Erich Ludendorff.

Erich Ludendorff. Sto lat temu twierdzono, że to najbardziej niebezpieczny człowiek w Niemczech

Strona główna » Międzywojnie » Erich Ludendorff. Sto lat temu twierdzono, że to najbardziej niebezpieczny człowiek w Niemczech

Wielka historia – a już szczególnie historia wykładana w Polsce – zapomniała o postaci Ericha Ludendorffa. Sto lat temu jego nazwisko budziło jednak powszechne obawy. Wydawał się człowiekiem bardziej niebezpiecznym, niż jakikolwiek polityk lub wojskowy w świeżo pokonanych Niemczech.

O postrzeganiu Ericha Ludendorffa w drugiej i trzeciej dekadzie XX wieku obrazowo pisze profesor Grzegorz Kucharczyk, autor wstępu do polskiego wydania złowieszczego traktatu wojskowego pt. Wojna totalna.


Reklama


„Aliancka propaganda w okresie pierwszej wojny światowej nazywała go jednym ze »straszliwych Dioskurów«. W amerykańskiej prasie na początku lat dwudziestych XX wieku pisano o nim jako o „najniebezpieczniejszym człowieku w Niemczech” – wyjaśnia.

Kim był generał o tak groźnej renomie? Co sprawiło, że powszechnie się go obawiano i jaki wpływ wywarł na burzliwą politykę międzywojnia?

Erich Ludendorff na zdjęciu wykonanym około 1915 roku (domena publiczna).
Erich Ludendorff na zdjęciu wykonanym około 1915 roku (domena publiczna).

Ojciec niemieckiej klęski

W momencie wybuchu pierwszej wojny światowej 49-letni Ludendorff był pułkownikiem, służył jako zastępca sztabu 2. Armii niemieckiej. Jego kariera, już wcześniej świetlana, radykalnie przyspieszyła po tym, jak przyczynił się do wspaniałych zwycięstw pod Liège oraz Tannenbergiem.

W 1916 roku Ludendorff został awansowany na generała i objął funkcję Naczelnego Kwatermistrza. „Odznaczał się energią, zadziornością, miał również znaczne apetyty polityczne i zdolność do intryganctwa” – wylicza profesor Grzegorz Kucharczyk.


Reklama


Wszystkie te cechy sprawiły, że Ludendorff stał się jednym z najważniejszych ludzi w Niemczech. Należał do wąskiego grona wojskowych, którzy w praktyce przejęli kontrolę nad krajem.

Jego działalność miała ogromny i jednoznacznie negatywny wpływ na przebieg konfliktu. Gdy przegrana Niemiec była już nieunikniona, Naczelny Kwatermistrz uparcie ukrywał prawdę o sytuacji na froncie, mamił elity polityczne eufemistycznymi zapewnieniami i zwlekał z podjęciem rokowań tak długo, iż na stole pozostała tylko opcja całkowitej, bezwarunkowej kapitulacji.

Artykuł powstał między innymi w oparciu o naukowy wstęp Grzegorza Kucharczyka do polskiego wydania Wojny totalnej Ericha Ludendorffa (Bellona 2022).

Mit o nożu wbitym w plecy

Kampania kłamstw była wstępem do wielkiego oszustwa, w którego promowaniu także ochoczo uczestniczył Ludendorff. Właśnie on pomógł stworzyć mity założycielskie najbardziej skrajnych i nienawistnych ruchów politycznych w dobie międzywojnia.

Kontynuując retorykę z okresu wojny przekonywał, ze wojsko niemieckie nigdy nie zostało autentycznie pokonane, a kapitulacja była efektem „wbicia noża w plecy” przez zakulisowych intrygantów i grupy społeczne lub narodowe wrogie państwu.


Reklama


Takie hasła miały służyć oczyszczeniu samego Kwatermistrza z wszelkiej odpowiedzialności za klęskę. Ich rola okazała się jednak o wiele bardziej dalekosiężna.

Kłamstwa i zamachy stanu

Ludendorff, zawsze cyniczny i samolubny, jesienią 1918 roku uciekł z kraju. Aż do początku 1919 roku przebywał w Szwecji. Dopiero, gdy upewnił się, że nie zostanie postawiony przed sądem, powrócił do Berlina.

„Po swoim przyjeździe Ludendorff podejmował starania, by powrócić do władzy. Koniecznym wstępem było obalenie nowej, republikańskiej Rzeszy Niemieckiej” – wyjaśnia profesor Grzegorz Kucharczyk na kartach historycznego wprowadzenia do Wojny totalnej.

Nie tylko chodziło o fizyczne przejęcie władzy, ale zdelegitymizowanie Republiki Weimarskiej w oczach jej własnych obywateli, przedstawiając ją jako twór państwowy, który narodził się dzięki zdradzie.


Reklama


Były Kwatermistrz wprawdzie nie wymyślił osobiście mitu „noża wbitego w plecy”, ale ogromnie pomógł go propagować. Ochoczo wspierał też skrajnie radykalne, nacjonalistyczne i antysemickie ruchy. W 1920 roku zaangażował się w nieudany pucz Kappa, a w 1923 roku – w pucz monachijski, przeprowadzony przez nazistów.

Podręcznik brunatnej wojny

W środowiskach związanych z NSDAP Ludendorff był autorytetem. Choć drogi jego i Hitlera z czasem się rozeszły, to przyszły dyktator stale czerpał inspirację z poglądów oraz haseł „strasznego Dioskura”.

Erich Ludendorff.
Erich Ludendorff.

Najgłośniejsza i najbardziej kontrowersyjna książka Ludendorffa, Wojna totalna, to niemal podręcznik nazistowskiego podejścia do spraw militarnych. Starzejący się generał przekonywał, że wojna jest podstawowym celem Niemiec, a wszystkie zasoby państwa i siły narodu powinny być koncentrowane na niekończących się podbojach.

O tym, jakie były konsekwencje wprowadzenia takiej wizji w życie Ludendorff już się nie przekonał. Zmarł na raka wątroby niespełna dwa lata przed wybuchem drugiej wojny światowej.

Bibliografia

  • Kucharczyk Grzegorz, Totalna wojna i totalna paranoja. Niemiecki generał o wojnie i polityce [w:] Ludendorff Erich, Wojna totalna, tłum. F. Schoerner, oprac. G. Kucharczyk, Bellona 2022.
  • Lee John, The Warlords: Hindenburg and Ludendorff, Orion Books 2005.

Złowieszcza książka, która pomaga zrozumieć niemieckie wojny XX stulecia

Tekst stanowi fragment wstępu profesora Grzegorza Kucharczyka do polskiego wydania Wojny totalnej Ericha Ludendorffa (Bellona 2022).

Autor
Grzegorz Kantecki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.