Żona Bolesława Szczodrego. Jedyna polska królowa, której imienia nie znamy

Podsumowanie

Była żoną przeklętego króla, którego obwiniano o wszystkie klęski, jakie spotykały Polskę przez kolejne stulecia. Żadnej innej władczyni korona nie przyniosła tak mało szczęścia. Straciła władzę i nie była w stanie zapobiec skrytobójczej śmierci męża. Nie uratowała nawet syna – otrutego przez tych, którzy nie chcieli dopuścić by zasiadł na tronie.

Taki przypadek nie zdarzył się ani nigdy wcześniej, ani później w naszych dziejach. O poszczególnych królowych Polski wiadomo mniej lub więcej. Ale tylko o żonie Bolesława Śmiałego można powiedzieć, że jest zupełną zagadką.

O istnieniu tajemniczej władczyni poinformował Gall Anonim. Zrobił to lakonicznie i z pominięciem jakichkolwiek szczegółów pozwalających zidentyfikować kobietę.


Do wesela musiało dojść w latach 60. XI wieku, gdy książę był jeszcze młokosem. Wiadomo też, że władczyni wkrótce urodziła syna. Poza tym jednak jej biografia zawiera głównie białe plamy.

Kronikarz o zbyt bujnej wyobraźni

Następcy Galla Anonima w ogóle nie interesowali się postacią żony Bolesława Śmiałego. Wspomniał o niej dopiero Jan Długosz – człowiek tworzący przeszło trzysta lat później i znany z tendencji do zmyśleń oraz do łączenia faktów w istocie nie mających ze sobą nic wspólnego.

Niemal wszyscy historycy, którzy badali ten temat, sądzą, że kronikarzowi nie można dawać wiary. I że Wyszesława to tylko owoc jego wybujałej wyobraźni.

Długosz ni stąd ni zowąd stwierdził, że Bolesław pojął za żonę „córkę księcia Rusi, jedynaczkę, której przypadła w spadku po ojcu wielka część kraju”.

Podał kilka dat z jej życia, a także imię kobiety: Wyszesława. Problem w tym, że żadne wiarygodne źródła nie potwierdzają istnienia takiej postaci. Nie wiadomo kto dokładnie miałby być jej ojcem, a informacja o rzekomym spadku i jedynactwie brzmi wybitnie bałamutnie. Zwłaszcza, że na Rusi nie godzono się z dziedziczeniem tronów i ziem przez kobiety.

Bolesław Śmiały (Szczodry) w wyobrażeniu Jana Matejki.
Bolesław Śmiały (Szczodry) w wyobrażeniu Jana Matejki.

Nie da się zupełnie wykluczyć, że Długosz dysponował jakimiś dzisiaj zaginionymi zapiskami. Niemal wszyscy historycy, którzy badali ten temat, sądzą jednak, że kronikarzowi nie można dawać wiary. I że Wyszesława to tylko owoc jego wybujałej wyobraźni.

Skąd pochodziła tajemnicza królowa?

W ostatnich latach żony Bolesława szukano w Czechach i w Danii. Jeden badacz próbował też przemianować ją z Wyszesławy na Agnieszkę. Ale jego karkołomne wywody spotkały się głównie z szyderstwami. Wobec braku tropów naukowcy są zdani co najwyżej na luźne domysły.


Profesor Krzysztof Benyskiewicz stwierdził z rezygnacją:

Trudno dziś rozstrzygnąć, czy pamięć królowej przyćmiły tragedie rodzinne, wybryki porywczego męża, opieszałość kronikarzy czy też najzwyklejszy przypadek.

Niezależnie co było przyczyną, efekt jest oczywisty. Drugą polską królową zupełnie wymazano z historii.

Królewicz Mieszko z matką w wyobrażeniu Stanisława Wyspiańskiego.
Królewicz Mieszko z matką w wyobrażeniu Stanisława Wyspiańskiego.

Szkoda, bo losy musiała mieć wprost powieściowe. Była żoną władcy słynącego z zapalczywości, nienasyconej ambicji i dumy. U jego boku niewątpliwie dostąpiła zaszczytu koronacji. Bolesław samowolnie wyniósł się do rangi króla w roku 1079. Obyczaj epoki stanowił zaś, że wraz z mężczyznami koronowano także ich małżonki.

Leżała jakby umarła, bez tchu i bez życia

Kiedy po uśmierceniu krakowskiego biskupa Bolesław został przegnany z kraju, królowa razem z nim wyruszyła na Węgry. Mąż rychło zginął w niejasnych okolicznościach. Ona zaś – po latach poniewierki – wróciła do Polski wraz z dobiegającym dorosłości synem – Mieszkiem.


Nad Wisłę zawitała ponownie w 1086 roku. Nie zaznała tu spokoju. Już trzy lata później jej syn został otruty z polecenia politycznych konkurentów. To właśnie opowiadając o zgonie dynasty Gall Anonim wspomniał krótko o dawnej królowej. Pisał:

Biedna matka, gdy w sarkofagu składano szczątki nieodżałowanego chłopca, przez godzinę leżała jakby umarła, bez tchu i bez życia, i dopiero po egzekwiach biskupi ocucili ją wachlarzami i zimną wodą.

Zobacz też jak wyglądał mord dokonany na świętym Stanisławie. Przynajmniej zdaniem sporo późniejszych „artystów”…

Bibliografia

  1. K. Benyskiewicz, Tajemnica żony Bolesława Szczodrego [w:] W kręgu Bolesława Szczodrego i Władysława Hermana, Wydawnictwo UWr, Wrocław 2010.
  2. T. Jurek, Agnes Regina. W poszukiwaniu żony Bolesława Szczodrego, „Roczniki Historyczne”, t. 72 (2006).
  3. K. Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, PTPN, Poznań 2004.
  4. G. Pac, Kobiety w dynastii Piastów. Rola społeczna piastowskich żon i córek do połowy XII wieku – studium porównawcze, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2013.

Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.