Karcer i wieża strażnicza sowieckiego łagru.

Życie codzienne więźniów Gułagu na Kołymie. „Nigdy nie wyobrażałem sobie czegoś takiego”

Strona główna » II wojna światowa » Życie codzienne więźniów Gułagu na Kołymie. „Nigdy nie wyobrażałem sobie czegoś takiego”

W Rosji nie ma okręgu czy obwodu oficjalnie nazywanego Kołymą. Określenie to – zaczerpnięte od rzeki – przylgnęło jednak w języku polskim do obszaru, gdzie władze sowieckie ulokowały największy kompleks obozów pracy przymusowej wchodzących w skład niesławnego Gułagu.

Nad rzeką Kołymą w Republice Jakuckiej odkryto złoża złota, do których eksploatacji kierowano niezliczone rzesze więźniów.


Reklama


Jak pisze Stanisław J. Kowalski we wstępie do zbioru pamiętników pt. Polacy w sowieckich łagrach. Nie tylko Kołyma była to „kraina niemal wiecznego mrozu, gdzie przez prawie 10 miesięcy trwała wycieńczająca zima z temperaturami nierzadko dochodzącym do -70 stopni Celsjusza, przez co skuty lodem i niedostępny port w Magadanie, stolicy regionu, sprawiał, że teren ten, będący kontynentalną częścią Związku Sowieckiego, stawał się w istocie niedostępną wyspą, „przeklętą planetą”.

Na krańcu świata

O skutkach dojmującej izolacji i trudach pracy w nieludzkich warunkach ze szczegółami opowiadał Polak zesłany na Kołymę podczas II wojny światowej, Kazimierz Leszczyński. Warto poznać jego wspomnienia, by lepiej zrozumieć sytuację tysięcy polskich ofiar czerwonego imperium.

Kolumna zesłańców kierowanych do łagrów.
Kolumna zesłańców kierowanych do łagrów. Ilustracja z książki Polacy w sowieckich łagrach. Nie tylko Kołyma.

Leszczyński brał udział w budowie fabryki na krańcu świata. Jak sam stwierdził, „nie wiedział jakiej”. „Do Omsukczanu nie było żadnych dróg, trzeba było przechodzić przez rzeki, bagna i lasy, w których drzewa ze starości padały, gniły, pokrywały się ziemią, mchem, liśćmi” – pisał o miejscu swojej katorgi.

Więźniów budzono codziennie już o 5 rano. Po „namiastce herbaty” zagryzionej odrobiną chleba byli wypędzani z obozu na miejsce budowy oddalone o kilka kilometrów.


Reklama


„Z piłami i siekierami chodziliśmy po zboczach gór, wybieraliśmy suche drzewa, ścinaliśmy, obcinaliśmy gałęzie i spuszczaliśmy je na dół” – można wyczytać w pamiętniku zawartym w tomie Polacy w sowieckich łagrach. Nie tylko Kołyma. Potem nastąpiła iście syzyfowa mordęga polegająca na wylewaniu fundamentów poniżej wiecznej zmarzliny.

„Wszystkie prace były bardzo ciężkie, bo prawie wszystko nosiło się na ramionach, nie było żadnych dźwigów, a ludzie głodni, wychudzeni, bez sił, wielu z cyngą, a ci, którzy przeszli zimę, mieli poodmrażane palce, uszy i nosy” – wspominał Leszczyński.

Tekst powstał w oparciu o wspomnienia Kazimierza Leszczyńskiego zawarte w tomie ów pt. Polacy w sowieckich łagrach. Nie tylko Kołyma (Zona Zero 2021).

Komary podwójnej wielkości

Harówka trwała zawsze cały dzień, do obozu wracano niemal w zupełnych ciemnościach. Polak miał przynajmniej szczęście trafić na wyrozumiałego brygadiera.

„Zawsze nam zaliczał 100 procent za naszą pracę, za co dostawaliśmy wieczorem bułeczkę wielkości pączka i pozwolenie na zakupy z ławoczki” – wyjaśniał. – „Obiad codziennie przywozili nam na małym wózku, namiastkę zupy i jagły lub jakąś inną kaszę”.


Reklama


Do snu układano się dopiero po północy, rzadko więc można było liczyć choćby na pełne pięć godzin snu. W odpoczynku ogromnie przeszkadzało zresztą wszędobylskie robactwo.

„Nigdy nie spodziewałem się, że na Kołymie mogą być komary podwójnej wielkości i w olbrzymiej ilości. Jak słońce opadało, to prawie nie było go widać, taka masa komarów unosiła się w powietrzu” – podkreślał zesłaniec.

„Przez kilka minut parzyliśmy skórę”

Higiena spadała na plan dalszy, władze obozowe pozwalały na wizytę w łaźni tylko raz w tygodniu.

Karcer i wieża strażnicza sowieckiego łagru.
Karcer i wieża strażnicza sowieckiego łagru. Ilustracja z książki Polacy w sowieckich łagrach. Nie tylko Kołyma.

Był to „budyneczek z drzewa około 6 na 6 m, a w nim ognisko z kamieniami, które rozpalano prawie do czerwoności i polewano wodą”. „Przez kilka minut parzyliśmy skórę, a na dworze czekała nowa grupa nagusów, których gryzły komary” – wspominał Leszczyński.

Nie było szansy na odpoczynek i rozprostowanie mięśni. Nie można nawet było liczyć na choćby chwilowe pozbycie się roznoszących choroby insektów. „Ubrania i bieliznę dawaliśmy do woszobojki, ale wszy nie ginęły” – ponuro kwitował Polak uwięziony w Gułagu.

Przeczytaj też o tym, jak wyglądały pierwsze dni w Gułagu. Wspomnienia Polaka z upiornej kopalni złota, z której niemal nikt nie wracał żywy

Bibliografia

Tekst powstał w oparciu o wspomnienia Kazimierza Leszczyńskiego zawarte w tomie ów pt. Polacy w sowieckich łagrach. Nie tylko Kołyma (Zona Zero 2021).

Polacy w sowieckich łagrach. Poruszający zbiór wspomnień i dokumentów

Autor
Grzegorz Kantecki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.