Uzbrojenie Armii Krajowej. Ekspozycja w Muzeum Powstania Warszawskiego.

Budżet i uzbrojenie Armii Krajowej. Jakimi zasobami dysponowało polskie podziemie?

Strona główna » II wojna światowa » Budżet i uzbrojenie Armii Krajowej. Jakimi zasobami dysponowało polskie podziemie?

Złożony organizm, jakim była Armia Krajowa, mógł funkcjonować tylko przy zaopatrzeniu w niezbędne środki: broń, amunicję, ale również materiały potrzebne na przykład do produkcji fałszywych dokumentów. Część zdobywano na terenie okupowanego kraju. Ważnym źródłem zaopatrzenia były też zrzuty lotnicze, dokonywane przez załogi samolotów latających z Wielkiej Brytanii, a później także z Włoch.

Polskie władze na emigracji podjęły pierwsze próby utworzenia stałej łączności powietrznej z krajem w listopadzie 1939 roku. Z czasem zaczęto w ten sposób transportować do okupowanej Polski także ludzi – specjalnie wyszkolonych cichociemnych.


Reklama


Pierwszy ich zrzut odbył się nocą z 15 na 16 lutego 1941, a ostatni z 26 na 27 grudnia 1944 roku. W tym czasie wystartowało 109 samolotów z cichociemnymi na pokładzie. Swój cel osiągnęło 81 z nich. Większość, aż 64, w latach 1943–1944. Łącznie do Polski wyruszyło 316 zrzutków, z czego 8 zginęło zanim przystąpili do służby w podziemiu. Aż 95 walczyło w Powstaniu Warszawskim.

Do najcenniejszych „prezentów”, jakie cichociemni przywozili z sobą należały pieniądze. Kupowano za nie broń, samochody, płacono za wykonane usługi, dawano łapówki, opłacano leczenie chorych i rannych konspiratorów, ale także wypłacano pensje, zapomogi i renty rodzinom poległych, czy w końcu – organizowano pogrzeby.

Żołnierze Armii Krajowej podczas Akcji Burza. Lublin, 1944.
Żołnierze Armii Krajowej podczas Akcji Burza. Lublin, 1944.

Miliardowy budżet

W 1943 roku AK dysponowała budżetem w wysokości 10 mln dolarów. Rok później środki zwiększono do 20 mln. Kwotę tę można w przybliżeniu przeliczyć na przynajmniej 600 mln dzisiejszych złotych dla roku 1943 i 1,2 mld dla 1944.

Ponieważ z otrzymywanych funduszy poszczególne komórki musiały się ze swoją „górą” rozliczać bardzo skrupulatnie (przypadki zaginięcia czy skradzenia pieniędzy badano, a winnych karano), dysponujemy dokładanymi zestawieniami finansowymi części struktur AK – nie wszystkie niestety się zachowały.


Reklama


Na co wydawano pieniądze?

Przykładowo w październiku 1943 roku Kierownictwo Dywersji Okręgu Warszawskiego AK (Kedyw) łącznie wydało 96 382,05 złotych. Z tej sumy 1986 złotych przeznaczono na leczenie rannego, 1000 na pogrzeb, a 3200 na wynajem lokali konspiracyjnych.

Zdecydowanie więcej wydano miesiąc później – aż 235 961 złotych. Tak duża różnica wynikała między innymi z zakupu samochodu za 42 000, budowy garażu za 14 000 oraz opieki medycznej, a ostatecznie i pogrzebu jednego z żołnierzy, na co wyłożono 8840 złotych.

O realiach życia podczas II wojny światowej przeczytacie w nowej książce przygotowanej przez zespół magazynu WielkaHISTORIA.pl – Okupowana Polska w liczbach (Bellona 2020).

W grudniu wydatki wróciły do poziomu sprzed dwóch miesięcy. Również w 1944 roku przeciętne rozchody miesięczne oscylowały wokół 100 000–110 000 złotych. Ponownie jednak znacząco wzrastały gdy dochodziło do kupna samochodu.

W lutym na dwa pojazdy ciężarowe wydano łącznie 205 000 złotych, a dodatkowe 7500 kosztowały trzy karty szoferskie. W kwietniu rejestracja i naprawa jednego z samochodów pochłonęła 31 000. W maju aż 112 000 złotych kosztował kolejny samochód, a 11 000 naprawa.

