Zdrowie i choroby Władysława IV Wazy. Najbardziej schorowany król w dziejach Polski

Strona główna » Nowożytność » Zdrowie i choroby Władysława IV Wazy. Najbardziej schorowany król w dziejach Polski

Na sławnym portrecie pędzla Rubensa Władysław IV Waza jest postawny, wygląda zdrowo i silnie. Obraz powstał w roku 1624. Ledwie dekadę później król był już jednak wrakiem człowieka.

Władysław Waza, za młodu chwalony za sprawą „rycerskiej sylwetki”, jeszcze przed objęciem w 1633 roku zaczął w zastraszającym tempie tyć i tracić zdrowie.


Reklama


Król cierpiał między innymi na reumatyzm, dnę moczanową, czyli podagrę, kamicę nerkową, kiłę, chore zęby, stałe napady gorączki, okropne migreny. Anonimowy kronikarz twierdził, że nawet ceremonię wyniesienia go do władzy przesunięto w związku z atakiem jednej z wielu chorób. Potem zaś było tylko gorzej.

„Zbyteczna tusza” i „cielistość”

„Przyszedłszy do dojrzałego wieku, nabiera zbytecznej tuszy” — stwierdził oględnie nuncjusz apostolski Onorate Visconti w połowie lat 30. XVII wieku na temat wówczas mniej więcej 40-letniego władcy.

Władysław IV Waza na XVIII-wiecznym obrazie.

W innych źródłach wzmiankowano, że Władysław był „cielisty”. Po czterdziestce już tak bardzo, że służący mieli problem dźwigać jego krzesła.

Noszenie króla z miejsca na miejsce stało się konieczne, bo spuchnięte kończyny coraz częściej odmawiały mu posłuszeństwa. Zdarzały się okresy remisji, gdy Władysław chodził, a nawet ruszał na ukochane łowy. Zwykle jednak tylko leżał lub siedział.


Reklama


W łóżku spędzał czas przynajmniej do południa, tam słuchał mszy, spożywał obiady, przyjmował dworzan, urzędników, a także zagraniczne poselstwa. Były tygodnie, gdy nie wstawał w ogóle; zdarzało się też, że był zanoszony na leżąco na obrady sejmu.

Windy i wózki

Nawet w najlepszych momentach przeszkodę nie do pokonania stanowiły dla władcy schody. W podmiejskim pałacu ogrodowym (później nazwanym Kazimierzowskim) architekt Giovanni Battista Gisleni zaprojektował specjalną windę: szyb, gdzie na linach zawieszono krzesło, „w którym się spuszczał na dół Król Jego Mość”. Być może podobna konstrukcja trafiła także do głównej warszawskiej rezydencji – zamku królewskiego.

O bolesnym życiu, okropnej śmierci i trudnych relacjach Władysława IV z żoną piszę znacznie szerzej w mojej nowej książce pt. Damy srebrnego wieku. Pozycję poświęconą wielkim kobietom XVII stulecia, które uchroniły Polskę przed zupełnym upadkiem, kupicie na Empik.com.

Gisleni – znany szerzej za sprawą kościołów, ołtarzy, zdobnych komnat zamkowych, fryzów i frontonów, w latach czterdziestych XVII stulecia zaczął się specjalizować także w projektowaniu specjalnych monarszych krzeseł. Były one następnie rzeźbione oraz składane przez nadwornego stolarza, Hanusa Hanlego.

Szkicownik Gisleniego, zachowany w zbiorach drezdeńskiego Gabinetu Miedziorytów, zawiera rysunki dwóch takich mebli.


Reklama


Większy z foteli został zwieńczony baldachimem na specjalnym trójkątnym stelażu. Konstrukcja zawiera też podnóżek z ogranicznikiem i gięte oparcia. Nie to jednak najbardziej zwraca w niej uwagę. Krzesłu brakuje nóg — są za to dwie wielkie obręcze ze szprychami.

Drugi mebel wyposażono nie w koła, ale kółka. Łącznie cztery, mniejsze z tyłu i większe z przodu. Funkcja jest jednak taka sama. To monarszy wózek inwalidzki.

Projekty wózków Władysława IV Wazy ze szkicownika Gisleniego
Projekty wózków Władysława IV Wazy ze szkicownika Gisleniego

Jeden z foteli, wywieziony po latach do Francji przez Jana Kazimierza Wazę, miał skórzane obicie zdobione „złotą frędzlą”. W innym zamiast kół zamontowano drągi, tak by nieśli go służący, albo muły. Był też wariant z zasłonkami, dającymi ułudę prywatności nawet bez wstawania.

Król psuje się od środka

W 1640 roku lewa noga Władysława nabrzmiała już tak bardzo, że według świadków stała się cztery razy szersza od prawej. Smarowano ją, owijano, umieszczano w specjalnych futrzanych bamboszach. Wszystko na nic. A przecież to nie była najbardziej bolesna z monarszych dolegliwości.


Reklama


Władysław dosłownie psuł się też od środka. W tym samym roku odnotowano charakterystyczny epizod.

Pierwsza żona władcy, Cecylia Renata Habsburżanka, rodziła syna przewidywanego na następcę tronu. Po pałacu niosły się straszne, wprost nieludzkie jęki i krzyki. Nie wydawała ich jednak z siebie położnica, leżąca niemal w ciszy, ale król, spoczywający w sąsiedniej komnacie… i rodzący kamienie nerkowe.

Gdy władca umrze, a jego zwłoki zostaną rozkrojone, okaże się, że jedną nerkę miał „obrzękłą, przegniłą, pełną nacieczy”. Z drugiej lekarze wyjmą całą garść kamieni. „Musiał cierpieć strasznie” — słusznie komentował biograf Władysława IV, Henryk Wisner.

I cierpiał, wypada podkreślić, zaskakująco długo. Pomimo braku dostępu do nowoczesnej medycyny i nasilających się z roku na rok objawów odszedł dopiero 20 maja 1648 roku. W wieku 53 lat i po przynajmniej 15 latach medycznego horroru.

***

O bolesnym życiu, okropnej śmierci i trudnych relacjach Władysława IV z żoną piszę znacznie szerzej w mojej nowej książce pt. Damy srebrnego wieku. Pozycję poświęconą wielkim kobietom XVII stulecia, które uchroniły Polskę przed zupełnym upadkiem, kupicie na Empik.com.

Powyższy tekst powstał właśnie na jej podstawie. Bibliografia tematu znajduje się w książce.

Zobacz wszystkie nasze artykuły o Władysławie IV Wazie

Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.