Domy w starożytnych Atenach. Tak mieszkali zwyczajni obywatele antycznej metropolii

Strona główna » Starożytność » Domy w starożytnych Atenach. Tak mieszkali zwyczajni obywatele antycznej metropolii

Starożytne Ateny kojarzą się nierozerwalnie z monumentalnymi świątyniami oraz amfiteatrami, których ruiny przetrwały do naszych czasów. Jak jednak wyglądały domy zwykłych Ateńczyków? Mówiąc krótko: zdecydowanie nie chcielibyście w nich mieszkać.

Pewien podróżnik, który odwiedził Ateny w III wieku p.n.e. twierdził, że miasto było „bardzo suche, źle zaplanowane, z powodu swej starożytnej przeszłości”. Dalej zaś dodawał: „większość domów ateńskich jest raczej kiepska, jedynie nieliczne są odpowiednie”. Wcale nie przesadzał.


Reklama


Sztuczne jaskinie i domy z cienkimi ścianami

Najubożsi mieszkańcy kolebki demokracji gnieździli się w sztucznych jaskiniach wydrążonych w skałach. Jedno z przedmieść Aten nosiło nawet miano Kojle, czyli dosłownie „wydrążenie”.

Większy dom obywateli starożytnych Aten
Większy dom obywateli starożytnych Aten. Rycina z publikacji Encyclopedia of Global Archaeology (2014).

Nieco zamożniejsi obywatele mieszkali w skromnych domach. W książce Roberta Garlanda Jak przeżyć w starożytnej Grecji czytamy, że większość z nich stanowiły:

(…) konstrukcje z [niewypalanej] cegły mułowej z płaskim dachem pokrytym dachówkami. Ceglane mury były często otynkowane. Miały co najwyżej dwie kondygnacje. Drzwi wejściowe bywały zamykane na zasuwę, jednak złodzieje zawsze mogli  włamać się, przebijając ściany.

Działo się tak ponieważ były one bardzo cienkie, a budynki stykały się bocznymi ścianami.


Reklama


Brak kominów

Parterowe domki składały się zwykle z dwóch lub trzech niewielkich pomieszczeń. Jeżeli posiadały piętro, to najczęściej wynajmowano je tym, którzy nie mogli sobie pozwolić na zakup własnego domu lub licznym podróżnym przybywającym do miasta. Dlatego też schody prowadzące na wyższe kondygnacje znajdowały się na zewnątrz budynków. Profesor Garland podkreśla ponadto, że:

W środku głównego pomieszczenia znajdowało się palenisko. Komina brak; był jedynie otwór w dachu, przez który uciekał dym, a przynajmniej jego część. 

Artykuł powstał w oparciu o książkę Roberta Garlanda pt. Jak przeżyć w starożytnej Grecji  (Wydawnictwo Poznańskie 2022).
Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Roberta Garlanda pt. Jak przeżyć w starożytnej Grecji (Wydawnictwo Poznańskie 2022).

Okna, o ile możemy je tak nazwać, nie miały szyb. Posiadały tylko okiennice. Oznaczało to, że w chłodnych okresach, gdy wszystkie okiennice były pozamykane, wnętrze domu było ciemne i zasnute dymem.

Wyposażenie większości domostw prezentowało się bardzo skromne. Składało się z kilku taboretów i krzeseł, prostego stołu, skrzyń oraz kufrów niezbędnych do przechowywania posiadanego dobytku. Tylko zamożniejsi mogli pozwolić sobie na łóżka. Reszta spała na glinianej podłodze pokrytej co najwyżej słomą lub matami.


Reklama


Domy wielorodzinne

Profesor Robert Flacelière w klasycznej pracy pt. Życie codzienne w Grecji za czasów Peryklesa podawał, że istniały również budynki wielorodzinne podobne do znanych nam kamienic czynszowych. Tak opisywał je żyjący w IV wieku p.n.e. słynny ateński mówca Ajschines:

Synoikia — nazywamy tak dom, który dzieli kilku lokatorów, a oikia — mieszkanie, w którym żyje jedna rodzina. Jeśli lekarz zainstalował się właśnie w jednym z tych kramików obramowujących nasze ulice, ów przyjmuje nazwę gabinetu lekarskiego, a jeśli w tym samym miejscu, po wyprowadzeniu się lekarza, zamieszkał kowal, lokal nazywa się kuźnią lub foluszarnią, jeśli zajął go folusznik, lub stolarnią… Jeśli zaś zajęły go prostytutki ze swym opiekunem, dom przyjmuje także nazwę złego miejsca.

Dom zwyczajnego obywatela Aten. Grafika z gry Assassin’s Creed Odyssey dobrze oddająca realia epoki.

Dywany na ścianach

Rzecz jasna powyższe opisy dotyczyły domów zwykłych Ateńczyków, którzy musieli zarabiać na życie pracą własnych rąk. Rezydencje arystokratów prezentowały znacznie wyższy standard. Po pierwsze, były oczywiście większe i wykonane ze znacznie lepszej jakości materiałów.

Autor książki Jak przeżyć w starożytnej Grecji podaje, że w piętrowych budowlach mieszkalnych górną kondygnację przeznaczono na babiniec (gynaikônitis). Na dole z kolei urzędowali mężczyźni.

To właśnie tam znajdował się andrôn, czyli pokój „używany w przypadku wydawania sympozjonu”, spotkania towarzyskiego dla mężczyzn, stanowiącego kluczowy element stylu życia Greków. Z kolei profesor Flacelière pisał, że poza mozaikami zdobiącymi wewnętrzne dziedzińce:

Mury najbogatszych domów pokryte były dywanami i haftowanymi tkaninami. Sufity czasami ozdabiano i wykładano drewnem. Powiadano, że Alkibiades więził u siebie przez trzy miesiące malarza Agatarchosa, aby zmusić go do udekorowania domu.

Wyobrażenie wewnętrznego dziedzińca ateńskiej rezydencji na obrazie Jeana-Léona Gérôme'a Sokrates szukający Alkibiadesa w domu Aspazji (domena publiczna).
Wyobrażenie wewnętrznego dziedzińca ateńskiej rezydencji na obrazie Jeana-Léona Gérôme’a Sokrates szukający Alkibiadesa w domu Aspazji (domena publiczna).

Odkrycia archeologiczne dowodzą ponadto, że zamożne rezydencje posiadały systemy wentylacyjne dzięki którym ich mieszkańców nie dusił gryzący dym wydobywający się z palenisk. Poza tym w sąsiedztwie kuchni znajdowały się prywatne łazienki, wyposażone między innymi w kamienne wanny.

Należy jednak podkreślić, że również w przypadku zamożnych Ateńczyków wyposażenie domów było raczej skromne. Dowodził tego chociażby inwentarz przedmiotów należących do Alkibiadesa, które sprzedano na mocy wyroku sądu po tym, jak polityk przegrał proces o parodiowanie misteriów eleuzyńskich. Pojawia się tam informacja o tym, że najbogatszy „komplet do jadalni” składał się z czterech stołów oraz „dwunastu łóż roboty milezyńskiej”.

Przeczytaj również o pracy w starożytnych Atenach. Każdego, kto musiał zarabiać na życie traktowano z pogardą i wstrętem


Reklama


Podróż do Grecji inna niż wszystkie

Bibliografia

  • Robert Flacelière, Życie codzienne w Grecji za czasów Peryklesa, Państwowy Instytut Wydawniczy 1985.
  • Robert Garland, Jak przeżyć w starożytnej Grecji, Wydawnictwo Poznańskie 2022.
Autor
Rafał Kuzak

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.