Czołgi antycznego świata - miniatura

Słonie bojowe w armii Seleukidów. Czołgi antycznego świata

Strona główna » Starożytność » Słonie bojowe w armii Seleukidów. Czołgi antycznego świata

Słonie bojowe wystawiali przeciwko Rzymowi Kartagińczycy i władcy greckich poleis. Najpotężniejszą odmianą tej superciężkiej brodni dysponowali jednak Seleukidzi – władcy hellenistycznego państwa obejmującego tereny od Azji Mniejszej po Afganistan.

Już założyciel dynastii Seleukidów, Nikator, w zamian za odstąpienie znacznych terytoriów, uzyskał od indyjskiego władcy Czandragupty 500 tych kolosów, które odegrały decydującą rolę w zwycięstwie pod Ipsos. Odtąd słoń bojowy stał się drugim, po kotwicy, godłem dynastii, pojawiającym się także na monetach.


Reklama


Królowie z Antiochii mieli zazwyczaj słonie indyjskie, większe i potężniejsze od afrykańskich słoni leśnych, używanych w armiach Lagidów, królów numidyjskich i Kartagińczyków. Łowcy puniccy i egipscy nie docierali bowiem do sawanny, ojczyzny afrykańskich słoni sawannowych, największych ze wszystkich żyjących trąbowców.

Odbudowa kolosalnego korpusu

Seleukidzi sprowadzali słonie z Indii przez przełęcze himalajskie i irańskie góry, nie bacząc na ogromne odległości i niesłychane koszty (zwierzęta te bardzo rzadko rozmnażają się w niewoli i żyją w niej tylko 20—30 lat).

Słonie bojowe w bitwie epoki hellenistycznej. Grafika z początku XX wieku.

Kiedy Antioch III wstępował na tron [w 222 roku p.n.e.], w stajniach królewskich nie było ani jednego słonia. Energiczne działania władcy przyniosły rezultaty już [w bitwie z Egipcjanami] pod Rafią [w 217 roku]. Seleukida mógł uzbroić aż 102 takie kolosy.

Najlepsze zastosowania dla słoni bojowych

Słonie były szczególnie skuteczne w walce z przeciwnikiem, który nigdy przedtem się z nimi nie zetknął (podobno Antioch I [Soter, panujący od 281 do 261 roku p.n.e.] dzięki swym 16 słoniom rozgromił Galatów), a także w szarżach na wrogą kawalerię.


Reklama


Rumaki lękały się przeraźliwego zapachu galopujących trąbowców i uciekały na ich widok, unosząc ze sobą jeźdźców. Stąd też często ustawiano słonie na skrzydłach, naprzeciw konnicy przeciwnika. Tak uczynił Pyrrus, władca Epiru, w bitwie z Rzymianami pod Herakleją (280 rok) i prawdopodobnie Hannibal nad Trebią (218 roku).

Wódz mógł też umieścić te ogromne zwierzęta w drugim rzucie — chroniły one wtedy linię bojową piechoty przed okrążającym atakiem wrogiej kawalerii.

Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Krzysztofa Kęćka pt. Magnezja 190 p.n.e.
Tekst stanowi fragment książki Krzysztofa Kęćka pt. Magnezja 190 p.n.e. Jej limitowana edycja właśnie ukazała się nakładem Bellony (2021).

W ten sposób Seleukos I Nikator posłużył się masą swoich słoni (480 sztuk!) pod Ipsos. Wobec tego żywego muru Demetrios Poliorketes, syn Antygona Jednookiego, okazał się ze swą zwycięską konnicą bezradny. Słonie mogły też wdzierać się w szeregi piechoty.

Pancerze, ostrza i wieżyczki. Uzbrojenie słoni

Potężne zwierzęta same były groźną bronią. By zwiększyć siłę uderzenia tych „czołgów starożytnego świata” nakładano im kolczaste napierśniki i ostrza przedłużające kły.


Reklama


Zwierzętami kierował kornak, zazwyczaj w hinduskim stroju i często rzeczywiście pochodzący z Indii. Na grzbiety wielkich słoni indyjskich wstawiano wieżyczki, z których dwóch lub trzech wojowników obrzucało pociskami nieprzyjaciół lub zadawało ciosy długimi włóczniami.

Kolosy te przybierano przed bitwą w mający budzić postrach strój, niekiedy pojono je też winem, aby łatwiej wpadały w szał.

XVI-wieczna zbroja dla słonia indyjskiego w zbiorach muzeum w Leeds.
XVI-wieczna zbroja dla słonia indyjskiego w zbiorach muzeum w Leeds. Podobne stosowano już w czasach antyku (fot. Dark Dwarf, lic. CC-by-nd 3,0).

Słonie nie gnały do bitwy same każdemu zwierzęciu towarzyszyła eskorta, złożona z około 40-50 lekkozbrojnych. (Podobnie w obu wojnach światowych czołgi mogły skutecznie operować tylko dzięki oddziałom osłaniających ich piechurów).

Żołnierze towarzyszący słoniom czuwali, by nieprzyjaciel nie ugodził je w bok, a zwłaszcza we wrażliwą trąbę. Słonie często stawały się bowiem obosiecznym orężem — przerażone lub ranne, wpadały w szał. Tratowały wtedy i miażdżyły także szeregi swojej armii.

Przeczytaj też o bitwie pod Magnezją – przełomowym starciu w dziejach imperium seleukidzkiego.

Źródło

Powyższy tekst stanowi fragment książki Krzysztofa Kęcieka pt. Magnezja 190 p.n.e. Jej nowa, limitowana edycja ukazała się nakładem wydawnictwa Bellona w 2021 roku.

Tytuł oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce korektorskiej i skrócony.

Edycja limitowana do kupienia tylko w księgarni wydawcy

Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Krzysztofa Kęćka pt. Magnezja 190 p.n.e.
Autor
Krzysztof Kęciek
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.