U-39. Pierwszy niemiecki okręt podwodny zatopiony podczas II wojny światowej

Strona główna » II wojna światowa » U-39. Pierwszy niemiecki okręt podwodny zatopiony podczas II wojny światowej

Dowódcy U-39 wydawało się, że miał niezwykłe szczęście, gdy po południu 14 września 1939 roku natknął się na pozbawiony obstawy lotniskowiec Ark Royal. Ale kapitan Gerhard Glattes nie mógł się bardziej pomylić. Szybko z myśliwego zamienił się w ofiarę. Dowodzony przez niego okręt przeszedł do historii jako pierwszy U-boot zatopiony podczas II wojny światowej.

Rankiem 14 września 1939 roku brytyjskie stacje nadbrzeżne oraz okręty wojenne odebrały wezwanie pomocy nadane przez załogę parowca Fanad Head.


Reklama


Jednostka zastała zaatakowana przez U-boota nieopodal skalistej wysepki Rockall, położonej niespełna 260 mil morskich na północ od szkockiego wybrzeża.

Atak na U-30

Dowódca U-30 Fritz-Julius Lemp, chcąc oszczędzić cenne torpedy, zmusił wrogi statek do zatrzymania się strzałem z działa pokładowego. Po tym, jak załoga opuściła jednostkę na jej pokład wysłał dwuosobowy zespół minerski, który miał zabrać świeży prowiant oraz podłożyć ładunki wybuchowe.

Fritz-Julius Lemp i Karl Dönitz na pokładzie U-30. Zdjęcie z sierpnia 1940 roku (Bundesarchiv/ Peter/CC-BY-SA 3.0).
Fritz-Julius Lemp i Karl Dönitz na pokładzie U-30. Zdjęcie z sierpnia 1940 roku (Bundesarchiv/ Peter/CC-BY-SA 3.0).

Zanim jednak niemieccy podwodnicy wykonali swoje zadanie nadleciały samoloty, które wystartowały kilkadziesiąt minut wcześniej z najnowocześniejszego brytyjskiego lotniskowca Ark Royal. Zgodnie z tym, co pisał Clay Blair w monumentalnej pracy pt. Hitlera wojna U-Bootów:

Spowodowało to konieczność natychmiastowego ukrycia się pod wodą. Schmidt i jego pomocnik pozostali na nieprzyjacielskim statku. Pospiesznie schodząc w zanurzenie, zapomniano odciąć linkę łączącą okręt z tratwą ratunkową. Płynęła po powierzchni morza nad U-30 niczym boja, o czym Lemp nie wiedział.


Reklama


Trzej piloci brytyjscy zauważyli „ciemny obiekt” (pneumatyczną tratwę ratunkową) i zaatakowali go bombami. Kilka z nich wstrząsnęło U-Bootem. Brytyjczycy nie wiedzieli o fatalnej konstrukcji bomb. Niektóre po zderzeniu z wodą, wybuchając, odskakiwały w górę, co powodowało rozprysk odłamków na trasie samolotów. Dwie maszyny zostały poważnie uszkodzone odłamkami i musiały wodować.

Ich piloci zostali uratowani przez Niemców. Ostrzeliwani przez trzeci samolot Niemcy, nie mając innego wyjścia, zatopili w końcu Fanad Head przy użyciu torped. Statek zatonął o 18.30.

Artykuł stanowi fragmentksiążki Claya Blaira pt. Hitlera wojna U-Bootów (Bellona 2022).
Artykuł powstał w oparciu o książkę Claya Blaira pt. Hitlera wojna U-Bootów (Bellona 2022).

Żaden U-boot nie zszedł tak głęboko

Wtedy na niebie pojawiło się sześć kolejnych maszyn wysłanych z Ark Royal. które natychmiast przystąpiły do ataku, obrzucając U-boota bombami. Niedługo później nadpłynęły również trzy niszczyciele, odesłane z obstawy Ark Royal. Jak czytamy w książce Claya Blaira:

Wszystkie były wyposażone w najnowszy typ azdyku [sonaru], obsługiwany przez wykwalifikowany personel. Jeden zajął się poszukiwaniem załogi „Fanad Head”, dwa pozostałe tropiły – i odnalazły – U-30. Warunki do poszukiwań hydrolokatorem były sprzyjające, obsługa dokładnie wiedziała, co ma robić.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Obydwa niszczyciele zlokalizowały U-30 i zaatakowały go serią bomb głębinowych. W wyniku wybuchów pokruszyły się szklane tablice przyrządów pomiarowych, uszkodzone zostały pokrywy dwóch dziobowych wyrzutni torpedowych i nastąpiło otwarte pęknięcie zaworu w przedziale maszynowym, zalewając częściowo pomieszczenie.

Zanim załoga zdążyła zlikwidować przeciek i zorganizować grupę do przeniesienia wody wiadrami do zęz centrali, skąd mogła zostać wypompowana za burtę, U-30 zszedł na 143 metry, a więc głębiej niż jakikolwiek U-Boot.


