SS „Athenia” (1939). Pierwsza brytyjska jednostka zatopiona przez Niemców w II wojnie światowej

Kiedy 3 września 1939 roku okręt podwodny U-30 posłał na dno pierwszą brytyjską jednostkę, młody kapitan zapewne spodziewał się pochwał. Okazało się jednak, że jego ofiarą padł bezbronny statek pasażerski SS „Athenia”. Niemieckie dowództwo za wszelką cenę chciało odciąć się od tego ataku.

Zanim jeszcze rozpoczęła się II wojna światowa kilkanaście niemieckich okrętów podwodnych zostało skierowanych w rejon Wysp Brytyjskich. Był wśród nich dowodzony przez kapitana marynarki Fritza-Juliusa Lempa U-30. Załodze przypadło w udziale patrolowanie obszaru u wybrzeży Irlandii.


Reklama


Na tropie ofiary

Właśnie tam 3 września 1939 roku do marynarzy dotarła informacja o tym, że Wielka Brytania wypowiedziała wojnę III Rzeszy. Dla Lempa i jego ludzi oznaczało to rozpoczęcie polowania na wrogie jednostki wojskowe.

Dowództwo Kriegsmarine – w wysłanym tego samego dnia drogą radiową rozkazie – z całą stanowczością zakazało atakowania statków pasażerskich. Na niewiele się to zdało.

Ledwie kilka godzin później, około 16.30, podwodnicy z U-30 dostrzegli sporych rozmiarów statek płynący pod banderą wroga. Lemp twierdził później, że wziął go za krążownik pomocniczy (uzbrojony statek transportowy). W rzeczywistości był to jednak transatlantyk SS „Athenia”, który dwa dni wcześniej wyruszył z Glasgow do Montrealu.

SS "Athenia" na zdjęciu z 1933 roku (Clifford M. Johnston /domena publiczna).
SS „Athenia” na zdjęciu z 1933 roku (Clifford M. Johnston /domena publiczna).

Na jego pokładzie znajdowało się pod 1300 pasażerów. Jak podaje Jonathan Dimbleby w książce Bitwa o Atlantyk. Jak alianci wygrali II wojnę światową liczba obejmowała:

(…) 311 Amerykanów, 469 Kanadyjczyków i około 150 uchodźców z kontynentu, w tym 34 niemieckich Żydów. Resztę stanowili Brytyjczycy i Irlandczycy, wśród których znalazła się grupa dzieci, wywożonych do Kanady z myślą o ich bezpieczeństwie.


Reklama


„Athenia” idzie na dno

Po trzech godzinach tropienia swojej ofiary Lemp w końcu wydał rozkaz do ataku. W kierunku „Athenii” wystrzelono dwie torpedy, z których jedna o 19.43 dosięgnęła celu. Na statku, który natychmiast zaczął nabierać wody, wybuchła panika. Załoga ze wszystkich sił starała się nad nią zapanować, kierując pasażerów do szalup ratunkowych.

Na szczęście dla pasażerów transatlantyk nabierał wody powoli i od trafienia do zatonięcia minęło aż 14 godzin. W tym czasie wszystkie szalupy zostały zapełnione i spuszczone na wodę, a w rejon zatonięcia dotarły statki ratunkowe.

Mimo to życie straciło 118 osób, w tym szesnaścioro dzieci. W zdecydowanej większości ofiarami byli Kanadyjczycy oraz obywatele amerykańscy (łącznie 82 osoby).

Rozbitkowie z "Athenii" ratowani przez parowiec "City of Flint" (domena publiczna).
Rozbitkowie z „Athenii” ratowani przez parowiec „City of Flint” (domena publiczna).

Brytyjczycy byli zbulwersowani pogwałceniem zawartych przed wojną traktatów. Od razu oskarżyli Niemców o haniebny ataku. Ci tymczasem… wszystkiego się wyparli.

