Joseph Goebbels potrafił mistrzowsko manipulować opinią publiczną

Goebbelsowska propaganda. Jak naziści przekonali zwyczajnych Niemców do poparcia swojej zbrodniczej ideologii?

Strona główna » II wojna światowa » Goebbelsowska propaganda. Jak naziści przekonali zwyczajnych Niemców do poparcia swojej zbrodniczej ideologii?

W 1928 roku NSDAP otrzymała w wyborach powszechnych zaledwie 2,6% głosów. W 1932 roku już 18,3%. Dwa kolejne lata później partia nazistowska stała się największą siłą polityczną w Reichstagu. W ogromnym stopniu było to zasługą Josepha Goebbelsa i bezczelnych kłamstw jego propagandy.

W pierwszych latach działalności Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (NSDAP) cieszyła się bardzo skromnym poparciem, długo była niemalże partią kanapową. Jej popularność ściśle zależała od publicznych wystąpień Adolfa Hitlera oraz innych przywódców organizacji, co siłą rzeczy nadawało organizacji charakter lokalny.


Reklama


Dopiero od drugiej połowy lat 20. XX wieku naziści zaczęli na szeroką skalę wykorzystywać media i budować własną machinę propagandową. Kłamstwa puszczone w obieg przez Josepha Goebbelsa okazały się szokująco skuteczne.

Mistrz propagandy z doktoratem

Joseph Goebbels należał do najlepiej wykształconych przywódców partii nazistowskiej. W 1921 roku obronił doktorat z filologii na uniwersytecie w Heidelbergu. Bez większych sukcesów próbował swoich sił w dziennikarstwie, zaczął też pisać książki. Ale dopiero jako działacz NSDAP odkrył swoje prawdziwe powołanie. Jak pisze Rainer Rother na kartach kompendium Propaganda and Mass Persuasion. A Historical Encyclopedia okazał się „jednym z najbardziej uzdolnionych i cynicznych propagandzistów XX stulecia”.

Roześmiany Joseph Goebbels
Roześmiany Joseph Goebbels – naczelny propagandzista partii nazistowskiej (domena publiczna).

Jesienią 1926 roku Goebbelsa mianowano gauleiterem, szefem lokalnych struktur partii, w Berlinie. Mimo że NSDAP miała w tym czasie tylko nieco ponad 70 000 członków, nominat niemal natychmiast zdecydował o uruchomieniu organizacyjnego tygodnika. Nadano mu tytuł, który nie pozostawiał żadnych wątpliwości co do przyjętej linii: „Der Angriff”, a więc „Atak”.

Narodziny goebbelsowskiej propagandy

Pierwszy numer ukazał się 4 lipca 1927 roku. Podczas gdy mainstreamowa prasa polityczna w Republice Weimarskiej publikowała długie, poważne teksty, analizujące problemy gospodarcze i społeczne kraju, Goebbels postawił na zdawkowe artykuły, krzykliwe nagłówki, do skrajności uproszczone hasła.


Reklama


„Dla ciemiężonych. Przeciwko ciemiężycielom” – zapowiadało motto drukowane pod winietą. Na łamach pisma wytykano degenerację niemieckiego parlamentaryzmu, pisano o zdradzieckim traktacie wersalskim, rzucano przerysowane i kłamliwe nacjonalistyczne hasła. Przede wszystkim jednak atakowano wroga, przeciwko któremu mieli skupić się wszyscy czytelnicy.

W latach uniwersyteckich Goebbels nie miał żadnych oporów przed przygotowywaniem swojej pracy doktorskiej u promotora o żydowskim pochodzeniu. Teraz stał się jednak naczelnym propagatorem antysemityzmu. „Der Angriff” uczynił z Żydów kozły ofiarne, przedstawiając ich jako głównych sprawców wszystkich nieszczęść świata i Niemiec w szczególności.

