Żydzi w wagonie zmierzającym do obozu zagłady.

Wspomnienia ludzi, którzy rozładowywali transporty śmierci w Sobiborze. "Trupy były zielone, skóra oddzielała się od ciała"

Strona główna » II wojna światowa » Wspomnienia ludzi, którzy rozładowywali transporty śmierci w Sobiborze. "Trupy były zielone, skóra oddzielała się od ciała"

W czerwcu 1943 roku do obozu zagłady w Sobiborze – przy stacji kolejowej Chełm-Włodawa – przybył wielki transport ze Lwowa. Relacji z tego wydarzenia jest kilka i choć różnią się w szczegółach, główne informacje są spójne i przerażające.

Transport mógł mieć do 50 wagonów. Leon Felhendler zapamiętał, że dwadzieścia pięć było z żywymi, a druga połowa już z trupami. Szlomo Podchlebnik naliczył wagonów 45, ale upierał się, że żywi i nieżywi byli w każdym.


Ponieważ był to ogromny transport, esesmani zdecydowali, że do rozładunku zostaną spędzeni wszyscy obozowicze. Gdy ci podeszli do pociągu, uderzył ich nieprawdopodobny fetor. Cofnęli się. Wtedy rzucili się na nich wachmani i esesmani, zaczęli okładać kijami i pejczami. Kto się ociągał, był szczuty psem.

„Próbowałem wyciągnąć z wagonu zwłoki, w rękach została mi tylko skóra”

Gdy drzwi zostały otwarte, oczom więźniów ukazał się straszliwy widok. Transportowani musieli przebywać w wagonach bardzo długo, nawet dwa tygodnie, może dłużej.

Brama obozu w Sobiborze. Fotografia z 1943 roku.
Brama obozu w Sobiborze. Fotografia z 1943 roku.

Jak pisał Felhendler: „Ludzie byli spleceni w ostatnich śmiertelnych skurczach, pognieceni, zduszeni, stanowili nierozerwalną całość. Ciała były na wpół zgniłe. Odpadały kawałkami. Z niektórych tryskała krew, pracujący brodzili po kostki we krwi”.

Hella Fellenbaum-Weiss: „Trupy były zielone, a skóra oddzielała się od reszty ciała”.

Filip Białowicz: „Niektóre dzieci miały tak nabrzmiałe ciała, że wyglądały jak dorośli. Próbowałem wyciągnąć z wagonu czyjeś zwłoki, lecz w rękach została mi tylko skóra”.


Szlomo Podchlebnik: „Chłopcy musieli sobie nabierać piasek w ręce, gdyż z każdego trupa ściągała się już rozkładająca skóra i ciało”.

„Żydzi, ja jeszcze żyję”

Aharon Licht: „My z bólu zgrzytamy zębami. Pozostali skaczą z wagonów, są bici, też pomagają taszczyć kobiety za włosy. Wszyscy [z transportu] idą do ognia. Ale w tej masie byli jeszcze żywi”.

Filip Białowicz: „Ci, którzy jeszcze żyli, byli wycieńczeni i bliscy szaleństwa”.

Nowa książka Michała Wójcika pt. Zemsta. Zapomniane powstania w obozach Zagłady: Treblinka, Sobibór, Auschwitz-Birkenau już w sprzedaży.
Tekst stanowi fragment nowej książki Michała Wójcika pt. Zemsta. Zapomniane powstania w obozach Zagłady: Treblinka, Sobibór, Auschwitz-Birkenau (Wydawnictwo Poznańskie 2021).

Podchlebnik: „Kobiety i dzieci, mężczyźni wyglądali jak obłąkani. Włosy rozwichrzone, oczy wytrzeszczone, z szklanym wyrazem mąk i strach”.

Hella Fellenbaum-Weiss: „Opowiadali nam o okropnym zdarzeniu: byli gazowani chlorem w wagonach podczas drogi. Szlochali, gdy wysiadali z wagonów”.

To właśnie wtedy Aharon Licht chwycił jakieś zwłoki i okazało się, że ten ktoś żyje. Była to kobieta, krzyknęła: „Żydzi, ja jeszcze żyję”. Nikt nie mógł jej pomóc. Została zastrzelona.

„Błagałem go, mówiąc, że nie mogę znieść tego zapachu”

Filip Białowicz był u kresu wytrzymałości. Dostrzegł kobietę z dzieckiem. Nie żyli, ale nadal byli do siebie przytuleni.

