Drezno w 1945 roku na zdjęciu Richarda Petera

„Berlin bardzo zyskał dzięki ruinom”. Dlaczego wielu Niemców zachwycało się efektami alianckich bombardowań?

Strona główna » II wojna światowa » „Berlin bardzo zyskał dzięki ruinom”. Dlaczego wielu Niemców zachwycało się efektami alianckich bombardowań?

Szacuje się, że po II wojnie światowej w Niemczech pozostało 500 milionów metrów sześciennych ruin i gruzowisk. Nawet 45% domów i mieszkań zostało zniszczonych. Reakcje na apokaliptyczną skalę dewastacji nie były jednak tak jednolite i oczywiste, jak mogłoby się wydawać. Niektórzy Niemcy… wprost zachwycali się efektami alianckich bombardowań.

„Zniszczone panoramy miast prezentowały porywający widok” – pisze niemiecki dziennikarz Harald Jähner na kartach książki Czas wilka, poświęconej następstwom upadku III Rzeszy. I dodaje, że „błędem byłoby sądzić, że był to widok jedynie przerażający. Niektórzy nie mogli się wprost napatrzeć na ruiny”.


Reklama


Autor przytacza szereg zaskakujących świadectw ludzi, których gruzowiska skłaniały do zadumy; dla których były one nawet źródłem artystycznej inspiracji, albo swoistym dziełem sztuki.

„Efekt ulegnie wzmocnieniu, gdy mury przejmie natura”

Historyk sztuki Eberhard Hempel rozmyślał na łamach czasopisma „Zeitschrift für Kunst” o „pięknie ruin”. Przyznawał wprawdzie, że wielu jego rodaków wciąż na widok wypalonych dziur po budynkach czuło „niepowetowaną stratę”, był jednak przekonany, że „oko otwarte na wrażenie artystyczne” może dostrzec w zniszczeniach znacznie więcej. Baczny, wyrobiony obserwator miał łatwo rozpoznać, że:

Ruiny Kolonii na fotografii z 1945 roku.
Ruiny Kolonii na fotografii z 1945 roku.

Większa spójność, będąca wynikiem „uwydatnienia zasadniczej konstrukcji”, nadaje [uszkodzonym] budowlom częstokroć tego rodzaju piękno, jakiego nie posiadały wcześniej z racji „rozmaicie ornamentacyjnego pokrycia i wielu nieistotnych detali”. Efekt ulegnie jeszcze wzmocnieniu, gdy stojące wciąż mury przejmie we władzę natura.

„Berlin bardzo zyskał dzięki ruinom”

Odczucia berlińskiego malarza Wernera Heldta były podobne. On wprost zachwycał się, że na skutek wojny Berlin „stał się miastem nadmorskim”. Bo też „szerokie, oczyszczone już ugory rozciągały się między domami wielkie niczym morze”.


Reklama


Do przyjaciela ze Stuttgartu Heldt pisał: „Przyjedź do naszego Berlina, bardzo zyskał dzięki ruinom”. Zbieżne słowa mogłyby paść także z ust pisarza Franza A. Hoyera. On „spacerował po spustoszonej Kolonii i cieszył się, że po spopieleniu dekoracji na jaw wychodził »autentyzm«”. A warto przypomnieć, że z całej kolońskiej starówki ostała się właściwie tylko katedra.

Bazylejski architekt Hans Schmidt pisał z kolei o „potężnych ubytkach w organizmie miasta”. Gdy odwiedził Berlin stwierdził z uznaniem, że „kupa kamieni”, jaką wcześniej było miasto wreszcie „zyskała powietrze i przestrzeń”.

Artykuł powstał w oparciu o książkę Haralda Jähnera pt. Czas wilka. Powojenne losy Niemców.

Kurs fotografowania ruin

„Wielu żywiło poczucie, że ruiny pokazują prawdziwe oblicze świata” – notuje Harald Jähner w książce Czas wilka. Powojenne losy Niemców. – „Z aparatami fotograficznymi w dłoni przemierzali pola ruin, pstrykając »obrazy przestrogi«. Pod takim tytułem drukowano wszystko, co zostało obrócone w gruzy”.

Zjawisko nie było może masowe, ale też nie ograniczało się do jednostek. W najbardziej zdewastowanych miastach szybko zaczęto nawet oferować… specjalne kursy fotograficzne. „Amatorzy pod kierownictwem zawodowców wspinali się na góry gruzów i uczyli przekonująco aranżować udziwnione motywy” – wyjaśnia Jähner.


Reklama


Widok przez okna popękane od eksplozji stwarzał efekt głębi, zwisające sufity zapewniały dramatyzm, wygięte sploty drutów nadawały rytm i strukturę. (…)

Do zdjęć pasowały bawiące się pośród ruin dzieci, zakochane pary i oczywiście moda. Podczas gdy jedni koczowali jeszcze w ruinach, inni prezentowali w nich suknie wieczorowe pierwszego powojennego sezonu.

Drezno w 1945 roku na zdjęciu Richarda Petera
Drezno w 1945 roku na zdjęciu Richarda Petera – jednego z najbardziej znanych „fotografów ruin” (Deutsche Fotothek, lic. CC-BY-SA 3,0).

„Elementy piękna”

Najlepsze, choć często zupełnie fałszywie upozowane, fotografie trafiały następnie do albumów, znajdując szerokie rzesze nabywców. Autor jednej z takich publikacji, Hermann Classen, stwierdził w we wstępie, że „zabrzmi to nieco paradoksalnie, ale właśnie teraz w całym tym zniszczeniu widoczne stają się elementy piękna, których wcześniej nie dostrzegano”.

Zgadzano się z nim dużo częściej niż można by sądzić. A siła oddziaływania „obrazów przestrogi” była tak wielka, że potrafiły zdefiniować całe kariery artystyczne. Gdy na przykład w sześćdziesiąt lat po wojnie zmarł Walter Thieme z Kassel, w nekrologu stwierdzono, że odszedł… „fotograf ruin”.

Przeczytaj też o warunkach życia w Niemczech bezpośrednio po wojnie. Ludzie gnieździli się pod ziemią, krezusi spali na dworcach.


Reklama


Niemiecki dziennikarz i historyk o następstwach upadku III Rzeszy

Bibliografia

Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.