Służba zdrowia w okupowanej Polsce. Dostanie się do lekarza graniczyło z cudem, setki tysięcy umarły niepotrzebnie

Strona główna » II wojna światowa » Służba zdrowia w okupowanej Polsce. Dostanie się do lekarza graniczyło z cudem, setki tysięcy umarły niepotrzebnie

Setki tysięcy mieszkańców okupowanej Polski straciło życie nie w działaniach zbrojnych, a nawet nie na skutek hitlerowskiego terroru. Umarli od chorób, którym można było zapobiec, ale władze niemieckie odebrały im prawo do służby zdrowia i wpędziły ich w nędzę i głód, stanowiące idealny rozsadnik epidemii.

W obliczu niedoboru żywności, tłoku, niedostępności środków sanitarnych i dojmującego zimna na ziemiach okupowanej Polski szerzyły się choroby.


Reklama


Nie mogło być inaczej, jeśli prowizoryczne mieszkania, w których gnieździły się tysiące uchodźców i przesiedleńców, były zarobaczone (a zwłaszcza pełne pluskiew i szczurów), pozbawione dostępu do wody czy ustępów, często nawet podwórzowych, poza tym zaś bezokienne, a więc skazane na nieustanny zaduch.

Setki tysięcy ofiar gruźlicy

W odniesieniu do Radomia profesor Sebastian Piątkowski pisze, że „już od pierwszej okupacyjnej zimy w mieście występowały systematycznie epidemie grypy, szkarlatyny i odry. W miarę upływu kolejnych miesięcy notowano też coraz większy odsetek osób zawszonych i zarażonych świerzbem”.

Witryna niemieckiej apteki przy placu Dominikańskim w Krakowie. Rok 1940
Witryna niemieckiej apteki przy placu Dominikańskim w Krakowie. Rok 1940.

Podobnie wyglądała sytuacja w innych miastach Generalnego Gubernatorstwa. Największe żniwo zbierała gruźlica. Według oficjalnych danych już w roku 1941 liczba przypadków tej choroby była wyższa o 50% niż przed wojną. Potem sytuacja tylko się pogarszała.

Profesor Czesław Łuczak, autor klasycznej pracy Polityka ludnościowa i ekonomiczna hitlerowskich Niemiec w okupowanej Polsce, podawał, ze w Warszawie w 1938 roku zmarło na gruźlicę 1966 osób, a w roku 1941 – ponad 6000. Wzrost wyniósł niemal 200%.


Reklama


W całym Generalnym Gubernatorstwie przez wszystkie lata okupacji gruźlica zabiła około 400 000 osób. Problem dotyczył tak samo ziem wcielonych i Śląska. Na przykład w okręgu jaworzyńskim na gruźlicę cierpiała nawet ¼ wszystkich polskich górników.

Tyfus, odra, dyfteryt

W okresie wojny notowano także ogromny wzrost liczby zachorowań na tyfus. Przed wrześniem 1939 roku przypadłość ta zabijała kilkadziesiąt osób rocznie. W roku 1940 zgonów na obszarze Generalnego Gubernatorstwa było już jednak ponad 400, a w 1941 roku – blisko 4000.

Polski lekarz rozmawia z niemieckim żołnierzem.
Scena przed szpitalem: polski lekarz rozmawia z niemieckim żołnierzem. Fotografia propagandowa z 1944 roku.

Wśród innych szeroko rozprzestrzenionych epidemii należy wymienić jeszcze odrę, jaglicę czy błonicę (dyfteryt). Dzieci nagminnie cierpiały poza tym na anemię.

Służba zdrowia nie dla Polaków

Odsetek przypadków śmiertelnych wszelkich chorób wzrastał niepomiernie, bo Polaków odcięto w latach okupacji od służby zdrowia.

W Generalnym Gubernatorstwie mieli do dyspozycji tylko 20% działających przed wojną szpitali. Wszystkie pozostałe placówki oddano do dyspozycji ludności niemieckiej i formacji wojskowych III Rzeszy. Na ziemiach anektowanych pomoc lekarska była z kolei często zupełnie niemożliwa.

Likwidowane były także, zresztą nieliczne, systemy pogotowia ratunkowego. Przejęte karetki miały służyć żołnierzom Wehrmachtu, nie zaś Polakom.


Reklama


Dodatkowe trudności wiązały się z dostępem do środków medycznych. Sprzedaż lekarstw Polakom była ograniczana. Limitowano nawet prawo korzystania z aptek: na przykład w Kraju Warty Polacy mogli realizować recepty tylko do godziny 15. Później wpuszczano wyłącznie Niemców.

Przeczytaj też o przyczynach śmierci w przedwojennej Polsce. Na co umierali nasi pradziadkowie?

****

Powyższy tekst przygotowałem na potrzeby książki Okupowana Polska w liczbach (Bellona 2020)To wspólna publikacja autorstwa członków zespołu portalu WielkaHISTORIA.pl, ukazująca realia życia Polaków w latach II wojny światowej.

Prawdziwy obraz życia w okupowanej Polsce

Wybrana bibliografia

  • Łuczak C., Polityka ludnościowa i ekonomiczna hitlerowskich Niemiec w okupowanej Polsce, Poznań 1979.
  • Madajczyk C., Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, tom 1–2, Warszawa 1970.
  • Piątkowski S., Radom w latach wojny i okupacji niemieckiej (1939–1945), Lublin–Warszawa 2018.
  • Szarota T., Okupowanej Warszawy dzień powszedni, Warszawa 1978.
  • Winstone M., Generalne Gubernatorstwo. Mroczne serce Europy Hitlera, Poznań 2015.
Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.