Apokalipsa Jana de Berry. Najbardziej uderzające wyobrażenie końca świata, jakie powstało w średniowieczu

Twórca tej księgi nie podał swojego imienia, do dzisiaj jest więc nazywany „mistrzem apokalipsy”. Nic dziwnego. Stworzył iluminacje wykraczające poza styl właściwy dla jego środowiska i epoki. Jak nikt inny w średniowieczu potrafił odmalować wizję końca świata.

Ten anonimowy francuski iluminator był aktywny w pierwszych dwóch dekadach XV stulecia. Przyjmuje się, że osobiście wykonał przynajmniej dwanaście zachowanych do dziś manuskryptów. Około czterdziestu kolejnych ksiąg uchodzi za owoce pracy jego warsztatu.


Mistrz apokalipsy

„Badacze są zgodni, że Apokalipsa z Berry była jego największym osiągnięciem” – podaje profesor Richard K. Emmerson z Uniwersytetu Stanowego Florydy. Dlatego też artystę nazywa się najczęściej „mistrzem Apokalipsy z Berry”.

Prace nad księgą rozpoczęły się prawdopodobnie około 1414-1415 roku. Zgodnie z oryginalnym ex librisem kodeks był przeznaczony dla Jana de Berry – młodszego syna króla Francji, księcia de Berry i Owernii oraz hrabiego Poitiers.


Nie wiadomo czy dynasta zdążył ujrzeć dzieło przed swoją śmiercią w roku 1416. Jeśli tak, to musiało go wprawić w prawdziwe przerażenie co do tego, jakie okropności mogą go czekać na drodze do życia wiecznego…

Koniec świata na 83 miniaturach

Kodeks zawiera łącznie 83 ilustracje do tekstu Apokalipsy świętego Jana. Jak podano na kartach The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture “technika mistrza różni się od tej, którą stosowali współcześni mu paryscy iluminatorzy. Jego obrazy cechują się większą spontanicznością”.


Także Richard K. Emmerson – autor jednej z nielicznych prac naukowych poświęconych ściśle Apokalipsie z Berry – podkreślił, że to kodeks zupełnie specyficzny i trudny do interpretacji.

„Środowisko naukowe poświęciło niezwykle mało uwagi Apokalipsie z Berry, być może dlatego, że zawiera ona tak nietypową ikonografię” – stwierdził w 2012 roku. Czy miał rację? Oceńcie sami.


Ilustracje pochodzą z faksymile przygotowanego przez The Morgan Library & Museum w Nowym Jorku.

Drogocenna księga obecnie znajduje się w zbiorach tej właśnie instytucji (manuskrypt nr 133).

Przeczytaj też o tym, jak trudno średniowiecznym kobietom było trafić do nieba – przynajmniej w opinii ludzi tej epoki. Dlaczego uznawano je za święte siedem razy rzadziej niż mężczyzn?


Bibliografia

  • R.K. Emmerson, On the Threshold of the last Days. Negotiating Image and Word in the Apocalypse of Jean de Berry [w:] Thresholds of Medieval Visual Culture: Liminal Spaces, Boydell Press, 2012.
  • Berry Apocalypse, Master of the [w:] The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture, t. 2, Oxford University Press 2012.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.