Polscy uchodźcy. Fotografia z 1941 roku.

Warunki życia w okupowanej Polsce. Co stało się, gdy do miast trafiły setki tysięcy wysiedlonych i uchodźców?

Strona główna » II wojna światowa » Warunki życia w okupowanej Polsce. Co stało się, gdy do miast trafiły setki tysięcy wysiedlonych i uchodźców?

Polskie miasta już przed II wojną światową zmagały się na wielką skalę z problemem przeludnienia i „głodu mieszkaniowego”. Sytuacja, wcześniej ciężka, stała się prawdziwie koszmarna w następstwie polityki prowadzonej przez okupanta niemieckiego.

Do Generalnego Gubernatorstwa masowo przesiedlano ludność ziem wcielonych do Rzeszy. Co więcej trwały też wysiedlenia w obrębie miast, gdzie całe kwartały ulic rezerwowano na potrzeby okupanta.


Reklama


Polacy – zwłaszcza posiadający większe, komfortowe mieszkania, w standardzie, jaki władze uważały za właściwy dla Niemców – byli eksmitowani do dzielnic obrzeżnych, lub wyrzucani na bruk, bez jakiejkolwiek alternatywy.

Dziesiątki tysięcy wygnanych warszawiaków

Za organizację rekwizycji lokali odpowiadały utworzone na polecenie Niemców Urzędy Mieszkaniowe, podległe bezpośrednio naczelnikom powiatów lub miast.

Polska rodzina wysiedlona z Kraju Warty. Fotografia z 1940 roku.
Polska rodzina wysiedlona z Kraju Warty. Fotografia z 1940 roku.

W Warszawie z samego tylko obszaru „dzielnicy niemieckiej” – umiejscowionej na południu Śródmieścia – wysiedlono do połowy roku 1943 około 20 000 osób. Konspiracyjny „Biuletyn Gospodarczy” szacował jednak, że łącznie w okupowanej stolicy było w tym czasie 60 000 osób wygnanych ze swoich mieszkań i pozbawionych innego lokalu.

Z tym samym zjawiskiem zmagano się także w mniejszych miastach. Profesor Sebastian Piątkowski szacuje, że chociażby w Radomiu na samym początku wojny z ulic zajętych na potrzeby „dzielnicy niemieckiej” wysiedlono co najmniej 500 osób, „rozproszonych odtąd po peryferyjnych rejonach”.


Reklama


Eksmisje nasiliły się jeszcze po likwidacji getta latem 1942 roku. Do opustoszałych kamienic zamieszkanych dotąd przez Żydów przenoszono Polaków, by tym sposobem „oczyścić” centrum Radomia i poszerzyć dzielnicę niemiecką.

Warunki jak z horroru

Szacuje się, że w Krakowie w roku 1943 na jedną izbę w polskim mieszkaniu przypadało średnio trzech lokatorów. W Warszawie nawet jawna, kolaborancka prasa przyznawała – latem roku 1941 – że istnieje 550 lokali jednoizbowych, gdzie mieszka po 12 osób. Faktyczna liczba takich klitek z piekła rodem była zapewne o wiele wyższa.

Polscy uchodźcy. Fotografia z 1941 roku.
Polscy uchodźcy. Fotografia z 1941 roku.

Także w ośrodkach prowincjonalnych ciasnota przekraczała wszelkie granice. Można przytoczyć, za profesorem Czesławem Łuczakiem, przykład powiatu dębickiego, skąd donoszono: „Ludzie mieszkają we wszystkich możliwych do schronienia głowy pomieszczeniach. Luźne rodziny mieszkają w komórkach bez okien, w stajniach, drewutniach”.

Także w Radomiu, jak pisze profesor Piątkowski, zagospodarowywano każdą wolną przestrzeń: „Prowizoryczne mieszkania, rozdzielone zazwyczaj drewnianymi przepierzeniami, powstawały przede wszystkim na strychach i poddaszach”.


Reklama


Wreszcie koszmarny ścisk stał się nieodłącznym elementem życia w okręgach przemysłowych. W Zagłębiu Dąbrowsko-Sosnowieckim często zdarzało się, że w jednym pokoju mieszkało po 25 osób.

Z kolei w odniesieniu do części Górnego Śląska zagarniętej przez Niemców w roku 1939 oficjalny raport władz hitlerowskich podawał: „Stłoczenie 10, a nawet 15 i więcej ludzi w jednym małym pomieszczeniu nie należy do rzadkości”.

****

Powyższy tekst przygotowałem na potrzeby książki Okupowana Polska w liczbach (Bellona 2020)To wspólna publikacja autorstwa członków zespołu portalu WielkaHISTORIA.pl, ukazująca realia życia Polaków w latach II wojny światowej.

Prawdziwy obraz życia w okupowanej Polsce

Wybrana bibliografia

  • Łuczak C., Polityka ludnościowa i ekonomiczna hitlerowskich Niemiec w okupowanej Polsce, Poznań 1979.
  • Madajczyk C., Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, tom 1–2, Warszawa 1970.
  • Piątkowski S., Radom w latach wojny i okupacji niemieckiej (1939–1945), Lublin–Warszawa 2018.
  • Szarota T., Okupowanej Warszawy dzień powszedni, Warszawa 1978.
  • Winstone M., Generalne Gubernatorstwo. Mroczne serce Europy Hitlera, Poznań 2015.
Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.