Eksterminacja rodu Wrszowców. Szalony książę Czech kazał zabijać ludzi „jak bydło i prosięta”

To była jedna z najstraszliwszych zbrodni we wczesnej historii państwa czeskiego. Zaskakuje jej skala, zajadłość szalonego księcia, ale zwłaszcza – przesłanki, które nim kierowały. Dlaczego Światopełk Przemyślida kazał mordować swoich poddanych?

Światopełk (bądź Świętopełk) panował w Czechach na początku XII wieku. Na tronie zastąpił swojego kuzyna, Borzywoja II. Nie utrzymał się u władzy długo: tylko od 1107 do 1109 roku.


Reklama


Pozycję Światopełka gwarantowali członkowie wpływowego rodu Wrszowców. Zdarzyło się jednak podczas polskiego najazdu, zorganizowanego przez Bolesława Krzywoustego, że jeden z nich, niejaki Męcina, niemrawo przystąpił do obrony.

Może stchórzył albo uznał, że siły wroga są zbyt wielkie, by warto było ryzykować. Wyjaśnienia da się mnożyć, ale Światopełkowi sprawa wydawała się aż nadto jasna. Książę wmówił sobie, że Męcina zdradził.

Barokowy nagrobek Światopełka Przemyślidy i jego syna Wacława w katedrze w Ołomuńcu (fot. Michal Maňas, lic. CC-BY-SA 3,0; edycja – WielkaHISTORIA).

Dopiero za trzecim ciosem

Czeski książę zapłonął, jak to ujął kronikarz Kosmas, gniewem gorętszym od rozpalonego pieca. „Zgrzytał zębami, błyskał oczyma i głęboko wzdychał. Ledwie mógł doczekać się dnia, w którym na niego wyleje swój gniew” – czytamy w dziele praskiego kanonika.

To nie była nawet egzekucja, ale zwyczajny mord. Książę, na oczach swych dworzan i dostojników państwowych, kazał siec Męcinę bez litości. Wyznaczony do roli kata dryblas dwa razy chlastał mężczyznę mieczem, a dopiero za trzecim ciosem – gdy ten usiłował wstać – odrąbał mu głowę.


Reklama


„Zabijano w domach i na ulicach”

Śmierć rzekomego spiskowca nie ukoiła wściekłości Światopełka. Władca postanowił, że całą rodzinę zdrajcy „zgasi niczym świecę”.

Kronikarz stwierdził bezradnie, że nie udało mu się dowiedzieć, ilu ludzi zginęło w olbrzymiej rzezi. Mordy trwały wiele dni i objęły cały niemal obszar państwa. Jednych „prowadzono na rynek i dźgano jak bydło”. Inni zostali „ścięci na górze Petrin”. Nie brakowało też takich, których „pozabijano w domach i na ulicach”.

Wiele wskazuje na to, że podobnej czystki dokonano także nad Wisłą, za panowania księcia Bezpryma. Więcej na ten temat piszę w mojej książce pt. Damy ze skazą. Kobiety, które dały Polsce koronę (Kraków 2016).

Niemieccy autorzy twierdzili, że życie postradały trzy tysiące osób. Nawet jeśli pomnożyli prawdziwą liczbę ofiar razy pięć czy dziesięć, to i tak gniew tyrana przyniósł prawdziwe morze ofiar…

„Obydwu, jak prosięta trzymając pod pachą, zabił nożem”

Szybkie, niemal bandyckie mordy przeplatały się z wymyślnymi torturami. Zabijano dorosłych, ale też maleńkie dzieci.


Reklama


Wśród ofiar byli chociażby dwaj synowie Męciny. Drobnych chłopców siłą zawleczono na plac targowy. Po drodze wyrywali się, krzycząc „Matko moja, matko moja!”. Na nic się zdały ich błagania o litość. Kat „obydwu, jak prosięta trzymając pod pachą, zabił nożem”.

Pomordowani nie mogli liczyć nawet na chrześcijański pochówek. „Jak bydło, nadzy byli wrzuceni do rowu”.

Rotacja na szczytach władzy

Ród Wrszowców, zdolny wynosić książąt do władzy i odbierać im tron jednym skinieniem dłoni swego patriarchy, na dobrą sprawę przestał istnieć. I to nawet nie był pierwszy tak brutalny i zakrojony na równie wielką skalę mord. Czystki na szczytach władzy przeprowadzano w Czechach co kilka dekad.

Ci sami Wrszowcy u schyłku X stulecia sami pomogli w bezwzględnej eksterminacji innego wysoko postawionego rodu – Sławnikowiców, których przedstawicielem był święty Wojciech. Wtedy też wycięto w pień każdego, od rosłych mężczyzn po malutkie dzieci.

Plądrowanie miasta na niemieckiej miniaturze z XIV wieku. Ilustracja poglądowa.

Jeszcze pół wieku wcześniej własne czystki organizował książę Bolesław nazywany Okrutnym. Kazał topić dzieci swych wrogów w Wełtawie, a ich żony przymusowo wydawać za mąż za innych mężczyzn.

I choć brzmi to wszystko jak opowieść rodem z horroru, to historycy nie mają wątpliwości, że w szeregach czeskich elit trwała niemal nieprzerwana rotacja.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Spośród ważnych rodów znanych z późniejszego średniowiecza właściwie żaden nie miał historii sięgającej czasów odleglejszych niż XII wiek. Ci, co wcześniej znajdowali się u boku książąt, zostali niemal bez wyjątku pomordowani lub przepędzeni. Na ich miejsce przychodzili nowi możnowładcy, często przejmując te same pałace, majątki, a nawet herby i zawołania…

Zbrodnia za zbrodnię

Każdy książę pragnął tworzyć własną, ślepo mu podporządkowaną elitę. Chyba żaden nie wybrał jednak pretekstu równie wątłego, co Światopełk Przemyślda.


Reklama


W przeciwieństwie do poprzedników, ten władca działał bez myślenia i bez przygotowanego zaplecza. Zbrodnia nie podniosła jego autorytetu. Sprowadziła za to na niego śmierć: w 1109 roku, podczas wyprawy zbrojnej przeciw Polakom, Światopełk zginął we własnym namiocie, zamordowany przez jednego z nielicznych wciąż żyjących Wrszowców.

Przeczytaj też o zapomnianym królu Polski z dynastii Przemyślidów. Dlaczego żaden poczet o nim nie wspomina?

Bibliografia

  1. Janicki K., Damy ze skazą. Kobiety, które dały Polsce koronę, Kraków 2016.
  2. Kosmas, Kosmasa Kronika Czechów, przekł. M. Wojciechowska, Wrocław 2006.
  3. Novotný V., Ceske dejiny. Diiu I cast 2. Od Bretislava I do Premysla I, Praha 1912.
  4. Śliwiński B., Bezprym. Pierworodny syn pierwszego króla Polski (986–zima/wiosna 1032), Kraków 2014.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.