Znajdowała się jednak w budżecie Kedywu OW AK, oraz całego podziemia, pozycja, na którą regularnie wydawano większe kwoty: uzbrojenie.

Uzbrojenie Armii Krajowej

Dla wielu konspiratorów broń była prawdziwym marzeniem. „Jaka była cenna, piękna, jak budziła poczucie siły wie tylko ten, kto ją wreszcie zdobył czy dostał. Jaką ona wyzwalała pewność siebie i poczucie dumy!” – pisał Józef Mioduszewski „Kłos”, żołnierz AK z warszawskiego Żoliborza.


Reklama


Zdobywano ją na różne sposoby. Część zasobów pochodziła z września 1939 roku, część trafiła do kraju w zrzutach. Sztuki uzbrojenia zdobywano poza tym na wrogu, produkowano we własnych pracowniach czy wreszcie kupowano.

To był jeden z najważniejszych punktów w budżecie kosztowym Armii Krajowej. Na zakup broni w styczniu 1944 roku w Kedywie Okręgu Warszawskiego AK wydano 34 660 złotych, w lutym co najmniej 59 710, w marcu 211 970, w kwietniu 128 992, w maju 19 750, w czerwcu 51 800, zaś w lipcu – 22 000.

Orzeł Armii Krajowej na tle biało-czerwonej flagi (CC BY-SA 2.0)
Orzeł Armii Krajowej na tle biało-czerwonej flagi (fot. Contando Esrelas, CC BY-SA 2.0)

Dla samej pierwszej połowy roku daje to sumę przeszło pół miliona złotych tylko w odniesieniu do jednej z kilku komórek dywersyjnych w stolicy.

Ilu żołnierzy Armii Krajowej miało broń?

Choć dysponujemy tak szczegółowymi zestawieniami finansowymi, to pełnych i całkowicie wiarygodnych danych o uzbrojeniu poszczególnych oddziałów nigdy nie poznamy.


Reklama


Z jednej strony to efekt braku zachowanych materiałów, z drugiej braku pewności, czy nawet istniejące dokumenty trafnie oddają rzeczywistość. Józef R. Rybicki „Andrzej”, szef Kedywu OW AK, mówił po latach, że „sprawozdania z akcji często nie zawierały całej prawdy. Była to »literatura« (…) często nie podawano w nich np. całej zdobytej broni”.

Ze szczątkowych danych wynika, że na przykład okręg lubelski na początku 1943 roku liczył około 21 000 ludzi mających do dyspozycji 139 ckm-ów, 291 rkm-ów, 6125 karabinów i 1497 pistoletów. Jedną sztukę broni można więc był wręczyć 38% żołnierzy.

Uzbrojenie Armii Krajowej. Ekspozycja w Muzeum Powstania Warszawskiego.
Uzbrojenie Armii Krajowej. Ekspozycja w Muzeum Powstania Warszawskiego.

Jak na warunki konspiracyjne był to wynik bardzo dobry. Dla porównania w okręgu kieleckim wiosną 1944 roku znajdowało się blisko 30 000 ludzi, którzy w swoim arsenale mieli: 36 ckm-ów, 188 rkm-ów, 4 779 karabinów, 1 457 pistoletów i 59 pistoletów maszynowych. Oznaczało to, że broni starczało dla 21% żołnierzy.

Jeszcze gorzej sytuacja wyglądała w okręgu poznańskim. W sierpniu 1943 roku 5000–6000 ludzi mogło iść do walki mając 3 ckm-y, 3 rkm-y, 78 karabinów, 87 pistoletów i 1 pistolet maszynowy. Jakiekolwiek uzbrojenie dało się więc wręczyć zaledwie 3% żołnierzy.

****

Powyższy tekst przygotowałem na potrzeby książki Okupowana Polska w liczbach (Bellona 2020)To wspólna publikacja autorstwa członków zespołu portalu WielkaHISTORIA.pl, ukazująca realia życia Polaków w latach II wojny światowej.

Prawdziwy obraz życia w okupowanej Polsce

Autor
Sebastian Pawlina

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.