Fabularyzowany obraz poglądów i zbrodniczej ideologii
Fabularyzowany obraz poglądów i zbrodniczej ideologii mistrza propagandy III Rzeszy znajdziecie w książce Christophera Machta pt. Spowiedź Goebbelsa. Szczera rozmowa z przyjacielem Hitlera (Bellona 2021).

Żydom – utożsamianym przez nazistów z bolszewikami, z zepsutymi elitami, z wszystkim co najgorsze – Goebbels przeciwstawiał ponoć jedynego człowieka zdolnego zaprowadzić porządek w kraju.

„Antypartlamentaryzm i antysemityzm pozwoliły Goebbelsowi puścić w obieg jeden z najważniejszych mitów nazistowskiej propagandy, »mit Führera« – wyjaśnia David Reich na kartach książki The Third Reich. Politics and Propaganda. – „Hitler był ukazywany jednocześnie jako charyzmatyczny nadczłowiek i reprezentant zwyczajnych ludzi”.

Masowa kampania kłamstw

W 1928 roku Joseph Goebbels zdobył mandat do Reichstagu. W 1930 roku Adolf Hitler, zachwycany rezultatami pracy na froncie lżenia i oczerniania, oficjalnie mianował go szefem całej partyjnej propagandy.

W tym czasie NSDAP dysponowała sześcioma czasopismami. Goebbels kontynuował zakłamaną prasową ofensywę, ale w żadnym razie się do niej nie ograniczał.


Reklama


Dzięki powiązaniom z prawicowym baronem medialnym, Alfredem Hugenbergiem, inicjatywy partii zaczęły być szeroko prezentowane w kronikach filmowych prestiżowej firmy UFA. Docierały odtąd do milionów zwyczajnych Niemców, bywalców kinoteatrów. Także do tych wszystkich ludzi, którzy nigdy nie kupiliby numeru partyjnego szmatławca.

Naczelny nazistowski kłamca świetnie rozumiał też znaczenie techniki. Od 1930 roku na wiecach i spotkaniach organizowanych przez NSDAP powszechnie używano mikrofonów oraz głośników, co pozwalało docierać z toksycznym przekazem nawet do tysięcy osób na raz.

Joseph Goebbels, już jako minister progadandy III Rzeszy, podczas rozmowy z Adolfem Hitlerem.

Joseph Goebbels dowiódł poza tym, że potrafi manipulować opinią i mistrzowsko tworzyć tematy zastępcze. Przykładowo w 1930 roku machina propagandowa nazistów wymusiła na władzach ocenzurowanie filmu Im Westen nichts Neues, którego twórcy ośmielili się przyznać, ze Niemcy faktycznie przegrali pierwszą wojnę światową – a nie zostali zdradzeni.

Po ulicznych protestach i zamieszkach inspirowanych przez goebbelsowskie środki przekazu państwowi cenzorzy zdecydowali się całkowicie zakazać projekcji filmu. Oficjalnie mówiono, że decyzja zapadła, bo obraz zagrażał wizerunkowi Niemiec zagranicą. W rzeczywistości był to ogromny sukces NSDAP. Jeden z wielu na drodze do legitymizacji partii i uczynienia z niej wiodącej siły na arenie politycznej.

Przeczytaj też o największym nazistowskim skarbie. Dzisiaj byłby wart sporo ponad 50 miliardów złotych.

***

Fabularyzowany obraz poglądów i zbrodniczej ideologii mistrza propagandy III Rzeszy znajdziecie w książce Christophera Machta pt. Spowiedź Goebbelsa. Szczera rozmowa z przyjacielem Hitlera (Bellona 2021).

Bibliografia

  • Reich David, The Third Reich. Politics and Propaganda, Routledge 2002.
  • Rother Rainer, Goebbels Joseph [w:] Propaganda and Mass Persuasion. A Historical Encyclopedia, red. Nicholas J. Cull, David Culbert, David Welch, ABC Clio 2003.
Autor
Grzegorz Kantecki
1 komentarz

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.