To musieli być Brytyjczycy

Ministerstwo propagandy Josepha Goebbelsa ogłosiło, że „»Athenia« musiała zostać zatopiona omyłkowo przez brytyjski okręt wojenny lub natrafić na pływającą minę, pochodzącą z arsenału Wielkiej Brytanii”. To jednak jeszcze nie wszystko. Jak podaje w swojej książce Jonathan Dimbleby dwa dni po tragedii:


Reklama


(…) Radio Berlin oznajmiło uroczystym tonem, że jeśli „Athenia” rzeczywiście została storpedowana, „mógł tego dokonać jedynie angielski okręt podwodny”. I dodawano: „Uważamy, że obecny przełożony brytyjskiej marynarki wojennej, Churchill, jest zdolny nawet do takiej zbrodni”.

Jednocześnie dowódca Kiregsmarine admirał Erich Raeder oświadczył, że wszelkie sugestie, że to U-boot zatopił „Athenię” są „ohydnymi kłamstwami”.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Niemcy desperacko starali się odciąć od ataku z uwagi na jasne dyrektywy Hitlera, który kategorycznie zakazał atakowania jednostek pasażerskich wroga. Liczył, że między innymi dzięki temu po pokonaniu Polski uda mu się zawrzeć pokój z Anglią.

Zatopiłem „Athenię”, ale…

27 września do bazy w Wilhelmshaven z patrolu powrócił wreszcie U-30. Lemp natychmiast został wezwany do biura Dowódcy Floty Podwodnej Kriegsmarine Karla Dönitza.

Fritz-Julius Lemp i Karl Dönitz na pokładzie U-30. Zdjęcie z sierpnia 1940 roku (Bundesarchiv/ Peter/CC-BY-SA 3.0).
Fritz-Julius Lemp i Karl Dönitz na pokładzie U-30. Zdjęcie z sierpnia 1940 roku (Bundesarchiv/ Peter/CC-BY-SA 3.0).

Kapitan z miejsca przyznał się do zatopienia „Athenii”. Stwierdził jednak, że jego ofiara „płynęła zygzakiem, a jej światła były przygaszone”. Dlatego sądził, że miał pełne prawo uznać wrogą jednostkę za uzbrojony statek handlowy i posłać ją na dno.

Dönitz zdecydowanie nie był zadowolony z takiej odpowiedzi (chyba naprawdę łudził się, że to nie jeden z jego okrętów był sprawcą całego zamieszania!). Po wysłuchaniu zeznań Lempa skierował go do Raedera. Ten z kolei poinformował samego Hitlera o tym, co dokładnie wydarzyło się 3 września.


Reklama


Zmowa milczenia

Po powrocie z Berlina Lemp wylądował w areszcie domowym. Nie spędził tam wiele czasu, ale zanim wrócił do czynnej służby został zobowiązany do zachowania ścisłej tajemnicy w sprawie tego co zrobił. Podobny rozkaz usłyszeli jego podkomendni.

Jednocześnie z polecenia Dönitza sfałszowano dziennik pokładowy U-30. Dzięki temu przynajmniej na papierze okręt podwodny feralnego dnia znajdował się daleko od miejsca zatopienia „Athenii”.

U-30 na zdjęciu z okresu międzywojennego (domena publiczna).
U-30 oraz U-32 na zdjęciu z okresu międzywojennego (domena publiczna).

Był to jedyny taki przypadek w trakcie całej II wojny światowej. Prawda wyszła na jaw dopiero w trakcie procesów norymberskich.

Sam Lemp przez kolejne półtora roku siał postrach wśród alianckich konwojów, zostając jednym z najskuteczniejszych niemieckich podwodników. Zginął 9 maja 1941 roku po tym, jak dowodzony przez niego U-110 został uszkodzony, a następnie zdobyty przez Brytyjczyków.

Przeczytaj również artykuł o tym co jadły załogi niemieckich U-bootów. Chleb pleśniał na potęgę, a kiełbasę trzymano w kiblu.

Bibliografia

  • Jonathan Dimbleby, Bitwa o Atlantyk. Jak alianci wygrali II wojnę światową, Wydawnictwo Literackie 2017.
  • Evan Mawdsley, The War for the Seas. A Maritime History of World War II, Yale University Press 2019.
Autor
Rafał Kuzak
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.