Dlaczego tydzień ma 7 dni? Odpowiedź wcale nie jest oczywista

Najdawniejsza historia znała tygodnie bardzo różnej długości: trzy-, pięcio-, a nawet dziesięciodniowe. Dlaczego więc to tydzień siedmiodniowy zawojował świat?

Starożytni Rzymianie, po których przejęliśmy ogromną spuściznę rozwiązań rachunkowych i organizacyjnych, akurat na obecną długość tygodnia nie mieli większego wpływu. Przynajmniej nie od początku.


Tydzień ośmiodniowy. Tradycyjne, rzymskie rozwiązanie

W republice rzymskiej tydzień miał nie siedem, lecz osiem dni. Czy też (żeby być precyzyjnym, a zarazem: żeby nie było zbyt prosto) dziewięć, z tym, że końcowy dzień danego tygodnia (nundina) stanowił zarazem pierwszy dzień kolejnego.

Henryk Wąsowicz, autor książki Chronologia średniowiecza tłumaczy, że przynajmniej cel ustanowienia nundin był podobny do zamierzenia stojącego za obecnymi… sobotami. Dni te miały „zapewnić mieszkańcom wsi przerwanie prac w polu celem załatwienia swoich spraw w mieście”. Właśnie wtedy jechało się na zakupy, albo odwiedzało urzędy.

Wyobrażenie Babilończyków z początku XX wieku.

Tydzień ośmiodniowy po raz pierwszy został wspomniany już w słynnym Prawie Dwunastu Tablic z połowy V wieku p.n.e., stanowiącym fundament rzymskiego prawa. Przetrwał przez stulecia, aż wreszcie mniej więcej w czasach pierwszego cesarza, Oktawiana Augusta, został zastąpiony przez orientalny wynalazek: tydzień siedmiodniowy.

Tydzień w starożytnej Babilonii. Siedem dni od księżyca

Jako pierwsi tydzień siedmiodniowy stosowali prawdopodobnie Babilończycy i to już w drugim tysiącleciu p.n.e. Taki podział czasu miał zdaniem znawców tematu podstawy w astronomii: nauce, która stała w Mezopotamii na wyjątkowo wysokim poziomie. Siedem dni odpowiadało długością poszczególnym fazom księżyca.

Przeczytaj też: Polskie nazwy miesięcy w średniowieczu. Dlaczego wrzesień mylił się naszym przodkom z listopadem?

Podział czasu był bezpośrednio sprzężony z praktykami kultowymi. Na koniec tygodni w Asyrii składano ofiary bogom. W Babilonie natomiast ostatni dzień tygodnia uchodził nie za moment modlitwy czy odpoczynku, ale przede wszystkim za… „dzień niebezpieczny”. Jak tłumaczył prof. Wąsowicz: władca i przedstawiciele elit (np. lekarze czy kapłani) „powstrzymywali się wówczas od jakiejkolwiek aktywności”.

Innowacja z Ziemi Świętej. Czy wyznawczy judaizmu poprawili czy zepsuli kalendarz?

Od Babilończyków tydzień siedmiodniowy przejęli i zaadaptowali do własnych potrzeb Żydzi. Wprowadzili też istotną innowację, która do dzisiaj determinuje działanie kalendarza.

W Mezopotamii tygodnie były ściśle powiązane z miesiącami: nigdy nie mogły wyjść poza ich granice. Dopiero kultura żydowska rozdzieliła te dwa systemy mierzenia czasu. W efekcie tydzień może się zaczynać w jednym miesiącu lub roku, a kończyć w kolejnym. Co więcej w różnych latach ten sam dzień (np. 1 stycznia) może przypaść w różnych punktach tygodnia (w poniedziałek, wtorek, albo niedzielę).

Fragment rzymskiego kalendarza na IV miesiąc roku, koniec I w. p.n.e (fot. Marie-Lan Nguyen, CC -BY-SA 2,5)

I tylko można dyskutować czy była to innowacja czy raczej – pomyłka, sprawiająca, że teraz w kółko zaglądamy do kalendarzy, by zorientować się w tym, jaki jest dzień miesiąca…

Znowu do Rzymu

Z Mezopotamii tydzień siedmiodniowy dotarł do Grecji i rozprzestrzenił się po świecie hellenistycznym. Następnie zaś dwoma drogami – od Greków i od wyznawców judaizmu – przeniknął do centrum rzymskiej cywilizacji. A wreszcie: na cały świat.

Dlaczego rok zaczyna się 1 stycznia? Przeczytaj o tym w innym naszym artykule.


Bibliografia

  • Henryk Wąsowicz, Chronologia średniowieczna, Wydawnictwo KUL, 2016.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk i pisarz. Autor książek takich jak "Damy polskiego imperium", "Epoka hipokryzji", "Epoka milczenia" czy "Damy złotego wieku". A od niedawna także redaktor naczelny WielkiejHISTORII.

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie związana z telewizją.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.