Rusini w Wielkim Księstwie Litewskim. Jak szybko opanowali elity władzy?

Podsumowanie

Czy średniowieczna Litwa rosła kosztem własnej tożsamości? Podbój ogromnych terytoriów Rusi sprawił, że państwo litewskie zapełniło się poddanymi o innej kulturze, religii i języku. Paradoksalnie to zdobywcy ulegli wpływom nowych poddanych – nie odwrotnie.

Mało które państwo Europy rosło w tym tempie i na tę skalę co średniowieczna Litwa. Na początku XIII stulecia litewscy książęta kontrolowali obszar zbliżony do dzisiejszej Republiki Litwy. Ale wystarczyło sto kilkadziesiąt lat, aby podporządkowali sobie też cały teren obecnej Białorusi i ogromną część Ukrainy. Stworzyli jeden z największych terytorialnie organizmów na kontynencie. Nic jednak za darmo.


Reklama


Podbój Rusi, a zwłaszcza – Rusinów

Historia litewskich podbojów to też pouczająca opowieść o tym, że ekspansja na dłuższą metę może przynosić nawet większą korzyść podbitym niż podbijającym. W granice Wielkiego Księstwa Litewskiego weszły obszary posiadające długie i zaszczytne tradycje państwowe: szereg ruskich księstw z Kijowem na czele.

Początkowo Litwini – będący poganami, stawiającymi pierwsze kroki w kulturze piśmiennej i ledwie zaczynającymi obcować ze światem chrześcijańskim – starali się ograniczać prawosławnym poddanym możliwości awansu. Cała niemal władza pozostawała w rękach wąskiej elity, wywodzącej się z Litwy właściwej i ze Żmudzi. Sytuacja zmieniła się jednak ekspresowo.

Chrzest litewskiego króla Mendoga na XIX-wiecznej rycinie
Chrzest litewskiego króla Mendoga na XIX-wiecznej rycinie

Elita nie dla Rusinów

Dokładne liczby zestawił Jerzy Suchocki, autor książki Formowanie się i skład narodu politycznego w Wielkim Księstwie Litewskim późnego średniowiecza. Co wynika z jego badań?

Na przełomie XIV i XV stulecia (akurat wtedy, gdy Wielkie Księstwo Litewskie zawiązało unię z Polską) elity władzy – a więc wspominany „naród polityczny” – tylko w nieco ponad 3 procentach składały się z Rusinów. Prawie 97% możnowładców dopuszczonych do urzędów i stanowienia prawa stanowili członkowie rodzin litewsko-żmudzińskich.


Reklama


W pierwszej połowie XV wieku udział Rusinów na politycznych szczytach podskoczył już do niemal 19%.

Jedną piątą oligarchów w ponoć zamkniętym na przybyszy kręgu władzy stanowili teraz ludzie obcy językowo, kulturowo, a zwłaszcza religijnie. Bo podczas gdy Litwa właściwa (Auksztota) przyjęła katolicyzm, na wszystkich podporządkowanych jej ziemiach ruskich wciąż panowało prawosławie.

Tak zwana wieża Giedymina w Wilnie, jeden z najcenniejszych zabytków litewskiej stolicy. Fotografia współczesna (3D_Maennchen/Pixabay/lic. CC0).
Tak zwana wieża Giedymina w Wilnie, jeden z najcenniejszych zabytków litewskiej stolicy. Fotografia współczesna (3D_Maennchen/Pixabay/lic. CC0).

My Litwini!

Wraz z upływem dekad ruscy notable robili tylko coraz większe postępy. Na dobrą sprawę opanowali drabinę urzędniczą i zaczęli sięgać nawet po najwyższe stanowiska i honory. W drugiej połowie XV wieku Rusini stanowili 37% litewskiej elity. Na przełomie wieków XV i XVI – już 41%.

Same słowa „Litwa”, „Litwin”, „litewskość” nabrały zupełnie nowych znaczeń. Rusini, tak samo jak mieszkańcy Auksztoty, zaczęli z pełnym przekonaniem mówić o sobie: Nos Lithuanie, My Litwini.

I nasuwa się tylko pytanie czy wielcy litewscy zdobywcy – król Mendog, książę Giedymin – zapuszczaliby się na Ruś, gdyby wiedzieli, że dwa wieki później ich kraj przejmie każdy niemal aspekt kultury i tożsamości zdobytego terytorium…


Reklama


Bibliografia:

  1. Zigmantas Kiaupa, Jurate Kiaupiene, Albinas Kuncevicius, Historia Litwy Od czasów najdawniejszych do 1795 roku, PWN 2008.
  2. Jerzy Kłoczowski, Młodsza Europa, PIW 2003.
  3. Jerzy Suchocki, Formowanie się i skład narodu politycznego w Wielkim Księstwie Litewskim późnego średniowiecza , PWN 1983.

Ilustracja tytułowa: Mendog na obrazie z początku XX wieku.

Autor
Kamil Janicki
1 komentarz
  • Czarna śmierć dała Litwie pole do popisu wkroczenia na opustoszałe tereny. Nie poszła za tym kolonizacja i po odbudowaniu populacji Rusini zyskiwali teren

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.