Anna Jagiellonka uważała, że Stefan Batory zupełnie nie nadaje się na króla. Dlaczego tak nisko oceniała męża?

Strona główna » Nowożytność » Anna Jagiellonka uważała, że Stefan Batory zupełnie nie nadaje się na króla. Dlaczego tak nisko oceniała męża?

W grudniu 1575 roku polska szlachta, oburzona haniebną ucieczką Henryka Walezego z kraju, zdecydowała się ogłosić nowym „królem” ostatnią dziedziczkę wygasłej dynastii: Annę Jagiellonkę. Dynastka miała być gwarantką wyniku nowej elekcji: od zwycięzcy „wyborów” oczekiwano, że koniecznie ją poślubi. Sama Jagiellonka wierzyła jednak, że będzie odgrywać o wiele ważniejszą rolę w polityce. I wcale nie cieszyła się z tego, kogo wyznaczono na jej małżonka.

15 grudnia 1575 roku do Anny Jagiellonki – dawniej powszechnie poniżanej i pogardzanej, a teraz teraz oficjalnie nazywanej „zrodzoną z krwi polskiej” infantką królestwa – wysłano uroczystą delegację.


Reklama


Książę małżonek

Oferta przedstawiona 52-letniej niezamężnej królewnie brzmiała aż zbyt pięknie. Miała otrzymać rangę wyższą nawet od swojej wszechpotężnej matki. Bona Sforza została przydana królowi jako małżonka.

Tym razem to Anna miała być królem, a mężczyzna, którego szlachta wybierze na władcę, miał zostać tylko wyznaczony na jej towarzysza. Swoistego księcia małżonka, choć takie określenie nie funkcjonowało w nowożytnej Polsce.

Anna Jagiellonka na portrecie z XVII wieku.
Anna Jagiellonka na portrecie z XVII wieku.

Szlachta widziała w tej osobliwej konstrukcji formę zabezpieczenia na przyszłość. Jak zawsze chciała ograniczyć pozycję i pole manewru monarchy. Przy okazji chodziło o to, by wykluczyć powtórkę sytuacji sprzed roku, gdy świeżo koronowany Henryk Walezy uciekł nocą z Wawelu i odjechał do Francji.

Powszechnie sądzono, że król związany przysięgą małżeńską już raczej z Polski nie zwieje. Anna widziała sprawę prościej. Wreszcie otwierała się przed nią szansa, by zacząć rządzić.


Reklama


Powitanie godne króla

Dwa miesiące później Jagiellonka była już w drodze do Krakowa. Wyruszyła do stolicy w iście królewskim orszaku. Towarzyszył jej tysiąc żołnierzy, a sama jechała we wspaniałej złocistej karocy ciągniętej przez sześć pięknych rumaków. Także powitanie w murach miasta w niczym nie ustępowało uroczystościom urządzanym, gdy żył jeszcze ojciec Anny, Zygmunt Stary.

Gdy odebrała już hołdy mieszczan i dostojników, zawieziono ją prosto na Wawel. Miała spać w tym samym apartamencie, który porzucił Henryk Walezy. Jak na nowego króla przystało.

Tragiczną historię „ostatniej z rodu” Anny Jagiellonki przedstawiłem ze szczegółami na kartach mojej książki pt. Damy złotego wieku.

A jednak nie wszystko układało się pięknie. Anna była zachwycona, ale też – coraz bardziej zaniepokojona. Wcale nie podobały jej się bowiem decyzje szlachty co do osoby przydanego jej małżonka.

Nieudany kandydat?

Szlachta wybrała na króla wojewodę siedmiogrodzkiego Stefana Batorego. Elekt miał wiele zalet. Pochodził z kraju, w którym jeszcze przed paroma laty rządzili Jagiellonowie. Był bliskim współpracownikiem Jana Zygmunta Zápolyi, panującego tam uprzednio wnuka Bony Sforzy. Znał polską kulturę i od lat otaczał się Polakami. Anna jednak widziała w nim przede wszystkim wady.


Reklama


Mówiono, że Batory to wasal i sługus Imperium Osmańskiego. Bezpośrednio do królewny pisał w tej sprawie z Rzymu bliski jej kardynał Stanisław Hozjusz. „Ja bym z serca życzył, żeby Wasza Królewska Mość była królową i panią naszą koronowaną. Ale bym tego nie życzył, żeby ojczyzna nasza miła miała być w mocy u tureckiego sułtana!” – przestrzegał.

Bogobojna Anna, przez wielu uważana wręcz za dewotkę, na pewno nie puściła uwag księcia Kościoła koło uszu. Jakby tego było mało, sam Batory nie ukrywał, że nie jest szczególnie religijny. Zaraz po przyjeździe do Polski zwierzył się witającej go delegacji, iż zna tylko „przedniejsze zasady wiary katolickiej”, choć postara się szybko uzupełnić braki w wiedzy.

Anna Jagiellonka i Stefan Batory według Jana Matejki.
Anna Jagiellonka i Stefan Batory według Jana Matejki.

Do tego wojewoda uchodził za człowieka mało wyrafinowanego i brutalnego. Spory polityczne zdarzało mu się rozwiązywać, mordując przeciwników. A uciechę znajdował przede wszystkim w prowadzeniu wojen.

Anna musiała czuć, że tak prymitywny osobnik nie powinien być nawet wpuszczany w mury Wawelu. A co dopiero jako jego przyszły pan. Pocieszała się tylko jedną myślą. Wierzyła, że łatwo owinie sobie Batorego wokół palca. I że ona zacznie rządzić, a on będzie zaledwie królem malowanym…

Źródło

Powyższy tekst powstał w oparciu o moją książkę poświęconą polskim władczyniom epoki renesansu pt. Damy złotego wieku. Nowa edycja tej publikacji (Wydawnictwo Literackie 2021) właśnie trafiła do sprzedaży. Dowiedz się więcej na Empik.com.

Fascynujący obraz schyłku epoki jagiellońskiej

Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.