Bitwa nad Chalchyn gol. Batalia stoczona w Azji w maju 1939 roku przesądziła o przebiegu II wojny światowej

Strona główna » II wojna światowa » Bitwa nad Chalchyn gol. Batalia stoczona w Azji w maju 1939 roku przesądziła o przebiegu II wojny światowej

Rozpoczęte wiosną 1939 roku starcia nad rzeką Chalchyn gol wydawały się mało znaczącą potyczką między mongolskimi i japońskimi siłami. Szybko przerodziły się jednak w wielomiesięczną bitwę, w której cesarskie wojska starły się z Armią Czerwoną. Wynik batalii miał ogromny wpływ na II wojnę światową.

Cała historia zaczęła się dosyć niepozornie. 11 maja 1939 roku mongolski pułk kawalerii przekroczył rzekę Chalchyn gol. Cel jeźdźców stanowił żyzny, lekko pagórkowaty step, na którym potomkowie Czyngis-chana zamierzali wypasać swoje kudłate koniki.


Reklama


Nie stanowiłoby to żadnego problemu, gdyby ciek wodny nie rozgraniczał Mongolskiej Republiki Ludowej i marionetkowego państwa Mandżukuo, stanowiącego protektorat Japonii.

Wskazana granica była jednak sporna. Według Mongołów rubież przebiegała całe dwadzieścia kilometrów na wschód od rzeki. Dlatego też jeźdźcy, jak gdy by nigdy nic, pocwałowali w kierunku dużej osady Nomonhan, stanowiącej ich zdaniem obszar graniczny. Na takie działania natychmiast zareagowało dowództwo japońskiej Armii Kwantuńskiej.

Mongolscy kawalerzyści nad Chalchyn gol. Zdjęcie wykonane w 1939 roku (domena publiczna).
Mongolscy kawalerzyści nad Chalchyn gol. Zdjęcie wykonane w 1939 roku (domena publiczna).

Początek walk nad Chalchyn gol

Stacjonujące w Mandżukuo oddziały szybko zepchnęły Mongołów za Chalchyn gol, ale był to chwilowy sukces. Mongołowie szybko przeszli do kontrataku. Na dodatek poprosili o wsparcie Związek Sowiecki.

Co prawda formalnie Mongolska Republika Ludowa był niepodległa, faktycznie znajdowała się jednak pod całkowitą kontrolą Kremla. Jak pisze Antony Beevor w książce pt. Druga wojna światowa:


Reklama


Nieregularne starcia trwały około dwóch tygodni. Armia Czerwona ściągnęła posiłki wojskowe. 28 maja wojska radzieckie i mongolskie rozbiły dwustuosobowy oddział, niszcząc kilka starych samochodów pancernych.

Następnie w połowie czerwca sowieckie lotnictwo przeprowadziło naloty na liczne japońskie cele, a siły lądowe ruszyły na Nomonhan. To, co początkowo wydawało się mało znaczącą utarczką, nieubłaganie przeradzało się w poważny konflikt.

Sowieckie problemy logistyczne

Lokalne sowieckie siły już nie wystarczały. Dlatego też komdiw Gieorgij Żukow – który 5 czerwca przybył na miejsce – zażądał wzmocnienia swych oddziałów jednostkami Zabajkalskiego Okręgu Wojskowego.

Sprowadzenie posiłków nie było łatwe: najbliższa stacja kolejowa znajdowała się ponad 650 kilometrów od frontu. W związku z tym cały ciężar dowozu żołnierzy i zaopatrzenia spadł na barki kierowców ciężarówek, którzy potrzebowali aż pięciu dni na dotarcie do celu.

Grigorij Sztern, Chorlogijn Czojbalsan i Gieorgij Żukow na stanowisku dowodzenia podczas bitwy nad Chalchyn gol (domena publiczna).
Grigorij Sztern, Chorlogijn Czojbalsan i Gieorgij Żukow na stanowisku dowodzenia podczas bitwy nad Chalchyn gol (domena publiczna).

Japończycy, wiedząc o sowieckich kłopotach logistycznych, zupełnie zignorowali przeciwnika, za co przyszło im zapłacić wysoką cenę.

Na razie do Nomonhanu Kraj Kwitnącej Wiśni wysłał w rejon walk tylko 23. Dywizję Piechoty generała porucznika Michitarō Komatsubary oraz elementy 7. Dywizji Piechoty. Dowództwo Armii Kwantuńskiej domagało się ponadto od Tokio wydatnego wsparcia lotniczego.

Zaniepokojony Cesarski Sztab Generalny nie chciał dalszej eskalacji konfliktu. W Tokio zdecydowano o wyznaczeniu specjalnego obserwatora, mającego załagodzić sytuację. „Wieści te” – jak podaje w swej książce brytyjski historyk – „skłoniły dowództwo Armii Kwantuńskiej do przyspieszenia operacji, zanim zwierzchnictwo powściągnie jego zamiary”.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Japońska ofensywa

Wczesnym rankiem 27 czerwca japońskie lotnictwo uderzyło na sowieckie bazy w Mongolii. W Tokio dosłownie zawrzało. Cesarski Sztab Generalny natychmiast zakazał prowadzenia dalszych ataków z powietrza, ale było już za późno. W nocy z 30 czerwca na 1 lipca wojska generała Komatsubary sforsowały Chalchyn gol.

