Ubiór w powstaniu warszawskim. Dlaczego kobiety szły do walki w niepraktycznych sukienkach i letnich bucikach?

Strój jak na piknik, a nie do walki” – wspominała jedna z uczestniczek powstania warszawskiego. To nie przypadek, że kobiety szły „w sukienkach na barykady”. Nie miały innego wyjścia, a przełożeni przekonywali je, że… nie mają też potrzeby ubierać się jak na wielotygodniowe walki.

Rankiem 1 sierpnia 1944 roku, gdy żołnierze podziemia zaczęli zmierzać na wyznaczone sobie pozycje, tylko warszawscy rykszarze zauważali, że ubiory młodych ludzi nie są zupełnie zwyczajne.


Reklama


Oczywiście przyszli powstańcy dokładali starań, by nie zwracać na siebie uwagi. Pewnych detali nie dało się jednak ukryć.

Chłopcy starali się zadbać o strój pozwalający na bezproblemowe czołganie się czy przeskakiwanie płotów (mocne i wygodne buty, solidne spodnie i koszule). Ich koleżanki były w dużo gorszej sytuacji. Dziewczęta paradujące w takim ubraniu po ulicach okupowanej Warszawy natychmiast ściągnęłyby na siebie niepożądane spojrzenia.

Mężczyźni ruszający do walki założyli adekwatne ku temu stroje, kobiety nie miały takiej możliwości (Stefan Bałuk/domena publiczna).
Mężczyźni ruszający do walki w powstaniu założyli adekwatne ku temu stroje, kobiety nie miały takiej możliwości (Stefan Bałuk/domena publiczna).

Ubrane jak na letni spacer

W efekcie sanitariuszki, które już za chwilę pod ostrzałem miały opatrywać rannych, szły do powstania ubrane jak na spacer nad Wisłę. Halina Jędrzejewska (ps. „Sławka”) wspomina na kartach książki Dziewczyny z powstania:

Wierzyliśmy, że szybko przepędzimy Niemców. Zgodnie z instrukcjami do Powstania wyszłyśmy przygotowane na dwa dni walki. Byłam w letniej sukience i z torbą sanitarną na ramieniu.


Reklama


W innym miejscu „Sławka” opisuje dokładnie swój strój. Miała wygodne buty (co w czasie walk musiało się okazać zbawienne) i cieniutką sukienkę. Wiele jej koleżanek bardzo zadbało o siebie tuż przed godziną „W”. Wyglądały pięknie, choć ubrały się zupełnie niepraktycznie jak na taką „okazję”. Zresztą, kto mógł wówczas wiedzieć, w jakich warunkach przyjdzie się młodym warszawiakom bić?

„Rzeczy zupełnie nieodpowiednie na ten czas”

Halina Jędrzejewska opowiadała w relacji zachowanej w zbiorach Muzeum Powstania Warszawskiego:

Do Powstania poszłam w sukience z mundurka harcerskiego, który gdzieś jeszcze został. Cieniutka sukienka – to jest szare płótno, nic więcej.

Wiele młodych dziewcząt poszło do powstania w letnich sukienkach (domena publiczna).
Wiele młodych dziewcząt poszło do powstania w letnich sukienkach (domena publiczna).

Nie miałam żadnego sweterka, niczego, dobrze, że miałam trepki na nogach, już nie pamiętam jakie, ale miałam wygodne pantofle, w których mogłam chodzić. Ale przecież starsze koleżanki przyszły bardzo różnie ubranie, czasem w bardzo ładnych rzeczach, ale zupełnie nieodpowiednich na ten czas.

„To było nasze jedyne »umundurowanie«”

Inna dziewczyna walcząca w powstaniu, Zofia Radecka, tak opisała strój, w którym ruszyła do boju:


Reklama


Zupełnie nie przygotowałam się na to, że Powstanie potrwa dłużej niż dwa, góra trzy dni. Oprócz zmiany bielizny nie miałam ze sobą żadnych ubrań. A ubrana byłam w sukienkę w paseczki i rzemykowe sandałki. Strój jak na piknik, a nie do walki.

Powstanki które pełniły służbę w owych letnich sukienkach i lekkich bucikach, od cywili odróżniały się tylko powstańczymi opaskami. Wspominała o tym także aktorka Alina Janowska, która w czasie powstania była łączniczką: „Opaski na rękawie – to było nasze jedyne »umundurowanie«”.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

„W sukience przecież byłam”

Kiedy oddział Haliny Jędrzejewskiej zdobywał Monopol Tytoniowy na ul. Dzielnej, lał deszcz. Chociaż akcja zakończyła się sukcesem, kobieta nie wspominała jej dobrze. Powstańcy kompletnie przemokli. Gdy przyszło im nocować na kamiennych schodach zdobytej fabryki w szczególnie złej sytuacji były dziewczęta.

W letnich sukienkach, pozbawione możliwości zmiany ubrania bądź okrycia się czymkolwiek, przez całą noc drżały z zimna, siedząc i śpiąc na schodach. Jakakolwiek kurtka, płaszcz czy ciepły sweter wydawały im się wówczas marzeniem.

Cienka bluzka, letnia sukienka. Właśnie tak wyglądała w pierwszych dniach garderoba młodych powstanek (Wincenty Szober/domena publiczna).
Cienka bluzka, letnia sukienka. Właśnie tak wyglądała w pierwszych dniach garderoba większości młodych powstanek (Wincenty Szober/domena publiczna).

Inna żołnierka, Janina Kolasińska (ps. „Żaba”) pisała wprost:

Przydzielono mnie do [Zofii] Bratkowskiej, komendantki WSK. Więc byłam jej łączniczką i biegałam po wszystkich kanałach, nie kanałach, przez te rury podwójne, złączone, kanalizacyjne. 

Pod ziemią powykopywane były dziury i przełaziło się. Przecież nie było umundurowania, w sukience przecież byłam. W spodniach nie pamiętam, żebym w ogóle chodziła. I potem ciemnymi ulicami…


Reklama


Męska koszula i spodnie mundurowe

Część walczących dziewcząt zaopatrzyła się zaraz na początku walki, po zdobyciu niemieckich magazynów wojskowych na Stawkach. Jak wspomina „Sławka”, powstańcy znaleźli tam mnóstwo niemieckich mundurów. Stamtąd wzięły się zwłaszcza słynne panterki, w których – jak podkreśla Anna Herbich – „później chodziło całe Powstanie”.

Po zdobyciu magazynów Halina Jędrzejewska wreszcie skompletowała dla siebie porządny i wygodny strój. Dostała panterkę i spodnie mundurowe, a od kolegów z oddziału męską koszulę znalezioną w jakimś opuszczonym mieszkaniu.

Przeczytaj również o tym co jedli powstańcy warszawscy. „To było niesamowite świństwo”.

Bibliografia

  • Archiwum Historii Mówionej MPW, relacja Haliny Jędrzejewskiej.
  • Archiwum Historii Mówionej MPW, relacja Janiny Kolasińskiej.
  • Archiwum Historii Mówionej MPW, relacja Zofii Radeckiej.
  • Archiwum Historii Mówionej MPW, relacja Danuty Stępniewskiej.
  • Herbich A., Dziewczyny z powstania, Znak Horyzont, Warszawa 2014.
  • Michalski D., Jam jest Alina, czyli Janowska Story, Warszawa 2007.
Autor
Aleksandra Zaprutko-Janicka
3 komentarze

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.