Wlepiłem w nich wzrok i wstrząśnięty nie mogłem się poruszyć. Miałem już dość tego piekła. Wolałem umrzeć, niż nadal wykonywać tę straszną pracę. Chcąc nakłonić któregoś z Niemców, aby mnie zastrzelił, położyłem się na ziemi.

Frenzel natychmiast podszedł i zaczął okładać mnie pejczem. »Wracaj do pracy!« — wrzeszczał. Błagałem go, mówiąc, że nie mogę znieść tego zapachu. »Zapal sobie przy pracy« — odrzekł Frenzel, wsadził mi w usta papierosa i zaczął się śmiać ze swojego chorego dowcipu.


Tę scenę każdy zapamiętał nieco inaczej. Lejba Felhendler, Symcha Białowicz i Aharon Licht utrzymują, że czteroletnie dziecko jeszcze żyło. Siedziało na zwłokach matki i nie rozumiało, co dzieje się dookoła. Licht dodał nawet, że się bawiło. To on był w pobliżu, jego wspomnienie jest najbliższe prawdy.

W tym momencie do Lichta podszedł Niemann. „Ach, jakie śliczne dziecko” — powiedział jakby do siebie. Filip Białowicz utrzymuje, że był to Frenzel: „Cóż za piękny widok” — miał zareagować. I wtedy wyciągnął aparat. Zrobił zdjęcie. (…)

Obóz zagłady w Sobiborze. Fotografia z roku 1943.
Obóz zagłady w Sobiborze. Fotografia z roku 1943.

Nie wiadomo, co się z tymi zdjęciami stało potem. Czy klisza została wywołana w obozie, czy może esesmani zawieźli rolki do Chełma i tam oddawali do wywołania. No i co potem z tymi zdjęciami. Po coś przecież je robili, komuś musieli pokazywać.

„Ta kobieta, to śliczne dziecko, tańczą mi przed oczami”

Świadkowie twierdzą, że rozładunek transportu ze Lwowa trwał cztery godziny. Przez ten czas więźniowie cały czas byli popędzani i bici. Po skończeniu esesmani rozkazali im coś zaśpiewać, przecież jest niedziela, czas odpoczynku i zabawy. A potem pozwolili im się umyć, wyrzucić zakrwawione ubrania i dobrać sobie ze stery po zagazowanych — czyste.


Licht: „Załamany padam na swoją pryczę i zalewam się łzami, w spazmatycznym płaczu. Wszyscy moi towarzysze płaczą wraz ze mną. Jestem zmęczony, przybity, z trudem zasypiam — myśląc, w jaki sposób moglibyśmy zemścić się na tych bandytach”.

Podchlebik nie mógł zasnąć tej nocy. Rano wypił tylko kawę, nic innego nie mógł wziąć do ust. Cały czas zdawało mu się, że w ręce wżarł się odór trupów. Taki stan utrzymywał się dwa tygodnie. Uratował go szwagier. Podawał mu jedzenie do ust, tylko w ten sposób mógł coś jeść.

Żydzi w wagonie zmierzającym do obozu zagłady.
Żydzi w wagonie zmierzającym do obozu zagłady. Miejsce i data wykonania zdjęcia nieznane.

W podobnie złym stanie był Licht. Nie mógł jeść, nie mógł skupić się na pracy.

Ta kobieta, to śliczne dziecko, inni martwi tańczą mi przed oczami i krzyczą: »Zemsta, bracia! Zemścijcie się za naszą niewinną krew żydowską!«.

Łapię się za różne roboty, ale wszystko wypada mi z rąk. Myślę, co dalej. Wracamy do obozu. Spotykam się z moimi towarzyszami. Każdy z nas ma to samo uczucie: raz na zawsze musimy skończyć z naszą męką.

Przeczytaj też o strasznym zapachu Auschwitz-Birkenau. To mówili więźniowie zmuszani wdychać prochy pomordowanych.


Źródło

Powyższy tekst stanowi fragment książki Michała Wójcika pt. Zemsta. Zapomniane powstania w obozach Zagłady: Treblinka, Sobibór, Auschwitz-Birkenau. Ukazała się ona nakładem Wydawnictwa Poznańskiego w 2021 roku.

Tytuł, lead oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce korektorskiej.

Niepowiedziana historia żydowskiego oporu

Autor
Michał Wójcik
3 komentarze

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.