Przyczyny i wybuch wojny zimowej w 1939 roku. Jak doszło do konfliktu sowiecko-fińskiego?

Strona główna » II wojna światowa » Przyczyny i wybuch wojny zimowej w 1939 roku. Jak doszło do konfliktu sowiecko-fińskiego?

 „Fińska klika wojskowa rozpętała konflikt z ZSRR” – grzmiała sowiecka propaganda. Komuniści uważali się za ofiary. I rzekomo dlatego uderzyli na sąsiada natychmiast po tym, jak ten odmówił żądaniom terytorialnym wysuniętym przez Stalina.

24 sierpnia 1939 roku w Moskwie został podpisany układ o nieagresji między III Rzeszą a Związkiem Sowieckim, który do historii przeszedł jako pakt Ribbentrop-Mołotow. W dołączonym do niego tajnym protokole, dzielącym strefy wpływów w Europie Wschodniej i Środkowej, Sowieci zagwarantowali sobie możliwość przesunięcia granicy kosztem nie tylko Polski, ale też Litwy, Łotwy, Estonii, Rumunii i Finlandii.


Reklama


Po rozbiorze Rzeczpospolitej, dokonanej wspólnie z Niemcami, Kreml przystąpił do uzależniana republik nadbałtyckich. Litwie, Łotwie i Estonii narzucono (pod groźbą użycia siły) „traktaty o wzajemnej pomocy”, które stanowiły preludium do pełnej aneksji. W następnej kolejności Stalin skierował swoją uwagę na Finlandię.

Fińskie przygotowania do obrony i „Linia Mannerheima”

Finowie dobrze wiedzieli, że zagraża im sowiecka ekspansja. Zawczasu podjęto przygotowania do obrony, choć ograniczony budżet państwa nie pozwalał na wdrożenie bardziej zaawansowanych programów zbrojeniowych.

Fragment linii Mannerheima na zdjęciu z 1940 roku (domena publiczna).
Fragment linii Mannerheima na zdjęciu z 1940 roku (domena publiczna).

Przede wszystkim w rejonie Przesmyku Karelskiego, uznanym za najbardziej newralgiczny pod względem strategicznym, przystąpiono do rozbudowy około 130-kilometrowego systemu fortyfikacyjnego – „Linii Mannerheima”, nazwanej tak od nazwiska naczelnego wodza armii fińskiej marszałka Carla Gustafa Emila Mannerheima.

Pas umocnień blokował drogę Armii Czerwonej, nacierającej od strony Leningradu, a w kierunku fińskiej stolicy – Helsinek.


Reklama


Sowieckie ultimatum dla Finlandii

11 października 1939 roku na fińskiej delegacji wymuszono spotkanie z przedstawicielami sowieckiego reżimu. Rozmowy dyplomatyczne kilkukrotnie przerwano. Wreszcie Finowie zerwali je 13 listopada 1939 roku, po tym jak Kreml zażądał przesunięcia na północ granicy w rejonie Leningradu, przebiegającej zaledwie około 20 kilometrów od miasta.

Sowieckie władze żądały też trzydziestoletniej dzierżawy portu Hanko na skraju Zatoki Fińskiej. W zamian zaoferowały tylko kilkaset hektarów zupełnie bezwartościowego lasu za kołem podbiegunowym. Stalin nakazał wówczas inwazję. Odpowiedź odmowna sprawiła, że Stalin podjął decyzję o inwazji.

Fińska delegacja, która w październiku 1939 roku udała się na rozmowy do Moskwy (domena publiczna).
Fińska delegacja, która w październiku 1939 roku udała się na rozmowy do Moskwy (Lehtikuva/domena publiczna).

Bezczelna prowokacja i wybuch wojny zimowej

Pretekst do agresji dała Sowietom bezczelna prowokacja z 26 listopada 1939 roku. Fińska artyleria rzekomo ostrzelała w tym dniu sowiecki posterunek graniczny koło wsi Mainila na Przesmyku Karelskim. W incydencie miało zginąć 4 czerwonoarmistów a kilku innych odnieść rany. Bolszewicka propaganda ogłosiła natychmiast, że „fińska klika wojskowa rozpętała konflikt z ZSRR”.

Cztery dni później czerwone lotnictwo zbombardowało Helsinki i 15 innych, bezbronnych fińskich miast. Okręty Floty Bałtyckiej ostrzelały południowe wybrzeże kraju zaś sowieckie armie lądowe przekroczyły w kilku miejscach południową i wschodnią granicę Finlandii.

Z propagandowego punktu widzenia miał to być, podobnie jak wcześniej w Polsce, wzorcowy, „wyzwoleńczy” pochód Armii Czerwonej, realizowany pod hasłami takimi, jak chociażby: „Idziemy do Finlandii nie jako najeźdźcy, lecz jako przyjaciele i wyzwoliciele fińskiego narodu od ucisku obszarników i kapitalistów”.

„Rząd Ludowej Republiki Finlandii”

Już 1 grudnia ogłoszono w Moskwie powstanie „rządu Ludowej Republiki Finlandii”, kierowanego przez fińskiego komunistę i działacza Kominternu Otto Kuusinena.

Sowieckie czołgu biorące udział w napaści na Finlandję. Zdjęcie z 2 grudnia 1939 roku (domena publiczna).

Stalin oczywiście niezwłocznie uznał ten wykreowany przez samego siebie twór i oficjalnie nawiązał z nim „stosunki dyplomatyczne”.

Kuusinen nigdy jednak nie rozgościł się w Helsinkach, a jego rząd miał historię równie krótką i kompromitującą, co podobny „gabinet” utworzony w 1919 roku, by legitymizować spodziewany podbój Polski.

Przeczytaj również o najlepszym fińskim pilocie myśliwskim II wojny światowej. W 4 minuty zestrzelił 6 sowieckich bombowców


Reklama


Bibliografia

  1. Bazylow Ludwik, Wieczorkiewicz Paweł, Historia Rosji, Wrocław 2005.   
  2. Bieszanow Władimir, Czerwony Blitzkrieg 1939-1940, Warszawa 2015. 
  3. Czubiński Antoni, Historia powszechna XX wieku, Poznań 2009.
  4. Isajew Aleksiej, 10 mitów II wojny światowej, Warszawa 2018.
  5. Jowett Philip, Brent Snodgrass, Finlandia w wojnie 1939-1945, Warszawa 2010.
  6. Kołomyjec Maksym, Wojna Zimowa 1939-1940, Warszawa 2002.
  7. Kosiarz Edmund, Druga wojna światowa na Bałtyku, Gdańsk 1988.
  8. Kronika II wojny światowej, red. Kazimierz Stembrowicz, Warszawa 2004.
  9. Matusak Piotr, Edward Pawłowski, Tadeusz Rawski, II wojna światowa, Cz. 1 Niemieckie zwycięstwa, Warszawa 2013.
  10. Montefiore Simon Sebag, Stalin. Dwór czerwonego cara, Warszawa 2017.
  11. Moorhouse Roger, Pakt diabłów. Sojusz Hitlera i Stalina, Kraków 2015.
  12. Trotter William R., Mroźne piekło. Radziecko-fińska wojna zimowa 1939-1940, Wrocław 2007.
Autor
Dariusz Kaliński
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.