Ilu cesarzy starożytnego Rzymu zostało zamordowanych? Przyczyny śmierci imperatorów

Cesarze wczesnego imperium mogli oczekiwać względnie długiego panowania i choćby względnego bezpieczeństwa. Ci, którzy decydowali się zasiąść na tronie w epoce schyłku i kryzysu często już z tą chwilą podpisywali na siebie wyrok śmierci. Ilu z nich zamordowano i w jaki sposób ginęli?

Od 27 do 476 roku n.e. cesarstwem rzymskim – najpierw zjednoczonym, a następnie zachodnim – rządziło łącznie 77 mężczyzn. Liczba ta nie obejmuje pretendentów, którzy nie zdobyli poparcia w stolicy. Uwzględniono w niej natomiast przypadki gdy jednocześnie współrządziło dwóch lub więcej cesarzy.


Reklama


Dwanaście lat na tronie

W pierwszych stuleciach władcy cesarstwa rzymskiego mogli liczyć na względnie bezpieczne życie i dość długą karierę.

Oktawian August panował przez aż 41 lat (najwięcej ze wszystkich cezarów), a jego bezpośredni następca, Tyberiusz, przez 23. Kolejni zwierzchnicy Wiecznego Miasta już krócej. Średnia długość rządów dla całego okresu wczesnego cesarstwa (do 193 roku n.e.) wynosiła 12,7 lat.

Uszkodzone popiersie Oktawiana Augusta z Walters Art Museum. Żaden cesarz nie rządził tak długo jak on.

Wczesne cesarstwo: Naturalna śmierć po pięćdziesiątce

Jak podają Francois P. Retief i Louise Cilliers w pracy Causes of death among the Caesars, władcy z tych czasów umierali średnio w wieku 53,4 lat. Może nie sędziwym, ale słusznym, jak na warunki antyku.

W okresie wczesnego cesarstwa zgon imperatora następował najczęściej z przyczyn naturalnych. Spośród 18 władców, którzy rządzili do 193 roku n.e. dziesięciu zmarło od chorób (55,6% wszystkich). Z kolei sześciu (33,4%) zostało zamordowanych.


Reklama


Późne cesarstwo: sześcioletnie rządy i brutalny zgon

Proporcje odwróciły się w czasach późnego imperium. Każdy, kto ośmielił się przyjąć purpurę w latach 193-476 musiał liczyć się z myślą, że spotka go brutalna i przedwczesna śmierć.

Rządy w tym burzliwym, pełnym wojen, spisków i kryzysów okresie były przeciętnie dwa razy krótsze niż wcześniej. Cesarze utrzymywali się na tronie średnio przez zaledwie 6 lat.

Cesarz Klaudiusz najprawdopodobniej zginął otruty przez swoją żonę, Agrypinę.

Spośród 59 zwierzchników późnego cesarstwa rzymskiego aż 33 zamordowano (55,9% wszystkich), a piętnastu umarło z naturalnych przyczyn (25,4%).

Więcej niż połowę wszystkich cesarzy zamordowano

W całej historii imperium (zachodniego) morderstwa były częstsze od zgonów spowodowanych przez choroby.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Jak wyliczyli Francois P. Retief i Louise Cilliers, łącznie od 27 do 283 roku 32,5% cesarzy umarło naturalnie, a 50,6% – zginęło. Śmierć z cudzej ręki spotkała łącznie 39 władców starożytnego Rzymu.

Miecz lub sztylet

Niemal zawsze ginęli oni od miecza bądź sztyletu (34 przypadki). Aż 26 zostało zabitych przez własnych żołnierzy (w tym sześciu pozbawiono głowy), co namacalnie potwierdza, iż władza w Rzymie zależała od poparcia legionów.


Reklama


Prawdopodobnie tylko jeden cesarz został otruty (Klaudiusz, zabity w 54 roku przez swoją żonę Agrypinę). Także na temat Oktawiana Augusta plotkowano, że małżonka, Liwia, podała mu truciznę, ale historycy nie dają wiary tej opowieści.

Trzech cesarzy zabito na inne sposoby. Licyniusz zawisł, Petroniusza trafiono w głowę kamieniem, a Awitus został uduszony.

Śmierć Nerona na obrazie Wasilija Smirnowa z 1888 roku.

Śmierć z własnej ręki bądź w bitwie

Spośród wszystkich cesarzy sześciu popełniło samobójstwo (7,8%). Czterech zginęło na polu bitwy lub od ran odniesionych w walce (5,2%).

Walerian umarł w perskiej niewoli, po tym jak w roku 260 wpadł w ręce wroga. Z kolei Maksencjusz utonął w Tybrze w roku 312.

Przeczytaj też o tym, kiedy naprawdę założono Rzym. Data powtarzana przez podręczniki jest niewątpliwie fałszywa.


Reklama


Bibliografia

  • Retief Francois P., Cilliers Louise, Causes of death among the Caesars, „Acta Theologica”, t. 26, suppl. 7 (2006).
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.