Reklama


Mimo wysiłków Brytyjczyków Lempowi ostatecznie po sześciu godzinach udało się umknąć pościgowi i dotrzeć bezpiecznie do Niemiec.

Atak U-39 na Ark Royal

W tym samym momencie, gdy z pokładu Ark Royal startowały pierwsze trzy samoloty mające zaatakować U-30, lotniskowiec został namierzony przez innego U-boota. Jego załoga akurat wracała do kraju, kiedy natknęła się na osamotniony okręt Royal Navy.

HMS Ark Royal. Zdjęcie wykonane około 1939 roku
HMS Ark Royal. Zdjęcie wykonane około 1939 roku

Dowódca U-39, trzydziestoletni kapitan Gerhard Glattes, wprost nie mógł uwierzyć w swoje szczęście. Lotniskowiec bowiem – chcąc umożliwić start samolotom – ustawił się pod wiatr, to z kolei spowodowało, że „znalazł się cztery mile od niszczycieli osłony – Faulknera, Foxhounda i Firedrake”. Niemcy nie mogli przepuścić takiej okazji. W Hitlera wojnie U-Bootów czytamy, że:

Na U-39 zapanowało niewyobrażalne podniecenie. Po dwudziestu sześciu dniach bezowocnego patrolowania Glattes miał w krzyżu celownika klejnot Royal Navy.


Reklama


Precyzyjnie, kompetentnie i spokojnie wydał rozkaz gotowości dziobowym wyrzutniom; otworzyły się zewnętrzne pokrywy. Była dokładnie 15.07, kiedy wystrzelił salwę trzech elektrycznych torped z zapalnikami magnetycznymi.

Myśliwy zamienia się w zwierzynę

Gdy załoga usłyszała serię wybuchów była pewna, że torpedy dosięgły celu. Tak się jednak nie stało. Żaden z pocisków nie trafił. Być może Glattes źle ocenił prędkość, z jaką płynął przeciwnik. Według innej wersji zawiodły zapalniki magnetyczne, co spowodowało przedwczesną detonację. Tak czy inaczej Ark Royal wyszedł z ataku bez szwanku, za to U-39 z myśliwego zamienił się w zwierzynę.

U-39 i jego załoga (domena publiczna).
U-39 i jego załoga (domena publiczna).

W pościg za okrętem podwodnym ruszyły niszczyciele obstawy. Dzięki wykorzystaniu azdyków już po osiemnastu minutach namierzono U-boota. Gdy zlokalizowano przeciwnika rozpoczął się atak przy użyciu bomb głębinowych:

Pierwsza seria spowodowała wyładowanie łukowe baterii, co całkowicie pozbawiło okręt oświetlenia. Glattes zszedł na głębokość około 70 metrów. Druga salwa dosięgła go również – popękały zawory denne i kołnierze. Słona woda zaczęła wlewać się do baterii, wytwarzając śmiertelny gaz – chlor. Potem przestały działać silniki elektryczne i U-39 stał się niezdolny do manewrowania w położeniu podwodnym.

Wszyscy przeżyli

Wstrząśnięty skutkami ataku Glattes był przekonany, że okręt nie ma szans na ocalenie i dlatego po dwudziestu minutach zdecydował o wynurzeniu. Jednocześnie rozkazał załodze opuszczenie jednostki.

Gdy o 15.45 U-39 pojawił się na powierzchni niszczyciele otworzyły do niego ogień z dział pokładowych. Przerwano go jednak na widok wyskakujących za burtę niemieckich marynarzy.


Reklama


Aby nie dopuścić do przejęcia U-boota „ludzie Glattesa założyli ładunek wybuchowy w celu samozatopienia okrętu i otworzyli luk dziobowego przedziału torpedowego”. Po detonacji U-39 poszedł niemal natychmiast na dno.

Był pierwszym niemieckim okrętem podwodnym straconym podczas II wojny światowej. Ocalała za to cała załoga. Z wody wyłowiono „czterdziestu trzech brodatych, wstrząśniętych rozbitków”.

U-39 był pierwszym niemieckim okrętem podwodnym zatopionym podczas II wojny światowej (domena publiczna).
U-39 był pierwszym niemieckim okrętem podwodnym zatopionym podczas II wojny światowej (domena publiczna).

Brytyjczycy mieli powody do świętowania. Początkowo myśleli zresztą, że udało im się posłać na dno dwa U-booty i to właśnie U-39 zatopił Fanad Head.

Z błędu wyprowadził ich dopiero komunikat Berlina o wzięciu do niewoli dwóch pilotów. Zostali oni później pozostawieni przez Lempa na brzegu neutralnej Islandii.

Przeczytaj również o tym, że w ciągu godziny Niemcy stracili dwa najgroźniejsze U-Booty. Kapitan błagał Brytyjczyków, by go ratowali


Reklama


Nowe wydanie monumentalnej książki Claya Blaira

Biblioteka

Autor
Rafał Kuzak

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy srebrnego wieku, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły, Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Wawel. Biografia (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.