Bitwa pod Iłżą (1864). Rosjanie nie spodziewali się takiej porażki w walce z Polakami

Strona główna » XIX wiek » Bitwa pod Iłżą (1864). Rosjanie nie spodziewali się takiej porażki w walce z Polakami

W stoczonej 17 stycznia 1864 roku bitwie pod Iłżą po obu stronach walczyło zaledwie po kilkuset ludzi. Mimo to batalia wymieniana jest wśród najważniejszych starć powstania styczniowego. Dlaczego?

Na początku 1864 roku Rosjanie raz po raz gromili coraz mniej liczne oddziały powstańców styczniowych. Moskalom wydawało się, że mają pełną kontrolę nad sytuację. O tym, że byli w błędzie przekonali się 17 stycznia.


Reklama


Siły i straty obu stron w bitwie pod Iłżą

Właśnie tego dnia doszło do starcia 3 Pułku Stopnickiego podpułkownika Karola Kality „Rębajły” oraz rosyjskich wojsk dowodzonych przez naczelnika wojennego powiatu opatowskiego pułkownika Michała Piotrowicza Suchonina.

Zakończona sukcesem powstańców batalia toczyła się od wczesnych godzin porannych aż do późnego wieczora. Najpierw w okolicach Iłży, a następnie na terenie samego miasta.

Dowódca pułku stopnickiego Karol Kalita "Rębajło".
Dowódca pułku stopnickiego Karol Kalita „Rębajło” (domena publiczna).

Jak tylko z rzadka w czasie zrywu z lat 1863-1864 to Polacy dysponowali nieznaczną przewagą. „Rębajło” miał bowiem pod swoimi rozkazami około 600 ludzi. Po rosyjskiej stronie w walce wzięło zaś udział blisko 450 żołnierzy.

O determinacji i waleczności Polaków najlepiej świadczą straty, jakie poniosły wojska Suchonina. Jak podaje Grzegorz Cwyl w książce pt. Iłża 1864 wyniosły one „150–170 zabitych i rannych, w tym co najmniej dwóch rannych oficerów, którzy zmarli kilka dni po bitwie”.


Reklama


Wśród nich znalazł się również dwukrotnie ranny w nogę pułkownik Suchonin. Po polskiej stronie straty były znacznie niższe. Zamknęły się liczbą 9 zabitych, 17 rannych i 8 zaginionych.

Zaskoczenie dla Rosjan

Patrząc tylko na bitewne statystyki można zapytać ze zdziwieniem – dlaczego tak niewielka potyczka uchodzi za jedną z ważniejszych batalii całego powstania? Przywiązywaną do niej wagę potwierdza choćby fakt, że bitwa pod Iłżą została wymieniona na Grobie Nieznanego Żołnierza.

Artykuł powstał w oparciu o książkę Grzegorza Cwyla pt.Iłża 1864 (Bellona 2021).

Odpowiedź na to pytanie daje praca Grzegorza Cwyla. Jak podkreśla autor:

Wygranie bitwy przez powstańców zaskoczyło rosyjskie dowództwo, ponieważ już od dłuższego czasu wojska carskie odnosiły zwycięstwa w walkach z Polakami. Bitwa ta uświadomiła, że zwalczenie polskiego powstania może potrwać dłużej i być trudniejsze, niż się wydawało.

W krótkiej perspektywie zmusiła rosyjskie dowództwo do podjęcia energiczniejszych działań zmierzających do uśmierzenia powstania w tym rejonie.

Reakcja cara

Sukces oddziału dowodzonego przez podpułkownika Karola Kalitę „Rębajłę” przełożył się z również na zwiększenie „aktywności wojsk powstańczych na terenie województw sandomierskiego i krakowskiego”.

Zwycięstwo postańców pod Iłżą uzmysłowiło Rosjanom, że zryw Polaków jeszcze się nie skończył (Walery Eljasz-Radzikowski/domena publiczna).
Zwycięstwo postańców pod Iłżą uzmysłowiło Rosjanom, że zryw Polaków jeszcze się nie skończył (Walery Eljasz-Radzikowski/domena publiczna).

Co warte podkreślenia powstańcy znów zaczęli odnosić lokalne sukcesy w starciach z Moskalami. W efekcie –  jak czytamy w Iłży 1864 – obawiając się, że tłumienie „buntu” może się znacznie przeciągnąć:

(…) car zdecydował się na wydanie ukazów uwłaszczeniowych, przekazujących chłopom na własność użytkowaną ziemię. Ukazy te, podpisane 2 marca 1864 roku i ogłaszane w Królestwie Polskim od 6 marca, spowodowały, że chłopi w Królestwie Polskim uzyskali ziemię na lepszych warunkach niż w innych częściach cesarstwa rosyjskiego i w dużym stopniu odwrócili się od powstańców, którzy nie mogli im zaoferować nic więcej.


Reklama


Ostatecznie powstańcy nie mieli szans na zwycięstwo. Jednak, jak podkreśla Grzegorz Cwyl, „należy docenić ich patriotyzm i poświęcenie, jakim wykazali się m.in. w bitwie pod Iłżą”.

Przeczytaj również o osiągnięciach Emilii Plater. Co naprawdę zrobiła dla Polski?

Jedno z największych zwycięstw powstańców styczniowych

Bibliografia

Autor
Rafał Kuzak
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.