Trudne początki polskiej kawalerii. Nie było wierzchowców, a rekruci nawet nie umieli jeździć konno

Strona główna » XIX wiek » Trudne początki polskiej kawalerii. Nie było wierzchowców, a rekruci nawet nie umieli jeździć konno

Szable na sznurkach, rekruci, którzy nigdy nie dosiadali konia i oddział kawaleryjski… bez koni. Początki kawalerii w Legionach Polskich były najeżone trudnościami.

6 sierpnia 1914 roku z krakowskich Oleandrów wymaszerowała 1. kompania kadrowa dowodzona przez Tadeusza Kasprzyckiego. Stała się ona zalążkiem I Brygady Legionów Polskich, którą dowodził Józef Piłsudski. (…)


Reklama


Już 19 sierpnia powołana została Komenda Legionów, na czele której stanął emerytowany generał c.k. [cesarsko-królewskiej] armii Rajmund Baczyński. Zasady organizowania polskich formacji zostały ustalone przez Ministerstwo Obrony Krajowej 23 sierpnia, cztery dni później zaś zaakceptował je [polski] Naczelny Komitet Narodowy. Jeszcze tego samego dnia Naczelna Komenda Armii opublikowała rozkaz zapowiadający organizację nowej formacji.

Miała się ona składać z dwóch odrębnych Legionów – Wschodniego z siedzib we Lwowie (…) oraz Legionu Zachodniego, którego siedzibą został Kraków. (…)

Zbigniew Dunin-Wąsowicz na obrazie z 1916 roku.

Zgodnie z rozporządzeniem każdy Legion miał się składać z dwóch pułków piechoty (każdy po cztery bataliony), dwóch–trzech szwadronów kawalerii (każdy po oko o 150 szabel), batalionu technicznego oraz 16 karabinów maszynowych, przydzielonych po dwa na każdy batalion.

„Oświadczył, że formuje kawalerię i potrzebuje ochotników”

Jeszcze w sierpniu 1914 roku w Krakowie i okolicy rozpoczęto formowanie 2. pułku piechoty legionów. (…) W tym samym czasie rozpoczęto też tworzenie kawalerii.

Sformowano wówczas 2. i 3. szwadron. Trzonem tych jednostek byli członkowie krakowskich i lwowskich konnych drużyn Sokoła. Na czele 2. szwadronu stanął Zbigniew Dunin-Wąsowicz, a komendantem 3. szwadronu został Juliusz Klasterski. Ten ostatni został wkrótce zastąpiony przez Jana Dunina-Brzezińskiego.

Karol Dobrzański, który po wymarszu 1. kompanii kadrowej pozostał na krakowskich Oleandrach w charakterze instruktora dla przybywających ochotników, wspominał po latach, że:


Reklama


(…) po kilku dniach zjawił się w Oleandrach rotmistrz Dunin-Wąsowicz. W czasie zbiórki batalionu rotmistrz oświadczył, że formuje kawalerię i potrzebuje ochotników, zgłosiłem się pierwszy, a za moim przykładem 72 kolegów, wtedy rotmistrz dał mi rozkaz — zebrać całe towarzystwo i zaprowadzić do koszar kawalerii w Przegorzałach. To był zawiązek 2. pułku ułanów.

Dopiero przed wyjazdem na Węgry dołączono do nas uzupełnienie z Sokoła Krakowskiego, z którego został sformowany 4. pluton z dowódcą porucznikiem Włodkiem, który nazywaliśmy plutonem wujów, bo składał się z samych starszych panów. Wujowie służyli raczej za dekorację, bo od służb uciążliwych codziennie stale się wymigiwali.

Tekst stanowi fragment książki Tomasza Dudka pt. Karpacka kampania Legionów 1914-1915 (Bellona 2020).

„Marzenia senne o służbie w kawalerii polskiej”

Jan Gaździcki pisał po latach, że do formacji kawaleryjskich zgłosiło się wówczas kilkaset osób. Były to zarówno osoby bardzo młode, jak i w sile wieku.

Do Krakowa ciągnęła ich nieprzeparta siła do walki o wolność dla rozdartej i uciemiężonej ojczyzny. Dla niektórych nadto ziściły się marzenia senne o służbie w kawalerii polskiej. Byli również i tacy, których do kawalerii pchała nieprzeparta siła tradycji kawaleryjskiej w rodzinie.


Reklama


Stąd znalazły się wśród nich takie nazwiska, jak rtm. Zbigniewa Dunin-Wąsowicza czy wachmistrza Sokołowskiego, których dziadowie w tych samych stopniach służbowych pod wodzą Kozietulskiego szarżowali na okopy Somosierry.

Szable na sznurkach

Jan Dunin-Brzeziński wspominał później, iż wygląd ułanów przeczył jakimkolwiek zasadom dyscypliny wojskowej. Ochotnicy nosili szable na sznurkach, na głowach zaś mieli ogromne kapelusze.

Szarża kawalerii. Obraz Wojciecha Kossaka.

Jak by tego było mało, bardzo wielu z ułanów nigdy w życiu nie dosiadało konia. Potrzeba było czasu, aby oba szwadrony ułanów stały się sprawnymi jednostkami bojowymi, zdolnymi stawić opór oddziałom rosyjskimi.

Warto również zwrócić uwagę, że tylko nieliczni kawalerzyści mieli jakiekolwiek przeszkolenie wojskowe. Zdecydowaną większość ułanów stanowili ochotnicy po pobieżnym kilkudniowym przeszkoleniu.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Ułani bez koni

To, co charakteryzowało ułanów, to bardzo wysokie morale oraz wykształcenie. Zdecydowana większość ochotników miała maturę lub też ukończone studia wyższe. Aby szwadrony kawalerii mogły jednak istnieć, potrzebne były konie. A z tym niestety nie było najlepiej.

Wprawdzie ochotnicy z konnych drużyn Sokoła dysponowali wierzchowcami, ale było ich zbyt mało, aby szwadron mógł funkcjonować, a na przydział wierzchowców przez dowództwo austriackie nie można było niestety liczyć. Na szczęście z pomocą przyszło społeczeństwo.


Reklama


Trochę koni przekazali okoliczni ziemianie, prowadzono też zakupy za pieniądze zebrane wśród społeczeństwa na Skarb Narodowy. Tak więc, kiedy szwadrony wyruszały na Węgry, wszyscy ułani mieli już własne wierzchowce.

Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Tomasza Dudka pt. Karpacka kampania Legionów 1914-1915. Ukazała się ona nakładem wydawnictwa Bellona w 2020 roku.

Tytuł, lead oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce korektorskiej.

Nowości w słynnej serii Historyczne Bitwy

Autor
Tomasz Dudek
3 komentarze

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.