Rodzice Jana Kuriaty na miejscu wioski Rudnia

Wspomnienia Polaków wysiedlanych z Wołynia. Ostatnia rozmowa z NKWD na zawsze zapadła im w pamięć

Strona główna » Historia najnowsza » Wspomnienia Polaków wysiedlanych z Wołynia. Ostatnia rozmowa z NKWD na zawsze zapadła im w pamięć

Rodzina Kuriatów została wysiedlona z Wołynia późnym latem 1945 roku. Ich wioska wówczas była już tylko pogorzeliskiem. Wciąż jednak wierzyli, że wrócą na swoje, gdy tylko Amerykanie pokonają Sowietów.

Poniższa fabularyzowana opowieść o doświadczeniach Stanisława Kuriaty ukazała się na kartach książki jego syna Jana pt. Wołyniacy. Jedno życie (Prószyński i S-ka 2022).

W okolice stacji kolejowej w Rokitnem doczłapaliśmy się pod wieczór albo i nawet już mrok zapadał. Były to w końcu pierwsze dni września. Przywitali nas sowieccy żołnierze, którzy nie dopuszczali wozów na stację. Mieliśmy czekać do jutra rana przed stacją, to wtedy miało się rozpocząć załadowywanie ludzi i zwierząt. Nikt oczywiście nie martwił się tym, jak spędzimy tę noc.


Reklama


Jakiś litościwy sołdat pozwolił nam chodzić do studni dworcowej, do której ustawiała się nieustannie długa kolejka. Wićko znalazł niewielki strumyk z drugiej strony drogi i tam popędziliśmy bydło do wodopoju, a kto miał konie, to i konie. Dla nas to i tak było dobre, bo od dawna nie mieliśmy tak czystej wody jak ta ze studni w Rokitnem.

Każdy trzymał swoją kartę

Nazajutrz okazało się, że procedury ładowania ludzi i zwierząt do wagonów nie są ani proste, ani szybkie, co spowodowało kolejkę do odpowiednich stolików, gdzie sprawdzano dokumenty ewakuacyjne, spisywano liczbę zwierząt domowych, w tym zwłaszcza koni i krów.

Stanisław Kuriata z żoną i córką
Stanisław Kuriata z żoną i córką. Fotografia z 1946 lub 1947 roku (archiwum rodzinne).

Na tej podstawie przydzielano wagony. Były także specjalne do bydła. Ze zdziwieniem patrzyliśmy na podstawione wagony towarowe, do których wprowadzały się kolejne rodziny, a zwierzęta umieszczano w tak zwanych węglarkach.

Każdy człowiek trzymał swoją kartę ewakuacyjną – dokument po polsku i po ukraińsku, tak zwany ewakuacijnyj list – gdzie dane osobowe wpisywane były piórem, a zaznaczenie w naszym przypadku, że jesteśmy ewakuowani do Hrubieszowskie, nie miało dla nas żadnego znaczenia. Nie mieliśmy pojęcia, gdzie to Hrubieszowskie jest, a map żadnych nikt z nas nie posiadał.


Reklama


W karcie też było wpisane, ile kto miał sztuk bydła, jakie maszyny, ile ziarna, a nawet jak ktoś miał maszynę do szycia, to i ją wpisywano.

Nie mieliśmy domów, bo przecież były popalone, to dlatego wpisywano wszystkim rodzinom, że miały domy proste, najtańsze. Nie mieliśmy niczego cennego, o naszej tożsamości zaświadczały tylko dokumenty ewakuacyjne i można było oszukiwać, ile się chciało. Przy wydawaniu tych kart ludzie zapewniali, że na tej podstawie dostaniemy domy i gospodarstwa w nowej Polsce.

Tekst stanowi fragment książki Jana Kuriaty pt. Wołyniacy. Jedno życie (Prószyński i S-ka 2022).

Oj, Paljaki, Paljaki, ratujemy was przed UPA

My tkwiliśmy w końcowej części kolejki i nie zanosiło się na to, żebyśmy tego dnia zdążyli załadować się do wagonu. Siedzieliśmy tak przy drodze, było ciepło i pogodnie, między nami kręcili się sowieccy żołnierze, nie bardzo rozumieliśmy po co. Józia jednak pierwsza szepnęła mi na ucho:

– Obserwują nas, pilnują, czy może kto nie ma broni albo co…

Na ten widok zatrzymało się przy nas dwóch na wygląd młodszych oficerów z granatowymi czapkami z daszkiem. Nie wiedzieliśmy, że to oznaczało, iż są z NKWD, a oni przycupnęli przy nas niby to dla zabawy z małym Frankiem i Jadzią, a niby to dla zagadania z Józią, która była przecież młodą ładną dziewczyną.


