Smoki w średniowiecznej symbolice. Według przekonań epoki smok wawelski nie mógł być Polakiem

Strona główna » Średniowiecze » Smoki w średniowiecznej symbolice. Według przekonań epoki smok wawelski nie mógł być Polakiem

Dlaczego święty Jerzy polował na smoka? Co wspólnego ze smokami ma Matka Boska? I skąd pochodziły tajemnicze skrzydlate stworzenia? Bo przecież nie były rodzimymi mieszkańcami groty pod Wawelem. Oto jak smoki rozumiano w symbolice średniowiecza.

Smoki były bardzo popularne w średniowiecznej symbolice. Najprawdopodobniej pojawiły się w ówczesnej wyobraźni za sprawą egzotycznych węży z grzebieniami, które zostały spostrzeżone przez jakichś podróżników, a później zmienione w ogromne latające zwierzęta za pomocą plotki.


Reklama


Przekleństwo węża

Zarówno [średniowieczny prekursor zoologii, teolog ze Szwabii] Albert Wielki, jak i [włoski uczony z XIII stulecia] Brunetto Latini wymieniają smoka jako jeden z rodzajów lub gatunków węża.

Wszystkie rodzaje węża, za sprawą Biblii, miały w średniowieczu oczywiście konotacje negatywne. Jeden wąż kuszący Ewę w raju przekreślił dobrą przyszłość wszystkich swoich pokrewnych gatunków.

Słoń w walce o życie ze smokiem. Miniatura z tzw. Bestiariusza z Worksop.

Przeciwnik słoni i smok z Etiopii

Według Fizjologa, [greckiego traktatu naukowego z II-IV wieku n.e., szalenie popularnego w średniowieczu], smok jest największym przeciwnikiem słonia i to ze strachu przed nim słonica rodzi w wodzie.

W średniowiecznej symbolice smok zasadza się na biedne słonie, tak jak diabeł na człowieka. Największą siłą smoka jest jego ogon, który oprócz tego, że silny, jest tak długi, że na wielu ilustracjach z epoki oplata wielkie ciało słonia.


Reklama


Nietrudno zgadnąć, z jakiego miejsca na świecie według średniowiecznego społeczeństwa pochodził smok. Występuje oczywiście w Indiach i w Etiopii, czyli tam, gdzie przeciętny średniowieczny Europejczyk raczej nie dotrze, aby sprawdzić, czy to prawda.

Święty Jerzy i polowanie na smoka

Oprócz scen przedstawiających kuszenie człowieka smok pojawia się w sztuce na przedstawieniach związanych ze św. Małgorzatą i św. Jerzym.

Tekst stanowi fragment książki Mai Iwaszkiewicz pt. Świnia na sądzie ostatecznym. Jak postrzegano zwierzęta w średniowieczu (Wydawnictwo Poznańskie 2021).

Bestia według Złotej legendy, żywotów świętych spisanych przez Jakuba de Voragine, mieszkała w Libii, w pobliżu stawu, i pożerała wszystko, co się da. Smok dostawał od miejscowej ludności codziennie dwie owce, lecz kiedy te się skończyły, zarządzono, że trzeba oddawać mu dzieci. W końcu padło też na córkę króla.

Święty Jerzy, przejeżdżając akurat obok, zobaczył księżniczkę i obiecał, że uratuje ją w imię Chrystusa, po czym ruszył na smoka z mieczem oraz wyciągniętym przed siebie krzyżem i zwyciężył bestię (oczywiście jeśli dobrze poczuliście już klimat średniowiecza, domyśliliście się, że bronią decydującą w tym starciu był krzyż, a nie miecz).


Reklama


Diabeł w postaci smoka i święta Małgorzata

Starcie ze smokiem według tego samego źródła wygrała również pewna męczennica – św. Małgorzata z Antiochii. Któregoś dnia zakochał się w niej mężczyzna, który zdecydował się za wszelką cenę ją poślubić, a do tego kazał jej wyrzec się swej wiary chrześcijańskiej. (…)

Małgorzata nie zamierzała zrezygnować ze swojej religii i prawd wiary, mężczyzna skazał ją więc na śmierć. Najpierw poddano ją torturom, następnie umieszczono w więzieniu. Tam Małgorzata zaczęła gorliwie modlić się do Boga i prosić, by mogła zobaczyć swojego przeciwnika.

Święty Jerzy w walce ze smokiem. Fragment francuskiej miniatury z początku XV wieku
Święty Jerzy w walce ze smokiem. Fragment francuskiej miniatury z początku XV wieku.

Wtedy ukazał się jej diabeł pod postacią smoka, którego przepędziła znakiem krzyża. Sami widzicie – warto nosić przy sobie krzyż!

Smok jest też kolejną bestią, którą w dziełach sztuki możecie zobaczyć w zestawieniu z Matką Boską. Zazwyczaj stoi ona na nim, co symbolizuje zwycięstwo dobra nad złem.

Źródło

Powyższy tekst stanowi fragment książki Mai Iwaszkiewicz pt. Świnia na sądzie ostatecznym. Jak postrzegano zwierzęta w średniowieczu. Ukazała się ona nakładem Wydawnictwa Poznańskiego w 2021 roku.

Tytuł, lead oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce korektorskiej.

Jak postrzegano zwierzęta w średniowieczu?

Autor
Maja Iwaszkiewicz
2 komentarze

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.