Co groziło niewiernym żonom w starożytnym Rzymie? Kary były drakońskie

W II wieku p.n.e. słynny rzymski mówca i polityk Katon Starszy pouczał, że maż, który przyłapał swoją połowicę na zdradzie może „ją bezkarnie zabić bez wyroku sądu”. Sytuacja wyglądała jednak zupełnie inaczej w odwrotnej sytuacji.

Katon dodał, że „jeśli ona cię przyłapie, kiedy uwodzisz kogoś lub jesteś uwodzony, niech nie śmie tknąć cię choćby palcem, nie ma prawa”.


Reklama


Nago na ośle

O tym, jak faktycznie kształtowały się antyczne normy pisze profesor Radosław Krajewski w pracy Prawa i obowiązki seksualne małżonków. Studium prawne. W czasach republiki rzymskiej, jeśli mężczyzna nie posunął się do skrajności i nie zgładził małżonki, tę czekało publiczne upokorzenie.

Kobietę przyłapaną na zdradzie wystawiano nago na widok publiczny, wydając „na pastwę rozjuszonego tłumu, któremu musiała być posłuszna”. Zdarzało się też, że mężatkę uznaną za rozpustnicę wsadzano na osła i obwożono po mieście.

Na kobiety, któte nie dochowały wierności małżeńskiej czekały drakońskie kary. Na zdjęciu płaskorzeźba przedstawiająca przysięgę małżeńską (Ad Meskens/CC BY-SA 3.0).
Na kobiety, któte nie dochowały wierności małżeńskiej czekały drakońskie kary. Na zdjęciu płaskorzeźba przedstawiająca przysięgę małżeńską (Ad Meskens/CC BY-SA 3.0).

Jak podkreśla profesor Krajewski „było to szczególnie wielką obrazą, gdyż osioł był symbolem hańby”. Adam Węgłowski, w książce Wieki bezwstydu, zauważa jednak, że „między bajki należy włożyć opowieści, jakoby panował zwyczaj zmuszania cudzołożnic do stosunku z osłem”.

Z uwagi na to, że karze za cudzołóstwo nie podlegały prostytutki, część kobiet miała zapisywać się na urzędowe listy nierządnic. Aby ukrócić ten proceder Senat oficjalnie zakazał „trudnienia się zawodową prostytucją kobietom ze stanu ekwitów”, czyli ówczesnej klasy średniej.


Reklama


Oktawian August zaostrza prawo

Znaczne zaostrzenie prawa względem niewiernych żon nastąpiło za panowania Oktawiana Augusta, kiedy wydano ustawę Lex Julia de adulteriis. Według jej zapisów:

Przestępstwa cudzołóstwa, zakwalifikowanego jako crimina, mogła się dopuścić jedynie żona, mąż zaś karany był jedynie za brak reakcji na cudzołóstwo żony, co poczytywane było jako przestępstwo stręczycielstwa, określanego mianem lenocinium. Gdy ojciec przyłapał swą córkę na niewierności mężowi, w domu swoim lub jej męża, mógł zabić ją oraz cudzołożnika.

Natomiast mąż miał prawo zabić cudzołożnika tylko wtedy, gdy był on jego wyzwoleńcem lub niewolnikiem. Mąż mógł więc, niezależnie od jurysdykcji domowej ojca, ingerować, jeżeli żona dopuściła się cudzołóstwa.

Jeżeli niewierna żona nie została zabita na miejscu mąż musiał się z nią rozwieść, inaczej groziło mu posądzenie o stręczycielstwo. Cudzołożnicę stawiano ponadto przed sądem, który po udowodnieniu jej winy skazywał ja zwykle na śmierć – a przynajmniej tak było w początkowym okresie.

Sąd mógł skazać niewierną żonę na śmierć lub banicję ( 	 [pokaži]Kunsthistorisches Museum /CC BY-SA 2.5).
Sąd mógł skazać niewierną żonę na śmierć lub banicję ( [pokaži]Kunsthistorisches Museum /CC BY-SA 2.5).

Nic się nie zmieniło

Z biegiem czasu zaczęto zasądzać raczej banicję. Skazanej konfiskowano ponadto połowę posagu oraz jedną trzecią posiadanego majątku. Co więcej, jak pisze Reay Tannahill w Historii seksu, skazana „nie mogła wstąpić w nowy związek małżeński, bo każdy, kto chciałby ją poślubić, popełniał przestępstwo”.

Zdaniem profesora Krajewskiego ustawa „w niewielkim stopniu i na krótki czas poprawiła ówczesny stan moralności w starożytnym Rzymie”. O tym, że prawo początkowo było respektowane świadczy fakt, że nawet sam Oktawian August „za liczne udowodnione przypadki cudzołóstwa musiał skazać na wygnanie swoją córkę Julię”. Podobny los spotkał jego wnuczkę „za to, że była klientką domu publicznego w Rzymie”.

Przeczytaj również o żonach Kaliguli. Tragiczne losy kobiet zniewolonych przez szalonego cesarza


Reklama


Bibliografia

  • Radosław Krajewski, Prawa i obowiązki seksualne małżonków. Studium prawne nad normą i patologią zachowań, Oficyna a Wolters Kluwer business 2009.
  • Reay Tannahill, Historia seksu, Aletheia 2013.
  • Adam Węgłowski, Wieki bezwstydu. Seks i erotyka w starożytności, Kraków 2018
Autor
Rafał Kuzak
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.