Reklama


– Co tak szepczesz, diewczionka? – zagadał starszy z oficerów. Wszyscy czuliśmy przed nimi strach.

– Tak sobie rozmawiam z mężem – powiedziała nieśmiało Józia. – Martwimy się, bo nie wiemy, dokąd pojedziemy, co z nami będzie…

Zrobiło się cicho, bo nie potrafiliśmy przewidzieć reakcji Sowietów, a na dodatek uśmiechy zniknęły im z twarzy i patrzyli na nas bardziej surowym wzrokiem.

– Oj, Paljaki, Paljaki – westchnął ten starszy. – Ratujemy was przed UPA, przed wymordowaniem przez tych banderowskich faszystów. Ja rozumiem, że wam teraz ciężko, ale wojna dopiero co skończyła się, wszystkim teraz bardzo ciężko, to przecież rozumiecie.

To będzie nowa Polska

– A skąd jesteście? – zagadnął niespodziewanie czystą polszczyzną ten młodszy. – Z jakiej wioski?

Rokitno Wołyńskie z którego wyruszyli w drogę Kuriatoqwi
Rokitno Wołyńskie na współczesnej mapie. To stamtąd wyruszyła w drogę rodzina Kuriatów, wysiedlonych z pobliskiej Rudni Łęczyńskiej.

– Rudni Łęczyńskiej, co jej nie ma, bo spalona – wyrwało mi się.

– Aaa, Rudnia… – zastanowił się enkawudzista. – A kto was spalił, UPA?

– Nie, Niemcy, Wehrmacht…

– Gawarisz: Niemcy… – Oficer NKWD patrzył uważnie w moje oczy. – Ty jesteś pewny, że to byli Niemcy?

– Ci, co się uratowali, to mówili, że Niemcy – opowiadałem zgodnie z prawdą. – Słychać było motory samochodów, serie z karabinów maszynowych…


Reklama


– Nu, ładna – starszy enkawudzista wstał – bo ja myślałem, że to może banderowcy, ale jak mówisz, że to byli Niemcy, to znaczy, że to byli Niemcy. Józia nie byłaby sobą, gdyby nie wykorzystała okazji, żeby zapytać obu oficerów o miejsce docelowe naszej ewakuacji. Odpowiedział ten, który był najprawdopodobniej Polakiem:

– Miejsca dokładnego nikt nie zna. To będzie nowa Polska. Cały rozdział miejsc będzie dopiero tam, w Polsce…

Rodzice Jana Kuriaty na miejscu wioski Rudnia
Kuriatowie na miejscu wioski Rudnia, fotografia współczesna (archiwum rodzinne).

Tutaj od trzydziestego dziewiątego roku jest terytorium sowieckie

– Jak w Polsce? – wyrwało się teściowej. – Przecież tu jest Polska…

Enkawudziści popatrzyli surowo na nią i na nas. – Jak to, obywatele? To nie wiecie, że tutaj od trzydziestego dziewiątego roku jest terytorium Związku Sowieckiego? Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej?!

– Wiemy – powiedziałem szybko – wiemy.


Reklama


Starszy enkawudzista odwrócił się w stronę Józi i powiedział cichutko: – Znajesz szto, dziewoczka? Nie gawari etawo bolsze nikamu, panimajesz, nikamu! Gdieże ta wasza Polsza? Nigdie. A my wiesdie.

Brzmiało to bardzo surowo, a my nie rozumieliśmy, że za podobne gadki można było zapłacić bardzo srogą cenę, bo i skąd mogliśmy to wiedzieć. Cały strach zawarł się w słowach, że Polski nie ma nigdzie, a oni są wszędzie, a przez mały moment wierzyliśmy, że tam, w tej nowej Polsce, ich nie będzie, że znikną.

Źródło

Powyższy tekst stanowi fragment książki Jana Kuriaty pt. Wołyniacy. Jedno życie. Ukazała się ona nakładem wydawnictwa Prószyński i S-ka w 2022 roku.

Tytuł, lead oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce korektorskiej.

Przejmująca opowieść rodzinna o Polakach z Wołynia

Autor
Jan Kuriata

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.