Polscy robotnicy przymusowi w Rzeszy wracający z pracy w kamieniołomie

Setki tysięcy robotników przymusowych nie chciały wracać z Niemiec do Polski. Co się z nimi stało po 1945 roku?

Strona główna » Historia najnowsza » Setki tysięcy robotników przymusowych nie chciały wracać z Niemiec do Polski. Co się z nimi stało po 1945 roku?

W momencie zakończenia II wojny światowej na terenie Niemiec przebywało nawet 10 milionów obcokrajowców. Ta olbrzymia rzesza ludzi obejmowała robotników przymusowych i byłych więźniów obozów. Większość bez wahania zdecydowała się na powrót do ojczyzn i domów, organizowany pod auspicjami wojsk alianckich. Nie wszyscy jednak. Wśród „dipisów”, którzy za wszelką cenę odmawiali opuszczenia miejsca swojej niewoli znaleźli się także Polacy.

Niechętnych do powrotu – bądź co bądź piętnaście tysięcy osób – którzy po roku 1950 mimo wielu programów przesiedleniowych i powitalnych wciąż jeszcze mieszkali w obozach, określano w żargonie administracji wojskowej jako „zatwardziałych dipisów”[od DP – displaced person].


Reklama


Polacy niechętni do wyjazdu

Żydowscy przemieszczeni stanowili wśród nich akurat najmniejszy problem. Większość Żydów chciała opuścić Niemcy tak prędko, jak to tylko możliwe. Ze względu na silną tożsamość kulturową solidarność rozsianych po całym świecie gmin żydowskich oraz związane z Izraelem marzenie o świetlanej przyszłości z reguły sami ze wszystkich sił przyśpieszali wyjazd.

Znacznie mniej chętni do powrotu do domu byli liczni Polacy. Do końca 1946 roku repatriacją objęto gros polskich dipisów; pozostałe około trzystu tysięcy osób z uporem odmawiało jednak opuszczenia obozów. Głównym powodem była obawa przed socjalistycznym reżimem, krążyły plotki o deportacjach do Związku Radzieckiego.

Obóz dla polskich dipisów w Wildflecken (domena publiczna).
Obóz dla polskich dipisów w Wildflecken (domena publiczna).

Naciski, zachęty i… orkiestra dla wyjeżdżających

Rząd polski wysyłał do obozów [w których przetrzymywano dipisów] werbowników, którzy mieli rozbudzać uczucia patriotyczne, i repatriantów, którzy dzielili się opowieściami o świetlanej ojczyźnie.

Organizacja pomocowa UNRRA obiecywała sfinansowanie zaopatrzenia w artykuły spożywcze na pierwsze sześćdziesiąt dni w Polsce. W obozach wywieszono transparenty z hasłami zachęcającymi do powrotu do domu. Każdy odjazd transportu repatriantów celebrowano przy akompaniamencie muzyki, z flagami i przemowami.


Reklama


Spodziewanego rezultatu nie przynosiły jednak ani naciski, ani zachęty. Zasadnicza część mieszkańców nieskłonnych do opuszczenia obozu obstawała przy swoim, po części z obawy przed komunizmem, po części z apatii.

Co do owej bierności, mściła się teraz opiekuńcza początkowo strategia Brytyjczyków i Amerykanów, którzy odizolowali dipisów od Niemców, żeby nie narażać ich na rasistowskie zachowania, do których według ich oceny mogło dojść w każdej chwili przy okazji konfliktów wynikających z kiepskiej sytuacji mieszkaniowej, konkurencji na rynku pracy i skąpych zasobów żywnościowych.

Ta „ochronna opieka społeczna” przemieniła się przez lata w izolację i ubezwłasnowolnienie, obóz stał się dla jego mieszkańców zastępczą ojczyzną, z której nie sposób było ich wypędzić bez zastosowania przymusu.

Długie ramię Stalina. Los sowieckich dipisów

Inny powód do strachu przed powrotem do ojczyzny miało z kolei wielu rosyjskich jeńców wojennych i robotników przymusowych. Sowieci najpierw uznawali bowiem wszystkich uwięzionych rodaków za podejrzanych o kolaborację. Wielu zarzucano tchórzostwo wobec wroga i dezercję. Spotykali się oni z grubiańskim traktowaniem, byli przesłuchiwani, często deportowano ich do łagrów.

W istocie byli Rosjanie, którzy przeszli na stronę wroga i walczyli ramię w ramię z Niemcami, były oddziały Kozaków i Rosyjska Armia Wyzwoleńcza Własowa, która od 1944 roku rekrutowała się po części z rosyjskich jeńców wojennych. Ale nie usprawiedliwiało to ogólnej podejrzliwości, z jaką spotykały się miliony rosyjskich dipisów.


Reklama


Układ z Jałty zobowiązywał zachodnich aliantów do zorganizowania bezwyjątkowej repatriacji wszystkich rosyjskich jeńców wojennych i robotników przymusowych. Kto się wzbraniał, tego w razie konieczności miano odstawić siłą.

Ponieważ Sowieci opłacili zwycięstwo niewyobrażalnymi ofiarami w ludziach – na jednego poległego zachodniego alianta przypadało od szesnastu do dwudziestu czerwonoarmistów – początkowo nietrudno było zrozumieć, że chcą odzyskać każdego ze swoich ośmiu milionów dipisów.

Polscy robotnicy przymusowi w Rzeszy wracający z pracy w kamieniołomie
Polscy robotnicy przymusowi w Rzeszy wracający z pracy w kamieniołomie (domena publiczna/NAC)

Wielu z nich jednak tak zawzięcie broniło się przed powrotem, że brytyjscy czy amerykańscy żołnierze musieli wpychać ich do wagonów przy użyciu pałek i kolb karabinów. Niektórzy żołnierze odmawiali wykonywania rozkazów.

Wielu rosyjskich jeńców wojennych z pewnością wyruszało w drogę powrotną pośród radosnych okrzyków, szczęśliwi, że w końcu wracają do domu. Ale nie brakowało również mniej zachwyconych, i nie byli to wcale wyłącznie kolaboranci.

Ponury koniec w Dachau

W Dachau [gdzie na terenie dawnego obozu śmierci funkcjonował obóz dla dipisów], aby opróżnić dwa baraki rosyjskich dipisów, żołnierze armii amerykańskiej zastosowali gaz łzawiący. Kiedy później dostali się do środka, ujrzeli wstrząsającą scenerię masowego samobójstwa.

Żołnierze prędko odcięli większość z tych, którzy powiesili się u belek sufitowych. Ci, którzy nie stracili jeszcze świadomości, krzyczeli do nas coś po rosyjsku, wskazywali na broń żołnierzy, a potem na siebie, prosili nas błagalnie, żeby ich zastrzelić.

Przeczytaj też o tym, jak alianci zamykali ofiary II wojny światowej w byłych niemieckich obozach. Co tam na nie czekało?


Reklama


Źródło

Powyższy tekst stanowi fragment książki Haralda Jähnera pt. Czas wilka. Powojenne losy Niemców. Ukazała się ona nakładem Wydawnictwa Poznańskiego w 2021 roku.

Tytuł, lead oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce korektorskiej.

Niemiecki dziennikarz i historyk o następstwach upadku III Rzeszy

Autor
Harald Jähner
1 komentarz

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.