał na scenariusz filmowy

Tytuł, lead i śródtytuły pochodzą od redakcji. W celu zachowania jednolitości tekstu usunięto przypisy, znajdujące się w wersji książkowej. Tekst został poddany obróbce redakcyjnej w celu wprowadzenia większej liczby akapitów.

Autor
Jerzy Rostkowski
1 komentarz

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.