Prowizoryczna produkcja węgla drzewnego na fotografii z 1944 roku.

Zimy w okupowanej Polsce. Przy straszliwej drożyźnie i niedoborach opału 10°C w mieszkaniu było szczytem marzeń

Strona główna » II wojna światowa » Zimy w okupowanej Polsce. Przy straszliwej drożyźnie i niedoborach opału 10°C w mieszkaniu było szczytem marzeń

W opracowaniach poświęconych realiom życia pod okupacją zaskakująco rzadko poruszane są kwestie boleśnie przyziemne. Nawet jeśli wspomina się o głodzie i drożyźnie, to nie o zimnie i jego skutkach. A przecież w obliczu chronicznych niedoborów opału mróz stanowił dla Polaków problem wprost apokaliptyczny.

Już pierwsza okupacyjna zima okazała się bardzo surowa. „Warschauer Zeitung” podawał, ze tylko do lutego 1940 roku było 50 dni z temperaturą poniżej zera. Przez 22 dni było poniżej -15 stopni. W styczniu panowały często 20- lub nawet 30-stopniowe mrozy.


Reklama


Działo się to w czasie, gdy ogromna część polskich domów – w miastach poddanych bombardowaniom lub mającym za sobą walki uliczne – nie posiadała okien, a ich dachy były dziurawe.

Naskórek na kielichu

Profesor Tomasz Szarota podaje, że w samej Warszawie potrzeba było 2 mln metrów kwadratowych szkła, do zapełnienia wszystkich braków. W praktyce częściej jednak okna były zakrywane dyktą.

Ulica Wielopole w Krakowie. Fotografia z lat 1940-1941.
Ulica Wielopole w Krakowie. Fotografia z lat 1940-1941.

Z kolei profesor Sebastian Piątkowski przytacza jednocześnie rzeczową i wyjątkowo przejmującą relację radomskiego księdza, zachowaną na kartach kroniki parafialnej:

Styczeń i luty [1940 roku] to miesiące okropnych mrozów, które trwały bez przerwy do 24 lutego. Dochodziły do -29 stopni Celsjusza dnia 22 stycznia. Dnia 1 lutego -18 stopni. 2 lutego -18 stopni. 3 lutego -22 stopnie. 13 lutego -16 stopni. 20 lutego -23 stopnie.


Reklama


W domu parafialnym popękały wobec tego rury wodociągowe, woda zalała mieszkanie na I piętrze w oficynie. W kościele strasznie zimno, bo okna uszkodzone nie stanowią żadnej ochrony. Wino w kielichu stale zamarza. Po spożyciu z kielicha pozostaje stale naskórek z wargi na zewnętrznej ścianie kielicha, no i spożywa się lód. Toteż frekwencja w kościele minimalna.

Tona węgla za półroczną pensję

Kolejne zimy nie okazały się może równie tragiczne, ale wciąż bardzo srogie. Nadal standardem były 20-stopnie mrozy.

Prowizoryczna produkcja węgla drzewnego na fotografii z 1944 roku.
Prowizoryczna produkcja węgla drzewnego na fotografii z 1944 roku.

Niedobór węgla sprawiał, że jego ceny wolnorynkowe biły wszelkie rekordy. Wszędzie za tonę trzeba było płacić więcej, niż wynosiła średnia lub nawet wysoka pensja Polaka. W Warszawie w roku 1941 taka ilość kosztowała już jednak w drugim obiegu nawet 1500 złotych – równowartość sześciomiesięcznych poborów urzędniczych.

Szczyt marzeń

W tej sytuacji imano się wszelkich możliwych alternatyw. W mieszkaniach były montowane doraźne piecyki, tak zwane kozy, a warszawiacy – podobnie jak mieszkańcy innych miast – na dziko ogałacali z drzew parki i wyjeżdżali na wyręb do okolicznych lasów.


Reklama


Ludwik Landau, w swojej bezcennej i spisywanej na bieżąco Kronice lat wojny i okupacji, podkreślał, że zimą 1940 roku za szczyt marzeń uchodziła temperatura w mieszkaniu wynosząca 10 stopni.

Tomasz Szarota przytacza także komentarz wydawanej konspiracyjnie „Kroniki Okupacji”, która w roku 1943 podawała: „Wiele mieszkań było przy kilkunastostopniowych mrozach nawet zupełnie nie opalanych, inne zupełnie niedostateczne, z reguły nie więcej niż jeden pokój w mieszkaniu”.

****

Powyższy tekst przygotowałem na potrzeby książki Okupowana Polska w liczbach (Bellona 2020)To wspólna publikacja autorstwa członków zespołu portalu WielkaHISTORIA.pl, ukazująca realia życia Polaków w latach II wojny światowej.

Prawdziwy obraz życia w okupowanej Polsce

Wybrana bibliografia

  • Landau L., Kronika lat wojny i okupacji, t. 1–3, Warszawa 1962.
  • Łuczak C., Polityka ludnościowa i ekonomiczna hitlerowskich Niemiec w okupowanej Polsce, Poznań 1979.
  • Madajczyk C., Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, tom 1–2, Warszawa 1970.
  • Piątkowski S., Radom w latach wojny i okupacji niemieckiej (1939–1945), Lublin–Warszawa 2018.
  • Szarota T., Okupowanej Warszawy dzień powszedni, Warszawa 1978.
Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.