8 dziwacznych stworzeń, w które wierzyli ludzie średniowiecza (i jedno, które nawet im wydawało się nieprawdopodobne)

Po co komu centaur, jeśli można mieć… monocentaura? Po co umierać, jeśli starczy złapać ptaszysko zdolne wysysać choroby? I po co się myć, jeśli istnieją stworzenia zdolne zabijać samym swoim zapachem?

Średniowieczne bestiariusze pękały w szwach od dziwacznych stworzeń o niezwykłych cielskach i nadprzyrodzonych zdolnościach. Najciekawsze można wymieniać bez końca. Poniżej tylko dziewięć przykładów z jednej konkretnej książki: wspaniale iluminowanego Bestiariusza z Worksop z wykonanego w Anglii w XII wieku.


O tym dziele a zwłaszcza o roli, jaką w średniowieczu pełniły bestiariusze pisałem już w poprzednim tekście (KLIKNIJ, aby go przeczytać). Tam też znajdziecie zaskakujące wiadomości o zwyczajnych, naprawdę istniejących zwierzętach.

Co jednak pisano o istotach, które żyły wyłącznie w bujnej wyobraźni ludzi tej (a po części też wcześniejszej) epoki?

Monocentaur

Monocentaur, czyli skrzyżowanie człowieka i osła. Tutaj przedstawiony w zażartym boju z wężem.

Hydrus

Hydrus, czyli skrzydlaty wąż, był zdolny wydostać się z każdej pułapki. Tutaj widać, jak zostaje on pożarty przez krokodyla (tak, to serio krokodyl, podobnie jak na ilustracji zamieszczonej TUTAJ), ale natychmiast przebija się przez jego brzuszysko i ucieka nie poniósłszy żadnej szkody.


Feniks

Feniks, a więc ptak zdolny powstawać z popiołów. Po lewej – feniks zrywa przyprawy, aby umościć nimi swój stos pogrzebowy. Po prawej: zmartwychwstaje w ogniu.

Syrena

Syreny, a więc skrzyżowanie kobiet, ryb i ptaków. Są tak uprzejme, by trzymać w górze swoje ogony, bo inaczej nie zmieściłyby się w ramce. Jedna ma też grzebień.

Syreny opisano w Bestiariuszu z Worksop na znaną modłę: jako stworzenia zwabiające żeglarzy swoim pięknym śpiewem i tym samy sprowadzające na nich śmierć.


Caladrius

Caladrius, czyli śnieżnobiały ptak znany już w rzymskiej mitologii. Uważano, że jeśli spojrzy on na śmiertelnie chorego człowieka, to wyssie jego dolegliwość, a następnie wypali chorobę w świetle słońca, tym samym przywracając nieszczęśnikowi zdrowie.

Jeśli jednak caladrius odwrócił wzrok od chorego – ten musiał niechybnie umrzeć.

Smok (słoniojad)

Największe zagrożenie dla średniowiecznych słoni? Rzecz jasna SMOKI. Smok (duszący słonia) został opisany w Bestiariuszu z Worksop jako „najstraszliwszy ze wszystkich węży”.

Przeczytaj też: Monstrualna paszcza pożerająca potępionych. Jak w średniowieczu wyobrażano sobie bramy piekieł?

Bazyliszek

O bazyliszku pisano, że zabija już sam jego… zapach. Tylko przy okazji ten skrzydlaty wąż o głowie koguta potrafił też paraliżować ofiary wzrokiem.

Autor bestiariusza uspokajał jednak, że „stwórca nie zrobił niczego, na co nie byłoby lekarstwa”. Bazyliszkowi potrafiło przeciwstawić się jedno konkretne zwierzę: łasica.


Emorrosis

Emorrosis, czyli żmija, której jad sprawia, iż człowiek poci się krwią, stopniowo tracąc siły życiowe.

Hydra

Hydra znana z greckiej mitologii. W średniowieczu nie ukazywano jej jako wielkiej bestii na podobieństwo smoka (jak często robi się to dzisiaj). Była po prostu wężem z wieloma głowami.


Jak podkreśla autor opracowania Bestiariusza z Worksop, hydra była też bodaj jedynym stworzeniem w całej księdze, o którym powiedziano, że wcale nie istnieje. Widać wydawała się mniej realistyczna od ludzio-osłów, smoków duszących słonie, syren i nieziemsko cuchnących bazyliszków.

Przeczytaj też o drzewach penisowych. Dlaczego średniowieczne zakonnice zrywały z nich męskie przyrodzenia?

Bibliografia

Ilustracje i wiadomości na temat ich znaczeń zaczerpnąłem z opracowania przygotowanego przez Morgan Library ( MS M.81). Posiłkowałem się też wiadomościami zawartymi w internetowym „The Medieval Bestiary”.

Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.