Początkowo wszystko szło zgodnie z planem i Japończycy zajęli górujące nad okolicą wzgórze. Sowiecka flanka była zagrożona. Po trzech dniach ciężkich walk Żukowowi udało się jednak odeprzeć szturm i zepchnąć agresora za rzekę, a nawet zdobyć przyczółek na jej wschodnim brzegu.


Reklama


Żukow szykuje kontruderzenie

Następnie Sowieci rozpoczęli wielką akcję pozorującą – tak zwaną maskirowkę. Miała ona uśpić czujność wroga. Żołnierzom rozdawano w olbrzymich ilościach broszury, w których tłumaczono, co sowiecki żołnierz musi wiedzieć o prowadzeniu obrony, zaś z głośników emitowano odgłosy pracy kafarów.

W tym samym czasie Żukow już szykował się do dużej ofensywy. Na front pod osłoną nocy ściągano nowe jednostki oraz koncentrowano czołgi – w tym testowane właśnie, prototypowe A-32.

Sowieckie czołgi nad Chalchyn gol (domena publiczna).
Sowieckie czołgi nad Chalchyn gol (domena publiczna).

Również Japończycy nie próżnowali i 23 lipca ruszyli do kolejnego gwałtownego ataku. Tym razem jednak bez większych sukcesów. Ich też gnębiły problemy z zaopatrzeniem, dlatego trzecie uderzenie musiało zostać odłożone.

Z przerwy w walkach skwapliwie skorzystał Żukow, w dalszym ciągu powiększając swoje siły. Ostatecznie miał do dyspozycji 58 tysięcy żołnierzy oraz po około 500 czołgów i samolotów. Japończycy mogli mu przeciwstawić 65 tysięcy żołnierzy, ponad 100 przestarzałych czołgów oraz słabe lotnictwo. W tej sytuacji komdiw doszedł do wniosku, że jest gotowy do zadania wrogowi decydującego ciosu.


Reklama


Całkowita klęska Japończyków

Sowiecka ofensywa ruszyła 20 sierpnia o godzinie 5.45. Przez kolejne kilka dni toczyły się zażarte walki. Japończycy, chociaż nie dysponowali bronią przeciwpancerną – nawet ich czołgi nie miały odpowiedniej amunicji – stawiali zacięty opór, zadając czerwonoarmistom duże straty. Pomimo determinacji, z uwagi na archaiczną taktykę i uzbrojenie Armii Kwantuńskiej losy japońskiej 6. Armii były przesądzone.

Znalazła się ona w okrążeniu i uległa prawie całkowitemu zniszczeniu w trakcie masakry trwającej do 31 sierpnia. Japończycy twierdzili, że straty po ich stronie wyniosły 8632 zabitych i 9087 rannych. Zdaniem Sowietów były one zdecydowanie wyższe. Odpowiednio: 23 tysiące zabitych i 30 tysięcy jeńców. Straty po stronie radzieckiej prezentowały się skromniej. Zgodnie z tym, co pisze Antony Beevor zginęło 7974 czerwonoarmistów, a 15 251 zostało rannych.

Odosobnione starcia trwały jeszcze do 15 września. Właśnie wtedy Józef Stalin – szykując się do inwazji na Polskę – zdecydował o przyjęciu proponowanego przez Japończyków zawieszenia broni. Zaowocowało to niemal sześcioletnim spokojem na granicy mongolsko-mandżurskiej. Miał on odegrać niebagatelną rolę w dopiero co rozpoczętej II wojnie światowej.

Skutki bitwy nad Chalchyn gol

Antony Beevor podkreśla, że „zwycięstwo Armii Czerwonej zaowocowało dalekosiężnymi skutkami”. W pierwszej kolejności dodało skrzydeł Chińczykom, którzy zaczęli stawiać coraz twardszy opór japońskiemu najeźdźcy.

Japońscy żołnierze wzięci do niewoli nad Chalchyn gol (domena publiczna).
Japońscy żołnierze wzięci do niewoli nad Chalchyn gol (domena publiczna).

Co więcej upokarzająca porażka sprawiła, że w Tokio frakcja opowiadająca się za wojną ze Związkiem Sowieckim nagle straciła zupełnie na znaczeniu. Do głosu doszli zwolennicy „ekspansji na południe”.

To waśnie bitwa nad Chalchyn gol miała znaczący wpływ na to, że Japończycy „zaatakowali kolonie francuskie, holenderskie i brytyjskie w południowo-wschodniej Azji i w Oceanii, a nawet flotę amerykańską na Pacyfiku”.


Reklama


Poza tym pomni bolesnej lekcji Japończycy nie wsparli Hitlera zimą 1941 roku, gdy Wehrmacht stanął u bram Moskwy. Tym samym umożliwili Stalinowi ściągnięcie z Dalekiego Wschodu tak potrzebnych posiłków. Gdyby wtedy uderzyli na Związek Radziecki historia mogłaby potoczyć się zupełnie inaczej.

Przeczytaj również o tym, że Amerykanie zgwałcili tysiące japońskich kobiet. Władze zatrudniły 70 000 „dam do towarzystwa”, by ich pohamować

Bibliografia

  1. Antony Beevor, Druga wojna światowa, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak 2013.
  2. Wielka Historia Świata, tom 11, Wielkie wojny XX wieku (1914-1945), pod red. Mariana Zgórniaka, FOGRA Oficyna Wydawnicza 2006.
Autor
Rafał Kuzak

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.